Рим әкімдері: Рим империясының провинцияларын басқарған шенеуніктер. Қызметтері, түрлері (проконсул, пропретор) және құқықтық мәртебесі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лауазым
Position
Римдік әкім – Рим империясының бірін немесе бірнеше провинциясын басқаруға сайланған немесе тағайындалған жоғары лауазымды шенеунік. Рим құқығының терминологиясындағы жалпы атау – провинция ректоры, нақты атауларына қарамастан, ол провинцияның ішкі және стратегиялық маңыздылығын, сондай-ақ билік өкілеттігіндегі айырмашылықтарды көрсетеді. Империяның ерте кезеңінде екі түрлі провинция болды – сенаттық және императорлық, оларға сәйкес әкімдердің түрлері де пайда болды. Проконсулдар мен пропреторлар ғана промагистраттар санатына жатты.
A Roman governor was an official either elected or appointed to be the chief administrator of Roman law throughout one or more of the many provinces constituting the Roman Empire. The generic term in Roman legal language was Rector provinciae, regardless of the specific titles, which also reflects the province's intrinsic and strategic status, and corresponding differences in authority. By the time of the early Empire, two types of provinces existed—senatorial and imperial—and several types of governor would emerge. Only proconsuls and propraetors fell under the classification of promagistrate.
Губернатордың міндеттері
Губернатор провинцияның бас сот судьясы болды. Ол өлім жазасын қолдануға толық құқылы еді, ал өлім жазасын қажет ететін істер көбінесе оның алдында қаралатын. Губернатордың шешіміне шағымдану үшін Римге барып, претор урбанус немесе тіпті императордың өзінің алдына ісіңізді ұсыну қажет болды, бұл қымбат әрі сирек кездесетін процедура еді. Шағымның қабылдануы күмәнді болды, себебі губернатор императордың қалауына қарсы келетін адамды айыптауға батыл болмайтын. Губернатор сондай-ақ провинциясының ірі қалаларында әділдік орнату үшін саяхат жасауға міндетті болды. Ең бастысы, ол провинциядағы әскери күштерге басшылық етті. Маңызды провинцияларда бұл легиондардан құралуы мүмкін еді, ал басқа жерлерде тек қосымша әскерлер болды. Өкімдерінің бір бөлігі ретінде губернатор императордың немесе Сенаттың келісімінсіз, аймақтағы ұйымдасқан қылмыстық топтарды немесе бүлікшілерді тарату үшін легиондарын пайдалануға құқылы болды. Әр губернатордың кеңесшілер мен қызметкерлер тобы болды, олар оның комиттері (латынша "серіктестер") деп аталды; олардың саны губернатордың әлеуметтік статусы мен шеніне байланысты болды. Бұл комиттер губернатордың атқарушы кеңесі ретінде жұмыс істеді, олар провинцияның әртүрлі салаларын қадағалап, губернаторға шешім қабылдауда көмектесті. Легиондық күштері күшті провинцияларда губернатордың оң жақтағы қолы әдетте квестор болды, ол Римде сайланып, провинцияға негізінен қаржылық міндеттерді орындау үшін жіберілген, бірақ губернатордың келісімімен әскерге де басшылық ете алатын. Басқа провинцияларда губернаторлар провинцияның шағын бөлігін басқаруға және олардың оң жақтағы қолы ретінде әрекет етуге магистрат емес префекттерді немесе прокурорларды тағайындады.
The governor was the province's chief judge. He had the sole right to impose capital punishment, and capital cases were normally tried before him. To appeal a governor's decision necessitated travelling to Rome and presenting one's case before either the praetor urbanus, or even the Emperor himself, an expensive, and thus rare, process. An appeal was unlikely to succeed anyway, as a governor wouldn't generally take the chance of convicting someone contrary to the Emperor's wishes. The governor was also supposed to travel across his province to administer justice in the major towns where his attention was required. Finally, and most importantly, he commanded the military forces within the province. In the more important provinces, this could consist of legions, but elsewhere, there were only auxiliaries. As a part of his standing orders, the governor had the authority to use his legions to stamp out organized criminal gangs or rebels in the area without need for the Emperor's or Senate's approval. Every governor had at his disposal a diversity of advisors and staff, who were known as his comites (Latin for "companions"); the number of these depended on the governor's social standing and rank. These comites would serve as the governor's executive council, with each supervising a different aspect of the province, and assisting the governor in decision making. In the provinces with a significant legionary presence, the governor's second in command was usually a quaestor, a man elected in Rome and sent to the province to serve a mainly financial role, but who could command the military with the governor's approval. In other provinces governors themselves appointed non magistrate prefects or procurators to govern a small part of the province and act as their second in command.
