Кіріспе
1623 - 1649 жылдар аралығында Жосонның 16-шы патшасы Инджо (hangul=인조; 7 желтоқсан 1595 – 17 маусым 1649), жеке аты Ли Чон (hangul=이종), Корея Жосон әулетінің 16-шы монархы болды. Ол Сеонжо патшаның немересі және принц Чонвонның үлкен ұлы еді. 1623 жылы ол өзінің інісі Гванхэгунға қарсы мемлекеттік төңкеріс жасап, таққа отырды. Қазіргі таңда Инджо әлсіз және тиімсіз патша саналады, себебі оның билігі тұсында ел И Гваль көтерілісін, Кейінгі Цзиньнің және Циннің шапқындарын, сондай-ақ экономикалық дағдарысты бастан өткерді, ал үкімет сыбайлас жемқорлыққа берілген және нәтижесіз болды.
Injo (hangul=인조; 7 December 1595 – 17 June 1649), personal name Yi Jong (hangul=이종), was the 16th monarch of the Joseon dynasty of Korea. He was a grandson of King Seonjo and the eldest son of Prince Jeongwon. He ascended to the throne after leading a coup d'état against his uncle, Gwanghaegun, in 1623. Today, Injo is considered a weak and incompetent king, as during his reign the country experienced Yi Gwal's Rebellion, the Later Jin invasion, the Qing invasion, and an economic recession, while the government was corrupt and ineffective.
Туған жері мен шыққан тегі
Инджо патша 1595 жылы ханзада Чонвонның ұлы ретінде дүниеге келді, ал оның әкесі сол кезде билікте болған Сеонджо патшасы еді. 1607 жылы ханзада Чонвонның ұлына Нынъян (綾陽都正, Нынъяндочон) атағы берілді, кейіннен Нынъян ханзадасы (綾陽君, Нынъянгун) аталды; ол сол кезде Корея саясатын бақылайтын саяси топтардың қолдауына ие болмай, патша отбасының мүшесі ретінде өмір сүрді. 1608 жылы Сеонджо патша ауырып қайтыс болды, оның орнына ұлы Гванхэгун таққа отырды. Сол кезде үкімет түрлі саяси топтарға бөлінген еді, ал 1582-1598 жылдардағы жапон шапқыншылығынан кейін либералды Шығыс саяси тобы күшейді, себебі олар жапондарға қарсы ең белсенді күресті. Шығыс тобы Сеонджо патшаның өмірінің соңғы күндерінде Солтүстік және Оңтүстік саяси топтарына бөлінді. Солтүстік топ радикалды реформаларды қаласа, Оңтүстік топ одан да қарапайым шараларды қолдады. Сеонджо қайтыс болған кезде, сол кезде үкіметті бақылап алған Солтүстік топ Үлкен Солтүстік және Орташа Солтүстік деп екіге бөлінді. Гванхэгун таққа отырғанда, оны мұрагер етіп қолдаған Үлкен Солтүстік саяси тобы патша сарайындағы басты саяси күшке айналды. Ал консервативті Батыс саяси тобы билікке жете алмай, маргиналды күйде қалды; алайда Батыс топтың көптеген мүшелері биліктегі топ ретінде саясатқа оралу мүмкіндігін іздеуді жалғастырды.
