Құндылығы санынан емес, қалаудан туындайтын тауарлар

Кіріспе

Мәртебелік тауарлар – бұл олардың жалпы санына емес, халық арасында қалай тарағанына қарай бағаланатын тауарлар (басқа тұтыну тауарлары сияқты). Мәртебелік тауарлардың құнының арту себебі – олардың мәртебе белгісі ретінде қалаулы болуы, бұл көбінесе олардың ұқсас тауарлардан бағасы жоғары болуына әкеледі. Әртүрлі тауарлар белгілі бір капиталистік қоғамда мәртебелік ретінде сипатталған, мысалы, алтын, жылжымайтын мүлік, алмаз және сәндік тауарлар. Жалпы, белгілі бір қоғамда салыстырмалы түрде аз адамдарға тиесілі болғанда, әлеуметтік статусын көрсету немесе өзгерту үшін құнды немесе қажет деп саналатын, көптеп табылатын кез келген тауар мәртебелік тауар деп сипатталуы мүмкін. Мәртебелік игілік деп есептелетін нәрсе мәдени немесе субмәдени нормаларға байланысты кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Экономикада формальды түрде мәртебелік тауарлар – экономикалық тауарлардың бір тобы, олардың тұтынуы (және одан кейінгі пайдасы), сондай-ақ Веблен сияқты баға белгілеуге байланысты, сол тауарларды басқалардың тұтынуына теріс тәуелді. Атап айтқанда, осы тауарлар үшін құны кем дегенде жартылай (немесе толығымен) басқалармен салыстырғанда олардың қалаулылығы бойынша орналасуына байланысты. Тауардың құны осындай рейтингке қаншалықты тәуелді екендігі оның мәртебелік екендігі деп аталады. Бұл термин австриялық британдық қаржы журналисі Фред Хирш тарапынан қолданылған, ал бұл тұжырым американдық экономика профессоры Роберт Х. Франк және итальяндық экономист Уго Пагано тарапынан жетілдірілген. Бұл термин кейде адамның әлеуметтік статусын өзгерте алатын және қоғамда салыстырмалы түрде аз адамдар иеленетін қызметтер мен материалдық емес игіліктерді де қамтиды, мысалы, жоғары білім, жетістіктер, наградалар және т.б.