Республикалық губернаторлар
Рим республикасы дәуірінде кеңес Рим провинцияларына әкімдерді тағайындаумен айналысты. Бұл промагистраттарды кездейсоқ жеребе тастау арқылы немесе сенатус консультум (Сенаттың кеңесі) арқылы қызметке тағайындау арқылы жасалды; алайда, бұл тағайындаулар заңды тұрғыдан ресми міндетті болған жоқ және оларды Рим жиналыстары жоюға құқылы болды. Әкімнің билігінің деңгейі оның қандай империумға ие екенімен анықталды. Көптеген провинцияларды бұрынғы жылы преторлық қызметтен өткен пропраторлар басқарды. Пропраторлар басқаратын провинциялар көбінесе тыныш, көтеріліс немесе басқыншылық қаупі аз болған жерлер еді, бірақ кейбір жағдайларда пропраторлар қиын жағдайға тап болған провинцияларға басшылық етті. Империя шекарасында орналасқан және тұрақты әскери гарнизонды қажет ететін провинцияларды бұрынғы жылы консул (магистраттың жоғары дәрежесі) қызметін атқарған проконсулдар басқарды. Оларға әскери күштерді ғана емес, нақты Рим легиондарын басқару құқығы берілді. Бұл промагистраттар империум деңгейі бірдей басқа магистраттармен тең дәрежеде болды және олармен бірдей ликторлар бірге жүрді. Жалпы айтқанда, олар өз провинцияларында автократиялық билікке ие болды. Облыс әкімі дерлік шексіз билікке ие болды және көбінесе провинция халқынан көп ақша талап етті, бірақ ол империумын сақтап тұрғанда қудалаудан қорғалған, бірақ қызметтен кеткеннен кейін өкілеттігі кезінде жасаған іс-әрекеттері үшін қудалану қаупіне ұшырады.
During the era of the Roman Republic, the council was in charge of appointing governors to Rome's provinces. This was done by appointing promagistrates to serve, either by random casting of lots or by senatus consultum (advice of the Senate); however, these appointments were not formally binding on a legal basis and could be nullified by Roman assemblies. The governor's level of authority was determined by what type of imperium he possessed. Most provinces were governed by propraetors who had served an annual term in the praetorship the year before. The provinces governed by propraetors were usually the more tranquil ones, where chances of revolt or invasion were small, but in some cases propraetors would be given command of more troubled provinces. Provinces that lay on the empire's borders, thereby requiring a permanent military garrison, were governed by proconsuls who had served a term as consul (the highest rank of magistrate) the year before their governorship. They were given the authority to command provinces with actual Roman legions, rather than just using the militia. These promagistrates held equality with other magistrates with the same level of imperium and were attended by the same number of lictors. Generally speaking, they had autocratic power within their provinces. A provincial governor almost possessed unlimited authority and often extorted vast amounts of money from the provincial population—but, though he retained immunity from prosecution as long as he held his imperium, once he left office he became vulnerable to prosecution for his actions during his term.
Императорлық провинциялар
Август Принципатты орнатып алғаннан кейін, император өзі Римнің ең маңызды провинцияларының (императорлық провинциялар деп аталатын) тікелей басқарушысы болды. Тіпті ол тікелей басқармаған провинцияларда да, империум майус, яғни жоғарғы биліктің құқығын иелену арқылы, ол басқа провинциялық басқарушылардан жоғары тұрды. Император провинцияларда өз атынан басқару үшін легаттарды тағайындайтын. Императордың осы легаттарды тағайындауда толық құқығы болды, және олар басқа провинциялық басқарушыларға қарағанда төмен дәрежеде болды, себебі ресми түрде олар провинцияның нағыз басқарушысы – императордың өкілдері ғана еді. Принципат проконсулдар мен пропраторларды таңдау жүйесін толығымен жойған жоқ. Бір легионы бар провинцияларда, преториандық биліктің құқығын алып жүретін легат, яғни пропратор, императордың атынан провинцияны басқарумен қатар, сол легионды да өз бақылауында ұстады. Дегенмен, бірнеше легионы бар провинцияларда, әр легионға өз преториандық биліктің құқығы бар легаты басшылық етті, ал провинцияның өзіне тұтастай алғанда консулдық биліктің құқығы бар легат басшылық етті, ол ондағы барлық әскерге жалпы басшылық жасады, сондай-ақ провинцияны проконсул ретінде басқарды. Осы басқарушылық лауазымдарға тағайындалу императордың қалауына байланысты болды және бір жылдан бес жылға дейін созуы мүмкін еді.
