Кіріспе
Юкатан аймағында анис тұқымы мен ашытылған балдан жасалған ликер.
Xtabentún ((i)ʃtaβenˈtun) – Мексиканың Юкатан аймағында анис тұқымынан және бал арасының xtabentún гүлдерінен жинаған нектарынан ашытылған балдан жасалған анис ликері. Содан кейін анис пен бал қоспасына ром қосылады. Ром құрамында болғандықтан, xtabentún ликерін кейде "дистилляцияланған бал" сусындары деп атайды, бірақ бұл шатастырады, себебі бал спирті дистилляцияланбай, ашытылады. Дегенмен, ол спирттік сусын болып табылады, өйткені дистилляцияланған ром қосылады. Бүгінгі күні Юкатан аймағында осы ликерді шығаратын дистилляторлар әлі де сақталып қалған.
Xtabentún ((i)ʃtaβenˈtun) is an anise liqueur made in Mexico's Yucatán region from anise seed, and fermented honey produced by honey bees from the nectar of xtabentún flowers. Rum is then added to the anise and honey mixture. Because of the rum content, the xtabentún liqueur is sometimes called a "distilled honey" beverage, which is misleading, because the honey alcohol is fermented, not distilled. It is, nonetheless, a spirit beverage, since rum, a distilled product, is added. Distilleries still survive today in the Yucatán that produce the liqueur.
Шығу тегі
Хтабентунь майя тайпасы дайындаған салтанатты сусын – бальчеден шыққан болуы мүмкін. Испан конкистадорларына оның күшті дәмі ұнамағандықтан, олар анис қосып, ағаш қабығы мен жүгеріні алып тастады.
Этимология
Мая тілінде "кстабентунь" сөзі "тасқа өсетін жүзімдер" дегенді білдіреді. Ол – Рождество жүзімі (Turbina corymbosa), таңғы жарық гүлінің бір түрі, оның тұқымдарында эргин қышқылы бар және есірткі әсеріне ие. Бұл Джонатан Отттың балше де энтеогендік қасиеттерге ие болуы мүмкін деген пікірге келтірді, бірақ бұл әлі дәлелденбеген. Ежелгі майялар осыған ұқсас сусынның басып отыратын әсерін пайдаланып, көру қабілетін күшейтетін және трансқа түсіретін тәжірибе алған болуы мүмкін.
Қолдану
Көбінесе оны тікелей, суық немесе мұз бен бал қосып ішеді. Оны кофемен немесе текиланың бір шотымен және бірдей мөлшерде кстабентунмен араластырып, "Мая кофеі" деген сусын дайындауға болады. Жартылай лайм қосып, "Мая маргаритасын" жасауға болады. Шараппен қосылғанда ол олhombre деп аталады, яғни юкатек тілінде (Màaya t'àan) "қақтығыс" деген мағынаны білдіреді.