Тұжырымдама

Торстейн Веблен қоғамдағы салыстырмалы орнының маңыздылығын айқын демалыс пен тұтыну тұжырымдары арқылы көрсеткенмен, Фред Хирш «Өсудің әлеуметтік шектері» еңбегінде «позициялық тауар» ұғымын енгізді. Ол позициялық экономиканы «абсолютті немесе әлеуметтік тұрғыдан шектеулі немесе кеңінен қолдану арқылы тартыс пен тығырыққа ұшыраған тауарлардың, қызметтердің, жұмыс орындарының және басқа да әлеуметтік қатынастардың барлық аспектілерінен» құралатынын түсіндірді (Hirsch, 1977: 27). Осылайша, Хирш позициялық тауарлардың санаттарын бөліп көрсетті. Бір тобы негізінен олардың салыстырмалы орнына байланысты (мақтаныш, мәртебе және билік); екіншілері, мысалы, демалыс үшін жер немесе қала маңындағы тұрғын үй, олардың жалпы саны шектеулі болғандықтан ғана позициялық болып табылады. Дегенмен, жердің құны оның өнімділікке қосқан абсолютті үлесімен бағаланады, бұл оның салыстырмалы орнынан туындамайды. Сондықтан, кейбір экономистер (Роберт Х. Франк және Уго Пагано сияқты) тек статус пен билік сияқты салыстырмалы сапасымен ерекше бағаланатын тауарларды ғана қамтиды. Сонымен қатар, құқықтық мәртебелер де позициялық тауарлар ретінде қарастырылуы мүмкін (Pagano and Vatiero 2017, Vatiero 2021 – әлеуметтік тапшылық түрлі адамдардың салыстырмалы жағдайымен байланысты және физикалық немесе табиғи шектеулерден емес, әлеуметтік факторлардан туындайды; мысалы, Интерпровинциалдық Монтиони паркіндегі жер физикалық жағынан тапшы, ал саяси басшылық лауазымдары әлеуметтік жағынан тапшы). Хирш кітабының басты тақырыбы, ол The New York Times газетінде айтқандай, материалдық өсім «ұзақ уақыттан бері уәделеніп келген – барлық адамды орта тапқа айналдыруды» ендіге қабілетсіз. Позициялық тауар тұжырымы экономикалық өсім жалпы өмір сапасын жақсартқан жағдайда да, жеке адамның ата-бабасынан «жақсырақ» өмір сүруі, экономикалық иерархияда олардан жоғары тұрған көптеген адамдар болса, автоматты түрде «жақсы» өмір сүруге кепілдік бермейтінін түсіндіреді. Мысалы, егер сіз отбасыңызда алғаш рет жоғары білім алған адам болсаңыз, сіз жақсырақ өмір сүріп жатырсыз. Бірақ егер сіз нашар мектепте сыныпта төменгі орында болсаңыз, сіздің әжеңізден, орта мектепті бітірген адамнан жұмыс табуға мүмкіндігіңіз азайуы мүмкін. Яғни, позициялық тауарлар үшін бәсекелестік нөлдік жиынтық ойын болып табылады: оларды алуға жасалған әрекеттер тек бір ойыншыға пайда әкеледі, ал басқалары шығынға ұшырайды. Позициялық тауарлар жағдайында, позициялық тауардан пайда көретін адамдар зардап шеккендердің сыртқы әсерін ескермейді. Яғни, «қоғамдық тауарлар жағдайында, бұл сәтсіздіктің салдары қоғамдық тауарды тұтынатын агент басқа адамдардың тұтынуы үшін ақы алмайды дегенді білдіреді; позициялық тауарлар жағдайында, баламалы сәтсіздік оң мөлшерде тұтынатын агент басқа агенттің тұтынуының теріс тұтынуы үшін ақы төлемейді дегенді білдіреді» (Pagano 1999:71). Яғни, қоғамдық тауарлар жағдайында, бізде стандартты инвестиция проблемасы бар, өйткені «бірдей белгіге» ие сыртқы әсерлерден жеке адамдарды алып тастау мүмкін емес, керісінше, позициялық тауарлар жағдайында, бізде артық қамтамасыз ету проблемасы бар, өйткені барлық агенттер осы тауарлардың оң мөлшерін тұтынуға тырыса алады, басқаларға сыртқы әсерін ескермеу. Қоғамдық тауарлар үшін ұсыныстың жетіспеушілігі, ал позициялық тауарлар үшін ұсыныстың артық екенін білдіреді. Басқаша айтқанда, позициялық бәсекелестерде адамдар бәсекеге түсу үшін көп жұмыс істейді және олар оңтайлы жағдайда болатыннан көп тұтынуға тырысады. Роберт Франк сияқты кейбір экономистер позициялық тауарлар сыртқы әсерлерді тудырады және адамның басқаларға қатысты әлеуметтік мәртебесін арттыратын тауарлар үшін «позициялық қару-жарақ жарыстары» пайда болуы мүмкін деп санайды. Бұл құбылыс, Франк пікірінше, қоғам үшін зиянды, сондықтан үкімет әлеуметтік әл-ауқатты жақсарту үшін кейбір сән-салтанат тауарларына жоғары салық салу арқылы сыртқы әсерді түзетуге және әлеуметтік ысырапты азайтуға болады. Дегенмен, кейбір жағдайларда мұндай сыртқы әсерлерге жауап ретінде мемлекеттік араласудың қажеттігі анық емес болуы мүмкін. Роберт Франк Кэшдан мен Клейннің жоғарыда келтірілген мақаласына жауап ретінде былай деп жазды: Қысқа мерзімде салық жалпы шығындар деңгейін өзгертпейді. Оның орнына, ол шығындар құрамын инвестициялар пайдасына қарай өзгертеді. Инновациялар тұтыну секторымен ғана шектелмейді. Капитал тауарларын өндірушілердің де пайдалы инновацияларды ойлап табуға күшті ынталары бар. Тұтыну салықтарынан туындаған инвестициялардың жалпы көлемі артуымен, зерттеулер мен әзірлемелер үшін бұрынғыдан да көп ресурстар болады. Сондықтан, тіпті қысқа мерзімде инновациялар баяулауының себебі жоқ. Ұзақ мерзімде, яғни Кэшдан мен Клейн назар аударуға тырысатын нәрсе, олардың аргументі толығымен күшін жояды. Инвестициялардың жоғары деңгейі табыс өсімінің жоғары деңгейін білдіреді, бұл үлкен үнемдеу траекториясы бойынша тұтыну соңғысымен салыстырғанда асып түседі. Осы сәттен бастап тұтыну және капитал тауарлары секторларында инновацияларға жұмсалатын шығындар көбейеді.