After Augustus established the Principate, the Emperor himself was the direct governor of Rome's most important provinces (called imperial provinces) and even in the provinces he did not directly govern, was senior to other provincial governors through holding imperium maius, or supreme imperium. In imperial provinces, the Emperor would appoint legates to govern in his name. The Emperor had sole say in the appointing of these legates, who were lower in rank than other provincial governors, as officially they were only representatives of the province's true governor, the Emperor. The Principate did not totally do away with the system of selecting proconsuls and propraetors. In provinces with one legion, a legate bearing praetorian imperium, thus being a propraetor, not only governed the province in the Emperor's name but also controlled the legion himself. However, in provinces with more than one legion, each legion was commanded by its own legate with praetorian imperium, while the province as a whole was commanded by a legate with consular imperium, who had general command over the entire army stationed there, as well as administering the province as a proconsul. Appointment to these governorships was completely at the whim of the Emperor and could last anywhere from one to five years.
Сенаттық провинциялар
Император легиондары бар провинцияларда толық билікке ие болса, сенаторлық провинциялар – Сенаттың губернаторларды тағайындау құқығына ие болған провинциялар еді. Бұл провинциялар Империяның шекарасынан алыс жатқан және бүлік-насаздар тудыру қаупі төмен болғандықтан, көбінесе легиондардан мүлдем құрылған жоқ немесе олардың саны азайтты (осылайша Сенаттың Императордан билікті тартып алу әрекеттерінің ықтималдығы төмендеді). Бұл провинциялар проконсулдық немесе пропреториандық сенаторлардың билігінде болды, олар әрқашан «проконсул» деп аталатын, Императордың араласуына сирек қажеттілік тудыратын (бірақ Император қалаған жағдайда осы губернаторларды тағайындау құқығына ие болды). Императордың тікелей билігінде болмаған көптеген сенаторлық провинциялар губернаторларға легиондарды басқаруға рұқсат бермеді. Бұл ережеден Африка провинциясы ғана ерекшелік құрады, онда бербер тайпаларынан қорғану үшін кем дегенде бір легион әрқашан орналасқан. Август Сенат арқылы Рим халқының билігімен кем дегенде он провинция басқарылуын жарлық етті. Олардың барлығы «проконсулдық» мәртебесіне ие болғанымен, олардың тек екеуі (Азия және Африка) проконсулдық империуммен сенаторлармен басқарылды, ал қалған сегізін пропраторлар басқарды. Екі проконсул бір жылдық мерзімге, ал сегіз претор әдетте үш жылға дейін қызмет етті. Әрбір губернатордың алты ликтордан тұратын жеке күзетшісі болды, олар сонымен қатар биліктің символы және олардың мәртебесінің белгісі ретінде қызмет атқарды.
While the Emperor had sole authority in provinces with legions, senatorial provinces were provinces where the Senate had the right to appoint governors. These provinces were away from the Empire's borders and free from the likelihood of rebellion, and so had few, if any, legions stationed in them (thus lessening the chance the Senate might try to seize power from the Emperor). These provinces were under the authority of proconsular or propraetorian senators invariably styled 'proconsul', with little need for intervention by the Emperor (although the Emperor had the power to appoint these governors if he wished). Most senatorial provinces, since they were not under the direct authority of the Emperor, did not grant the governor legions to command. There was one exception to this rule, the province of Africa, where there was always at least a single legion to protect the province from Berber tribes. Augustus decreed that at least ten provinces would be held by the authority of the Roman people through the agency of the Senate. Though all ten were "proconsular", only two of these provinces (Asia and Africa), were actually governed by senators with proconsular imperium, the remaining eight being governed by propraetors. The two proconsular governors served for one year, while the eight praetors served typically for up to three years. Each of these men had six lictors who served as bodyguards and also as a symbol of authority and a mark of their position.
