Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латвиядағы қала Лимбажи (латыш. *Limbaži*, неміс. *Lemsal*) – Латвияның солтүстігіндегі Видземе аймағындағы қала. Халқы 6 888 адамды құрайды. Лимбажи астанасы Ригадан солтүстік-шығысқа қарай 90 шақырым қашықтықта орналасқан. Орта ғасырларда Ливонияның құрамында болған Лимбажи тас қабырғаларымен қоршалған, Ригадан кейінгі екінші маңызды қала болған.
Town in Latvia
Limbaži (, , Lemsal, ) is a town in the Vidzeme region of northern Latvia, with a population of 6,888. Limbaži is located 90 km northeast of the capital Riga. During the Middle Ages, as part of Livonia, Limbaži was a fortified town with stone walls, second in importance only to Riga.
Этимология
Атауының ливон тіліндегі Лембсел (Lemesel) сөзінен латыш тіліне бейімделіп (сондықтан "-ажи" жұрнағы) шыққандығына сенімді. Бұл сөз "орманды батпақтағы кең арал" деген мағынаны білдіреді. Неміс тіліндегі Lemsahl (Lemsal) ливонша атаудан туындаған. Халықтық этимология бойынша, Лимбажи атауы 17 ғасырда пайда болған. Жәй ғана келген швед пасторы "Лимба" және "ажи" (лат. "егіз қошқарлар") сөздерін естіп, оны осы жердің аты деп жаңылысқан, соның салдарынан қала "Лимбажи" деп аталған.
The name is believed to be a Latvianised version (hence the aži ending) of the Livonian word Lembsel (Lemesel) meaning "wide isle in a forest swamp". The German Lemsahl (Lemsal) is derived from the Livonian name. According to folk etymology, the name Limbaži originated sometime in the 17th century. A recently arrived Swedish minister overheard the words "Limba" and "āži" (Latvian for 'male goats'). Mistakenly, he assumed this was the name of the place, and so the town was called "Limbaži".
Тарих
Көне заманда Лимбажи – Лив халқының Лемиселе деп аталған қонысы болды, ол Мецеполе аймағының бір бөлігі еді. 13 ғасырдың басында епископ Альберт және Тевтон орденінің рыцарлары Мецеполді бағындырғанда ауылды қиратты және оның орнына Лемсахл қаласын салды. Бұл қала жаңа қаланың орталығына айналды.
In ancient times, Limbaži was a Livonian settlement known as Lemisele, part of Metsepole. In the early 13th century, Bishop Albert and the Teutonic knights destroyed the village while conquering Metsepole, and built a castle, around which formed the new city, Lemsahl.
Ортағасырлық Лимбажи
16 ғасырдың басына дейін Лемсахлға Святюпе өзенімен келетін теңіз кемелерімен жетуге болады еді. Кемелер алыс Любек пен Копенгагеннен бал, балауыз, ағаш, дәнді және тері саудасы үшін келіп тұратын. Қаланың төңірегіндегі шағын сауда орталығы үлкен қалаға айналып, Ханза лигасына қабылданды. Жыл сайын Лемсахльде Ливонияның түкпір-түкпірінен келген барондардың қатысуымен конференция өткізіліп, қалада жыл бойы кем дегенде үш жәрмеңке ұйымдастырылатын. Осы жәрмеңкелерде бір уақытта 20 мыңға жуық адам жиналатын болжамдалады. Сонымен қатар, Рига архиепископы Лемсахлды көктемгі резиденциясы етіп белгілеп, епископ пен сауда орталығын қорғау үшін қаланы қабырғамен қоршады. Сол кезде Лемсахл халқының саны бойынша Ригадан кейін екінші орында тұрды. Лимбажи қамалы – Латвиядағы ең көне бекінілген ғимараттардың бірі. Бірақ 1500 жылға қарай Святюпе өзенінің тереңдігі кеме жүруге жеткіліксіз болды. Тауарлар басқа жаққа жіберіле бастады, соның салдарынан Лемсахл бір ғасыр бойы құлдырауға бет бұрды. Ливон соғысы кезінде 1558 жылы Иван Қатыгездің әскері Лемсахлды өртеп тастады, ал тұрғындары жақын орман мен батпақтарға паналады. Қала 1567 жылы шведтер, ал 1575 жылы орыстар тарапынан тағы да өртенді. 1602 жылы шведтер мен поляктар қала үшін тағы да шайқасып, оның бекіністері мен қабырғаларын толығымен қиратты. Соғыстар аяқталған кезде қала мүлдем қирап, тек үш үй мен азаған тұрғындар ғана қалды.