Although Thorstein Veblen emphasized the importance of one's relative position in society with reference to the concept of conspicuous leisure and consumption, it was Fred Hirsch who coined the concept of the "positional good", in Social Limits to Growth. He explained that the positional economy is composed of "all aspects of goods, services, work positions and other social relationships that are either (1) scarce in some absolute or socially imposed sense or (2) subject to congestion and crowding through more extensive use" (Hirsch, 1977: 27). Hence, Hirsch distinguished categories of positional goods. Some depend, essentially, on their relative positions (pride of superiority, status, and power); others, such as land for leisure activities or land for suburban housing, are positional merely because their total amount is fixed. However, land is valued at least in part for its absolute contribution to productivity, which does not derive from its relative ranking. Thus, some economists (such as Robert H. Frank and Ugo Pagano) include only goods (like status and power) which are valued specifically because of their relative quality. In addition, jural positions can also be considered as positional goods (cf. Pagano and Vatiero 2017, and Vatiero 2021 – social scarcity relates to the relative standings of different individuals and arises not from physical or natural limitations, but from social factors; for instance, the land in Inter Provincial Montioni Park is physically scarce, while political leadership positions are socially scarce. The broad theme of Hirsch's book was, he told The New York Times, that material growth can "no longer deliver what has long been promised for it – to make everyone middle class". The concept of positional good explains why, as economic growth improves overall quality of life at any particular level, doing "better" than how an individual's grandparents lived does not translate automatically into doing "well", if there are as many or more people ahead of them in the economic hierarchy. For example, if someone is the first in their family to get a college degree, they are doing better. But if they were at the bottom of their class at a weak school, they may find themselves less eligible for a job than their grandfather, who was only a high school graduate. That is, competition for positional goods is a zero sum game: Attempts to acquire them can only benefit one player at the expense of others. In the case of positional goods, people benefiting from a positional good do not take into account the externalities of their respective sufferers. That is, in the case of "public goods, the consequences of this failure implies that an agent consuming the public good does not get paid for other people's consumption; in the case of a positional good, the equivalent failure implies that an agent consuming positive amounts is not charged for the negative consumption of other agent's consumption" (Pagano 1999:71). That is, while, in the case of public goods, we have the standard underinvestment problem in their supply, because excluding individuals from externalities that have the "same sign" may turn out to be impossible, by contrast, in the case of positional goods, we have a problem of over provision, because all agents may try to consume positive amounts of these goods, neglecting to consider the externality on others. For public goods, an undersupply, for positional goods, it signifies an over supply. In other words, in positional competitions, people work harder to compete and consume more than they would under optimal conditions. Some economists, such as Robert Frank, argue that positional goods create externalities and that "positional arms races" can result for goods that might boost one's social status relative to others. This phenomenon, Frank argues, is clearly bad for society, and thus government can improve social welfare by imposing a high luxury tax on certain luxury goods to correct for the externality and mitigate the posited social waste. However, in some cases it may be less clear that such government intervention is warranted in response to these externalities. In his response to the cited article by Kashdan and Klein, Robert Frank wrote the following: In the short run, the tax would not change the total level of spending. Rather, it would shift the composition of spending in favor of investment. Innovation is hardly confined to the consumption sector. Producers of capital goods also have strong incentives to come up with useful innovations. And with the greater aggregate investment spending caused by a consumption tax, more resources than before would be available for research and development. There is thus no reason to expect innovation to slow down, even in the short run. In the long run, which is what really counts for the point Kashdan and Klein are attempting to make, their argument collapses completely. Higher rates of investment mean a higher rate of income growth, which means that consumption along the high savings trajectory will eventually exceed what it would have been had we remained on the low savings trajectory. From that point forward, there would be more expenditure on innovation in both the consumption and capital goods sectors