Ат үстіндегі прокатор
Императордың бақылауында бірнеше кіші, бірақ қиын провинциялар болды, оларға толық легион қажет болмады. Бұл провинциялар жоспарлы әскери қызметтен шыққан губернаторлардың басқаруына берілді. Жаңа жаулап алынған жерлер көбінесе осы санатқа жатты, бірақ кейіннен Рим империясының өсіп келе жатқан жағдайларын көрсететіндей мәртебесі өзгертілді. Осылайша, жаулап алынғаннан кейін провинция прокураторлық провинцияға айналды, егер оны императорлық немесе сенаторлық провинция деп шешсе, және осылайша пропратор немесе проконсул басқаратын болды. Басқа императорлық провинциялар сияқты, жоспарлы әскери қызметтен шыққан губернаторлар бес жылға дейін, тіпті одан да ұзақ қызмет ете алатын. Африканың сенаторлық провинциясына ұқсас, Римнің Египет провинциясы императорлық провинцияларда ғана легиондар орналасқандығының жалпы ережесінен ерекшелік құрады. Египет қалыпты провинция емес еді; ол императордың жеке меншігі саналды, ал оның губернаторы, префектус Египти, империяның алғашқы кезеңіндегі ең жоғары жоспарлы әскери қызметтен шыққан лауазым деп есептелді. Кейіннен бұл лауазым преториандық командирге екінші орынға түсті, бірақ оның мәртебесі жоғары болып қалды. Август кезінде провинцияларды басқаруға жоспарлы әскери қызметтен шыққандарды тағайындау ресми түрде басталғанмен, одан бұрынғы губернаторлар оларға басқаруға көмектесу үшін прокураторларды тағайындаған. Алайда, бұл прокураторлар Клавдийдің тұсында ғана губернатордың өкілеттіктерін алды. Прокураторлар префекттерден айырмашылығы, азаматтық қызметкерлер болды. Прокураторлар магистраттар болмағандықтан, олардың империум құқығы болған жоқ, тек императордың немесе губернатордың мақұлдауымен оның өкілеттіктерін жүзеге асырды.
The Emperor also had under his control a number of smaller, but potentially difficult provinces that did not need an entire legion. These provinces were put under the control of governors of equestrian status. New conquests generally fell into this equestrian category, but most were later changed in status to reflect the changing conditions of Rome's growing empire. Thus, on conquest, a province would become a procuratorial province until it was decided that it should become either an imperial or senatorial province and thus governed by either a propraetor or proconsul. Like the other imperial provinces, the equestrian governors could serve any length of time up to five years, or even longer. Much like the senatorial province of Africa, the equestrian province of Roman Egypt was an exception to the general rule of legions only being stationed in imperial provinces. Egypt was not a normal province; it was considered the personal possession of the Emperor, and its governor, the praefectus Aegypti, was considered the hold the highest ranking equestrian post during the early Empire. Later, the post would fall second to that of the praetorian command, but its position remained highly prestigious. Though the practice of appointing equestrians to help manage provinces officially began with Augustus, governors from years before had appointed procurators to help them govern. However, it was not until the reign of Claudius that these procurators received the powers of a governor. Procurators were civilian officials, unlike prefects. It is important to note that procurators were not magistrates, so did not possess imperium, and merely exercised the Emperor's, or governor's, authority with his approval.
