Кіріспе

1100–1139 жылдар аралығында Галисия тарихының анонимді түрде жазылған жылнамасы. The Historia Compostelana (толық атауы De rebus gestis D. Didaci Gelmirez, primi Compostellani Archiepiscopi) – Диего Гельмирес, екінші епископ (1100–1120), кейін Компостеланың бірінші архиепископы (1120–1140) жанындағы жазушының баяндауы негізінде бірнеше авторлар жазған тарихи жылнама. Гельмирес Галисиядағы орта ғасырдың маңызды тұлғаларының бірі болды. Historia Compostelana-ның негізгі мазмұны – Гельмирес билік еткен 1100–1139 жылдарды қамтиды, бұл үш кітапта баяндалған. Жылнаманың екі мақсаты бар: архиепископтың іс-әрекеттерін жоғары бағалау және Сантьяго-де-Компостеланың негізін қалау мен құқықтарын бекіту, соның ішінде қасиетті Джеймспен апостолдық байланысты қамтамасыз ететін аңызын жеткізу. Епископтық 1095 жылы Ирия Флавиядан Компостелаға көшірілген. Галисиялық перспективадан қарағанда, Historia Кастилияның сол кездегі билеушілерінің – Альфонсо VI (1109 жылға дейін), Уррака (1109–1126) және Альфонсо VII (1126 жылдан бастап) биліктері туралы айтады. Бұл кезеңнің көрнекті тарихшысы Бернард Ф. Рейли: «Көп авторлық еңбек, оны сақтап пайдалану керек, себебі ол негізінен Диего Гельмирес, Сантьяго-де-Компостела епископы және архиепископы туралы епископтық тарих және оның түсіндірмелерінде жақтас болып табылады» деп бағалаған. Латын тіліндегі испан тарихнамасының ішінде Historia заманауи оқиғаларды баяндауымен және мәтінге енгізілген құжаттарды пайдалануымен ерекшеленеді, бұл оған зор тарихи құндылық береді.

1093 жылға дейінгі тарихи деректер

«История» кітабында бірінші ғасырда Жақыптың мәйітін Галисияға көшіру туралы айтылады. Онда мәйіт Сар өзенінің жанындағы Либредон орманға жеткізіліп, бірнеше шәкірттермен мрамордан жасалған қабірге жерленгені жазылған. Бұл еңбекте Испанияда христиандық бір кездерде жоғалып, мұсылмандар Испанияны басып алғанға дейін қайта жаңғырғаны айтылады. Қабір тоғызыншы ғасырда Епископ Теодемирге дейін жоғалып кеткен, сосын Құдай «Шіркеудің тағдырын өзгерту» үшін оның орнын ашты. I кітабының екінші тарауы оның табылуын және Альфонсо II-нің реликвияларды растауын сипаттайды, содан кейін Диего Пелаестің епископтығына дейін Компостеланың шіркеу тарихы баяндалады. Осы кезеңде епископтық орын ескі Ирия Флавия орталығы мен жаңа Компостела орталығы арасында бөлісті. II-IX тарауларында Ириялық Компостельдік епископтардың тізімі келтірілген. Алғашқы епископ Адалф II-ні оның өрескел қарсыластары содомия жасады деп айыптап, бұқа күресі арқылы соттауға үкім шығарды; Адалф кінәсіз болғандықтан, бұқа оған шабуыл жасамады. Одан кейін ізгілікпен белгілі Сиснандо және ұры деп есептелген Герменгильдо (951 ж. қайтыс болды) келді. Епископ Сиснандо II Леонның Санчо I-імен тұтқынға алынды, содан кейін оны епископ ретінде алмастырған Росендомен (968 ж. қайтыс болды) шайқасты. 985 жылы епископ Пелайо Родригес Бермудо II-нің бұйрығымен қызметтен алынып, оның орнына Педро де Мозонцо тағайындалды; жаза ретінде оның әкесі Алманзорды Компостеланы тонауға ынталандырды. Алайда Мануэль Суарес Пелайоның жай ғана Селановасқа зейнетке шыққан болуы мүмкін екенін және Компостеланың тонауы кішкентай дворянның бұйрығымен болғандығының ықтималдығы төмен деп санайды. Компостеланың тонауымен байланысты епископ Пелайо Диас болды, ол күшпен қызметтен алынды: «История» оны узурпатор және сондықтан заңсыз епископ деп сипаттайды. Оның інісі Вимара Диас содан кейін Ирия-Компостеланың епископы болды. Вимара да танымал болған жоқ және Галисия ақсүйектері оны Миньо өзеніне батырып жіберді. Епископ Кресконио (1066-67 ж.ж.) Компостелаға жасалған викингтердің шабуылын тойтарды және қаланың айналасына қабырғалар салды. Оның жүйесі Гудестео оның орнын басып, бірақ 1069 жылы даудан кейін Фройлан графы оны қызметтен алды (мүмкін, өлтірді). Ірия-Компостеланың келесі епископы Диего Пелаес болды. Осы кезеңде, шамамен 1075 жылы, романдық стильдегі Сантьяго-де-Компостела соборы салынды, ол тоғызыншы ғасырдан бері тұрған ғимараттың орнына салынды. «Компостела тарихы» Пелаес туралы жақсы пікір білдірсе де, оның лауазымына жатпайтын істерге араласқанын мойындайды. Бұл мәселе тарихта кейінірек Галисияның Гарсия II-ін түрмеден босату және Леон мен Кастилияның Альфонсо VI-сына қарсы Галисияны тәуелсіз патшалық ретінде қайта жаңғырту әрекеті ретінде түсіндірілді. Пелаес бұл жобаға Англияның Вильгельм I-імен бірге қатысқан, бірақ 1086 жылы жоспар орындалмас бұрын қызметтен алынды. Епископ Пелаес қызметтен алынғаннан кейін Ирия-Компостела епархиясы епископсыз қалды, оның орнына ақсүйектер мен уақытша прелаттардың біріккен басшылығы болды. Ақсүйектер Карденялық Педроны епископ етіп тағайындады, бірақ бұл Папаның мақұлдауына ие болмады, сондықтан ол заңсыз деп танылды және екі жыл ішінде қызметтен алынды. 1090 жылы тағы бір епископ тағайындалды, Педро Вимараз, бірақ ол қатыгез деп сипатталды және көп ұзамай «ашулы» қайтыс болды. Вимараз Урраканың Раймонд Бургундияға үйленуін және соңғысының Галисия графы болып тағайындалуын ұйымдастырды, бұл екеуі де оң оқиға ретінде қарастырылса да, тарих оның қысқа билігі кезінде канониядағы тәртіпсіздікке наразылық білдіреді.