Анықтамалар

Позициялық экономиканың алғашқы мысалы Сан-Жиминьяно қаласы – ортағасырлық Тоскана қаласы, ол көптеген мұнаралары (бұрын шамамен сексен мұнара болған) үшін Орта ғасырлардағы Манхэттен деп сипатталған. Аристократиялық отбасылар мұнараларды өзі үшін емес, қоғамға өздерінің билігін, байлығын және әрбір отбасының мәртебесін "көрсету" үшін салған. Бұл жағдайда мұнара иесі позициялық игіліктің оң деңгейін, мысалы, билікті пайдаланған, ал мұнарасы жоқ немесе одан төменгі ғимаратты иеленген отбасы позициялық игіліктің теріс деңгейін сезінген, яғни ол иесінің билігінен туындайтын әсерге ұшыраған. Сондықтан отбасылық тұтынуда нөлдік жиынтық ойын орын алады. Бір тарап позициялық тауардың оң мөлшерін тұтынады, ал екінші тарап осындай тауардың теріс мөлшерін сезінеді. Аристократиялық отбасы – мұнара иелері – позициялық игіліктің оң тұтынуынан ләззат алған, яғни позициялық игіліктен туындайтын оң пайдалылыққа ие болған. Керісінше, мұнараның иесі емес отбасы позициялық игілікті теріс тұтынудан (басқалардың билігіне ұшырау) зардап шеккен, яғни теріс пайдалылыққа ие болған. Осы себепті отбасылық пайдалылықта нөлдік жиынтық ойын орын алады. Мұнаралар бір-біріне жабысып салынбаған, бұл құрылыс шығындарын азайтуға мүмкіндік берген, өйткені қабырғалардың бір бөлігі ортақ болар еді. Бірақ мұнаралар арасындағы саңылау кісінің өтуіне жеткіліксіз, ол кірпіш енімен тең. Бұл саңылаудың себебі және оның мөлшері құрылыс шығындарын жоғары ұстап тұру және бүкіл ғимаратты салуға жеткілікті бай емес отбасыларға позициялық игіліктің оң тұтынуын мүмкін етпеу. Сондықтан позициялық тауардың бағасы жоғары болады. Сан-Жиминьяно мұнараларының мысалы позициялық игіліктің үш мағынасын түсіндіреді, олардың әрқайсысы әлеуметтік тапшылық идеясына негізделген: 1) тұтынудағы нөлдік жиынтық ойынына негізделген бірінші мағынасы, 2) төлемдегі (пайдалылықтағы) нөлдік жиынтық ойынына негізделген екінші мағынасы және 3) басқалардың тұтынуын шектеу үшін жоғары баға белгілеу механизміне қатысты үшінші мағынасы. Жеке тауардың жалпы сұранысы жеке сұраныстардың көлденең қосындысы болып табылады. Ал жалпыға ортақ игілік үшін жалпы сұраныс жеке сұраныстардың Самюэлсондық тік қосындысы болып табылады. Позициялық тауарлар үшін тұтынудың оңтайлы деңгейі жеке тауарлар жағдайындағыдай, кез келген жеке шекті алмастыру қатынасы қисығымен шекті шығындар қисығының қиылысу нүктесімен сәйкес келмейді, өйткені басқалардың тұтынуына сыртқы әсер туындайды. Сондықтан алдымен жалпы шекті алмастыру қатынасын есептеу қажет, содан кейін шекті шығындар қисығымен қиылысу нүктесін табу керек. Қоғамдық тауарлар жағдайындағыдай, жалпы шекті алмастыру қатынасы жеке шекті алмастыру қатынастарының қосындысымен есептеледі. Бірақ позициялық тауарлар жағдайында бір шекті алмастыру қатынасы алынып тасталады, өйткені теріс тұтыну бар. Сондықтан жалпы шекті алмастыру қатынасы екі жеке шекті алмастыру қатынасының айырмасы болып табылады.

One early instance of positional economy comes from San Gimignano – a Tuscan medieval town that has been described as the Manhattan of the Middle Ages because of its towers (in the past there were about eighty towers). Towers were not built by aristocratic families to live in them, but to "demonstrate" to community, their power, affluence, and status of each family. In this case, the owner of a tower consumed a positive level of positional good, like power, instead the family which did not own a tower or owned a lower building consumed a negative level of positional good, that is, it consumed the exposure stemming from the power of the owner. For this reason, there is a zero sum game in the family consumptions. There is a party consuming a positive amount of positional good and at the same time there is a counterparty consuming a negative amount of such a good. The aristocratic family – owners of a tower – enjoyed the positive consumption of the positional good, namely it had a positive utility deriving from the positional good. On the contrary, the family – non owners of a tower – suffered from the negative consumption of the positional good (the consumption of exposure to power of others), namely it had a negative utility. For this reason, there is a zero sum game in the family utilities. Towers were not built stuck to each other; it would have reduced the construction costs because a part of walls would be shared. Instead, among towers there is a gap, but this gap is not large enough for a person to pass through; it is the size of a brick. The reason of this gap and its size is to keep costs of construction high, and to deny the positive consumption of a positional good to families which were not rich enough to build the entire edifice. For this reason, positional good is related to a higher pricing. The case of San Gimignano's towers explains three meanings of positional good, each one resting on the idea of social scarcity: 1) the first one based on a zero sum game in the consumptions, 2) the second one based on a zero sum game in the payoffs (utilities), and 3) the third one related to higher pricing mechanism to deny the consumption of others. total demand of a private good is the horizontal sum of individual demands. For a public good, instead, total demand is the Samuelsonian vertical summation of individual demands. Finally, for positional goods, the optimal level of consumption does not coincide, as it does in the case of private goods, with the intersection of any individual marginal rate of substitution curve with the marginal cost curve since an externality emerges for the consumption of other. Thus, it is necessary to first calculate the total marginal rate of substitution and, consequently, find the intersection with the marginal cost curve. As in the case of public goods, the total marginal rate of substitution is calculated by the summation of individual marginal rates of substitution. But in the case of positional goods, one marginal rate of substitution is subtracted since there is negative consumption. Therefore, the total marginal rate of substitution is the difference between the two individual marginal rates of substitution.