Кіріспе

1877 жылы жазылған Хенрик Ибсен пьесасы.
Пьеса негізінде түсірілген фильмдер

"Қоғамның тіректері" (немесе "Қоғамның тіректері"; түпнұсқа норвегиялық атауы: Samfundets støtter) – норвегиялық драматург Хенрик Ибсеннің 1877 жылы жазған пьесасы. Ибсен осы пьесаны жазуда үлкен қиындықтарға тап болды. Берник әдейі кісі өлтіруге талпынғаны анық болғанымен, жазасыз қалған соңғы бөлігі ең көп сынға ұшырады, бірақ пьеса байлар мен билік иелерінің көбінесе өзімшіл және сыбайлас екенін көрсетеді. Ибсен 1869 жылдың соңында заманауи драма жазуды жоспарлаған, бірақ 1875 жылдың қазанында (Мюнхенде) ғана жазуға кірісіп, 1877 жылдың жазында аяқтады. Ол алғаш рет сол жылдың 11 қазанында Копенгагенде жарық көрді, ал алғашқы қойылымдар 14 қарашада Оденсе театрында және 18 қарашада Копенгагендегі Корольдік Дания театрында өтті. Норвегиядағы тұңғыш қойылым 30 қарашада Бергендегі Den Nationale Scene театрында болды. Осы кезде пьеса неміс тіліне аударылып, бірден жақсы қабылданып, мақұлдауға ие болды. 1880 жылдың желтоқсанында Лондонда Ибсеннің пьесаларының алғаш рет ағылшын тілінде ("Quicksands" деген атаумен) сахналануы орын алды.

Сюжет

Карстен Берник – Норвегиядағы шағын теңіз жағасындағы қалада, ұзақ жылдар бойы құрылған отбасылық фирмада кеме жүргізу және кеме жасау ісімен айналысатын белгілі бизнесмен. Қазір ол өзінің ең жолдарлы жобасын жоспарлап отыр: қаламен басты темір жолды байланыстыратын және ол құпия түрде сатып алып жатқан құнарлы аңғарды ашатын темір жол салуды қолдау. Бірден өткені оның бетін ашты. Әйелінің інісі Йохан Тоннесен 15 жыл бұрын қашып кеткен қалаға Америкадан оралады. Бұл кезде ол Берниктер отбасының бизнесінен ақша ұрлап, актрисамен болған қарым-қатынасынан туған даудан қашу үшін кетіп қалды делінген. Бірақ бұл шындық емес. Ол Берник үшін кінәні өз мойнына алу үшін қаладан кетіп қалды, өйткені актрисамен байланысы болған – шындығында ол еді. Берник фирмасы банкротқа жақын болғандықтан, ақша алуға мүмкіндік болмады. Тоннесенмен бірге оның жарты қарындасы Лона (Ибсеннің оны норвегиялық феминист Аста Ханстиннен үлгі алғаны айтылады) келеді, ол бір кезде Берникке ғашық болған және одан ғашықтық сезім алған. Ол оны тастап, отбасы бизнесін қайта құру үшін ақшаға үйленді. Тоннесен кеткеннен бері қалада оның жамандығы туралы әңгімелер тарады, Берник шындықтың қандай да болмасын белгісін көрсетуден жалтарды. Бұл жағдайға жарылыс үшін бір шынық қана керек, ол Тоннесеннің 15 жыл бұрынғы дауға қатысқан актрисаның қызы Дина Дорфқа ғашық болғанда орын алады. Ол Берникке қызға шындықты айтуды талап етеді. Берник бас тартады. Тоннесен өзінің ісін аяқтап, АҚШ-қа қайтып, содан кейін Динаға үйлену үшін қалаға оралатынын айтады. Берник қиын жағдайдан шығудың мүмкіндігін көреді. Оның кемежайы американдық «Индиан қызын» жөндеуде, ол қауіпті түрде теңізге жарамсыз. Ол кемежайдың шеберіне жұмысты ертеңге дейін аяқтауға бұйрық береді, тіпті бұл кеме мен оның экипажын өлімге жіберуді білдірсе де, өйткені ол Тоннесеннің кемеде өлгенін қалайды. Осылайша ол болашақта қауіптен құтылады. Бірақ бұл олай болмайды. Тоннесен Динамен бірге басқа кемеге, ол қауіпсіз, қашып кетеді және қайтып келеді деген хабар қалдырады. Берниктің ұлы «Индиан қызына» жасырын түрде кіріп, өлімге беттейді. Берник оның жоспары апатқа ұшырағанын қала халқы оны қалаға сіңірген үлесі үшін құрметтеуге жиналған түні біледі. Бәрі қайғылы аяқталуға дайын, бірақ кенеттен Ибсен бұрыштамадан шегінеді. Кемежай шебері ар-ожданына шабуыл жасап, «Индиан қызын» теңізге және өлімге баруға жол бермеу үшін жүгіреді; Берниктің ұлын анасы аман-есен қайтарып әкеледі; Берник қауымға сөйлейді, оларға шындықтың көп бөлігін айтады және одан құтылады. Оның әйелі оның ақша үшін ғана үйленгенін естіп, олардың некелеріне үміт бар екендігінің белгісі деп қабылдайды.