Until the beginning of the 16th century, Lemsahl could be reached by seagoing vessels travelling up the Svētupe. Ships came from as far as Lübeck and Copenhagen to trade for honey, wax, lumber, grain, and furs. The small trading camp surrounding the castle grew into a large town, and was admitted to the Hanseatic League. Each year, Lemsahl hosted a conference attended by barons from all over Livonia, and the city hosted at least three other fairs throughout the year as well. During these fairs, the town may have held as many as 20,000 people at once. In addition, the Archbishops of Riga made Lemsahl his spring residence, which became a walled city to protect both the bishop and the trading center. At the time, in population Lemsahl was second only to Riga. The Limbaži Castle is one of the oldest fortified buildings in Latvia. By 1500, however, the Svētupe became too shallow to navigate. Goods were sent elsewhere, and Lemsahl began a century long decline. During the Livonian War, Ivan the Terrible's forces burned down Lemsahl in 1558, while its residents fled to the nearby forests and marshes for shelter. The city was burned down by the Swedes in 1567, and again by the Russians in 1575. In 1602, the Swedes and Poles fought yet again for the city, completely demolishing its fortifications and walls. By the time the wars had ended, the city was so demolished, only three houses and a handful of residents remained.
18-19 ғасырлар
Шведтер билігінде болған кезде, ауыл 17 ғасырдың бірінші жартысында Лимбажи деп аталды. Ұлы Солтүстік соғысы кезінде Видземе аймағы Ұлы Петр әскерлерімен толығымен қиратылды. Бірақ, айтуынша, орыс әскері Лимбажиді іздеп келе жатып, тығыз тұманға тап болды. Айналып-айланып, дөңгелектеп шарлағаннан кейін, сарбаздар мұндай ауылдың бар емес екеніне көз жеткізіп, жолына түсті. Лимбажи соғыстан зардапсыз құтылды. 1747 жылы қала тағы да толығымен өртеніп кетті, содан кейін қазіргі қаланың жоспары қалыптаса бастады. 19 ғасырда қала қайтадан дамуға көшті. 1821 жылы 674 тұрғыны болса, 1900 жылы шамамен 2000 адамға жетті. 1876 жылы шапан жасаушы А. Тилс "Лимбажу филц" (Лимбажи жүнматасы) деген қаланың ең көне кәсіпорнын ашты, ол қала тұрғындарының көптеген буындарына жұмыспен қамтамасыз етті. Алғашқы қалалық кітапхана 19 ғасырдың соңында салынды, сондай-ақ бірнеше баспахана ашылды, олардың ішіндегі ең ірісі – К. Пауцисис баспаханасы.
While under Swedish rule, the village was renamed Limbaži sometime in the 17th century. During the Great Northern War, Vidzeme was totally ravaged by Peter the Great's forces. But, as the story goes, while searching for Limbaži, the Russian army got lost in a heavy fog. After repeatedly going around in circles, the soldiers began to believe such a village may not exist after all, and moved on. Limbaži survived the war unscathed. The city completely burned down again in 1747, after which today's city layout began to develop. In the 19th century, the city began to grow again. In 1821 there were 674 inhabitants, but by 1900 there were about 2000. In 1876, hat maker A. Tīls opened "Limbažu filcs" (Limbaži Felt), the town's oldest company, which also secured jobs for generations of the city's inhabitants. The first town library was built in the late 19th century, and several publishing houses were opened, the largest of which was K. Paucīsis Press.
ХХ ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лимбажи сауда және қолөнер орталығы ретінде өсуін жалғастырды. 1934 жылы Ригаға қатысты ұзақ күткен теміржол желісі ашылды, ал 1936 жылы 50 төсектік аурухана есігін ашты. 1939 жылы "Бірлік үйі" мәдени орталығы ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лимбажи 1941 жылдың 4 шілдесінен 1944 жылдың 26 қыркүйегіне дейін неміс оккупациясы астында болды. Кеңес оккупациясы кезінде халық саны 8000-ға дейін өсті, ал 1960-шы жылдары көптеген бес қабатты совет стиліндегі пәтерлер бой көтерді. Кеңес кезеңінде Лимбажи "Лауктехника" ауыл шаруашылығы машиналары орталығы, "Лимбажу филц" киім-кешек фабрикасы және "Лимбажу пинс" – Латвиядағы ең ірі сүт өңдеу кәсіпорындарының бірі орналасқан фабрикалық қалаға айналды.
After World War I Limbaži continued to grow as a center of commerce and crafts. The long awaited rail line to Riga opened in 1934, and a 50 bed hospital opened in 1936. The House of Unity cultural center was unveiled in 1939. During World War II, Limbaži was under German occupation from 4 July 1941 until 26 September 1944. During the Soviet occupation the population increased to 8,000, with many five storey Soviet style apartments appearing in the 1960s. During the Soviet period, Limbaži became a factory town with the "Lauktehnika" farm machinery center, "Limbažu filcs" felt hat factory and "Limbažu piens" – one of the largest milk processors in Latvia – all based there.