Диего Гельмирес епископтық

Диего Гельмирес, "Тарихтың" басты кейіпкері, 1093 жылы Раймонд Бургундияның хатшысы ретінде жазылғанда нақты айтылады. Осы кезеңде Ирия-Компостела епископтығы бос болғандықтан, 1094 жылы Гельмирес шіркеудің уақытша әкімшісі болып тағайындалды. Оған бұл лауазымды Галисия ақсүйектері оның әкесі Гельмирионың үй шаруашылығын жүргізудегі жақсы беделіне орай берді. "Тарихта" Гельмирес туралы ерте өміріне қатысты ешқандай мәлімет жоқ, бірақ ол Галисияда туған және ақсүйек отбасынан екені айтылады. Оның әкесі Оңтүстік Галисиядағы шіркеудің бірнеше мүлкіне қараушы болған және салмақтылығымен белгілі болған. Гельмирес алғаш рет прелатураға ие болуы ұзаққа соқпады. 1095 жылы Клини монахы Далмаций епископ болып сайланды. Далмаций шіркеуді қайта жаңғыртуға кірісіп, Клермон кеңесіне қатысты, онда Сантьяго шіркеуіне кеңейтім берілді. 1095 жылғы кеңейтім епископтық орынды ресми түрде Ириядан Компостелаға көшірді, бұл екі ғасырлық бірлескен басқаруға нүкте қойды және Компостеланың митрополиттің билігінен тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Бұл Компостела архиепископқа емес, тікелей Рим Папасының құзырына бағынатынын білдірді және бұл, негізінен, Әулие Иаковтың қабіріне байланысты болды. Далмаций Клермонттан оралғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, ал Диего Гельмирес тағы да шіркеудің әкімшісі болды. 1099 жылы Папа жаңа епископ сайлауға рұқсат берді, ал 1100 жылдың наурыз айында Гельмирес Римге барып архидиакон қызметіне бекітілді. Сол жылдың шілде айында ол Компостеланың екінші епископы болып сайланды, бірақ Арагонмен болған қақтығыс салдарынан қауіпсіздік мақсатында 1101 жылғы Пасхаға дейін киелі қызметке орнатылмады.