Соңғы императорлық губернаторлар
Облыс әкімдері Рим әкімшілігінің ең маңызды лауазымды тұлғалары болды, себебі олар салық жинау, бірінші кезекте сот әділеттілігі және қоғамдық тәртіпті сақтауға жауапты еді. Олар жылына үш рет префектуралардан салық талаптарын алып, оларды муниципалитеттерге жіберетін. Доминат кезеңінде император Диоклетиан 293 жылы провинциялық әкімшілік реформаларын бастады, олар император Константин Ұлы тұсында 318 жылы аяқталды. Диоклетиан он екі діоцез құрды (кейін бірнешеуі бөлінді), бастапқыда төрт тетрархтың әрқайсысы үшін екіден төртке дейін (екі аға Август, әрқайсысы Цезарьдан жоғары), олар преториандық префект атынан әрекет ететін викариймен ('викар') басқарылды. Әр діоцез бірнеше рим провинциясын (грек тілінде епархия деп аталады) қамтыды, олардың әрқайсысы провинциялық губернатордың билігінде болды, оның лауазымы провинциядан провинцияға өзгеретін (осындай лауазымдардың қатарында проконсул сияқты республикалық дәуірден қалған атаулар, сондай-ақ корректор провинция, модератор провинция, praeses провинция және praesidens сияқты жаңа атаулар бар). Викар өзінің діоцезінде жоғары билікке ие болғанымен, ол преториандық префектке бағынышты болды, оның билігі императордан тараған. Константин Диоклетиан бастаған үдеріспен губернаторлардың әскери басқаруын толығымен жойды. Әскерлер орналасқан провинцияларда дукс (латын тілінде «жетекші») шекаралық әскери бөлімдерге қолбасшылық етті. Кейбір дукстар бірнеше провинциядағы бөлімдерге басшылық етті: оларды діоцездық викарийлер қадағалады. Далалық бөлімдерге комм ("серік", содан кейін граф) және кейіннен жоғарғы әскери қолбасшылар, magistri militum басшылық етті. Константин, Диоклетианның үлгісін алып, Рим империясын өзінің билігінің соңында үш преториандық префектураға бөлді. Бұл төрт тетрархтың бақылауындағы аумақтарға негізделген, олардың екеуі, аға Августар, преториандық префектті бас штаб бастығы ретінде пайдаланды. Осылайша құрылған үш префектура – Галлия префектурасы, Италия префектурасы (кейіннен Констанс 347 жылы немесе 342–47 жылдары бөлді) және Шығыс префектурасы, олардың әрқайсысын император тағайындаған преториандық префект басқарды. Әр префектураның префекті – императорға ғана бағынышты жоғары азаматтық лауазымды тұлға болды. Префект викарийлер мен губернаторлардың жоғары тұрған адамы еді. Ол жоғары сатыдағы сот судьясы, префектура әкімшілігінің басшысы, бас қаржы қызметкері және бас салық жинаушы болды (бірақ салық жинау муниципалды және ауылдық деңгейде жүзеге асырылды). Діoцездер мен префектуралар ішіндегі провинциялардың тізімін Рим провинциялары бетінде табуға болады.
The provincial governors were the most important officials in the Roman administration for it was they who were responsible for tax collection, justice in the first instance, and public order in the first instance. They received, from the prefectures, the tax demands three times a year, which they circulated to the municipalities. Under the Dominate, the Emperor Diocletian began in AD 293 reforms of the provincial administration that were completed under the Emperor Constantine the Great in 318. Diocletian set up twelve dioceses (later several were split), originally two to four for each of the four co emperors under the short lived Tetrarchy (two senior Augusti, each above a Caesar), each governed by a vicarius ('vicar') who acted on behalf of the praetorian prefect. Each diocese comprised several Roman provinces (known in Greek as eparchies), each under the authority of a provincial governor, whose title varied from province to province (the range of titles includes republican relics such as proconsul, as well as novelties such as corrector provinciae, moderator provinciae, praeses provinciae and praesidens). Although the vicar's authority was supreme within his diocese, he was under the authority of praetorian prefect whose power he partook of the emperor himself. Constantine completely removed the governors' military commands, a process begun under Diocletian. In those provinces where soldiers were stationed, the dux (Latin for leader) commanded border military units. Some duces commanded units in several provinces: they were watched by the diocesan vicars. Field units were commanded by a comes ('companion', whence count) and later by supreme military commanders, the magistri militum. Constantine, again following Diocletian's lead, organized the Roman Empire into three Praetorian prefectures late in his reign. These were based on the territories controlled by the four co emperors of the Tetrarchy, two of whom, the senior Augusti, had been served by a praetorian prefect as something like a chief of staff. The three prefectures thus created were the prefecture of Gaul, the prefecture of Italy (later divided by Constans in 347 or perhaps in 342–47), and the prefecture of the East, each being administered by an imperially appointed praetorian prefect. The prefect of each prefecture was the highest civilian officer, being subordinate only to the emperor(s). The prefect was the superior of the vicars and governors. He was the chief appellate judge, head of the administration of the prefecture, chief finance officer, and chief tax collector (though the collection was actually done at municipal and village levels). A list of the provinces within the dioceses and the dioceses within the prefectures can be found on the Roman provinces page.