1623 жылғы төңкеріс
Гванхаэгун патшасы (光海君, 광해군) көрнекті әкімші және ұлы дипломат болғанымен, көптеген саясаткерлер, ғалымдар мен аристократтар оны қолдамады, себебі ол бірінші бала емес және ол тоқалдан туған еді. Ұлы Солтүстіктер осы пікірлерді жоюға тырысты, Кіші Солтүстіктерді басып, Сонджоның үлкен ұлы Имхэ ханзадасын (臨海君, 임해군) және патшайымның ұлы Ұлы ханзада Ёнчхангты (永昌大君, 영창대군) өлтірді. Гванхаэгунның тақты сақтап қалу ниеті болмады; шын мәнінде, ол кішігірім топтарды үкіметке тартуға тырысты, бірақ Чон Инхон және И Ичхом сияқты Ұлы Солтүстіктердің мүшелерінің қарсылығына тап болды. Бұл әрекеттер Гванхаэгунды бай аристократтар арасында одан да жағымсыз етті, және олар соңында оған қарсы қастандық жоспарлай бастады. 1623 жылы өте консервативті Батыстықтар тобының мүшелері – Ким Чачжом, Ким Рю, И Гви және И Гвал төңкеріс жасады, нәтижесінде Гванхаэгун тақтан алынып, Жежу аралына жер аударылды. Чон Инхон мен И Ичхом өлтірілді, содан кейін Батыстықтар кенеттен Ұлы Солтүстіктерді биліктегі саяси фракция ретінде ығыстырды. Батыстықтар Инджоны сарайға алып келіп, оны Жосеонның жаңа патшасы етіп жариялады. Инджо патша болғанымен, ол ешқандай билікке ие болған жоқ, өйткені барлық билік Гванхаэгунды тақтан түсірген Батыстық фракцияның қолында болды.
И Гвалдың көтерілісі
И Гвал өзіне жаман қарағандықтарын және төңкерістегі рөлі үшін тым аз сыйақы алғанын ойлады. 1624 жылы, кеңейіп келе жатқан маньчжурларға қарсы күресу үшін Пхеньянның әскери қолбасшысы ретінде Солтүстік майданға жіберілгеннен кейін, ол Инджоға қарсы көтерілді, ал төңкерістің басқа да маңызды басшылары патша сарайындағы лауазымдармен марапатталды. И Гвал 12 000 әскерді, соның ішінде 100 жапондықты (корейге жапон шабуылдары кезінде Жосонға өткен) бас қала Хансеонгке бастап келді, онда ол генерал Чан Манның (张晚) басшылығындағы тұрақты әскерді жеңіп, Хансеонгті қоршап алды, бұл оқиға Жеотан шайқасы деп танылады. Инджо Гонгжуға қашып кетті, ал Хансеонг көтерілісшілердің қолына түсті. 1624 жылдың 11 ақпанында И Гвал ханзада Хеуганды (興安君, 흥안군) жаңа патша етіп жариялады. Бірақ генерал Чан Ман көп ұзамай тағы бір полкпен оралып, И Гвалдың әскерін жеңді. Корей әскері көп ұзамай астананы қайта басып алды, ал И Гвалды оның жеке күзетшісі өлтіріп, көтеріліс аяқталды. Инджо тағын сақтап қалғанына қарамастан, көтеріліс патша билігінің әлсіздігін көрсетті, сонымен қатар аристократтардың үстемдігін нығайтты, олар көтеріліске қарсы күресу арқылы одан да көп билікке ие болды. Гванхэгунның қайта құруынан кейін қалпына келген экономика тағы да құлдырады, Корея бірнеше ғасыр бойы қиын экономикалық жағдайда қала берді.
Кейінгі Цин мен Цинмен соғыс
Дана дипломат саналған Гванхэгун патша Жосонның дәстүрлі одақтасы болған Мин әулеті мен өсіп келе жатқан Джурчендер (кейін маньчжурлар мен Цин әулеті) арасында бейтарап саясат ұстады. Бірақ, Гванхэгун құлағаннан кейін консервативті батыстықтар Мин әулетімен одақтасып, Джурчендер басқарған Кейінгі Цзинь әулетіне қатысты қатал саясат жүргізді. Кейінгі Цзинь, сол уақытқа дейін Жосонмен достық қарым-қатынаста болған, Жосонды жау санап бастады. И Гвалдың бүлігіне қатысқан Хан Юн Маньчжурияға қашып, Кейінгі Цзинь билеушісі Нурхациге Жосонға шабуыл жасауға шақырды; осылайша Кейінгі Цзинь мен Жосон арасындағы достық қарым-қатынас аяқталды. 1627 жылы генерал Амин (阿敏) мен бұрынғы корей генералы Кан Хон Риптің басқаруымен 30 мың маньчжур атты әскері Жосонға басып кірді, Гванхэгунды таққа қайтаруды және Ким Ча Чжомды қоса алған батыстық көшбасшыларды өлтіруді талап етті. Генерал Чан Ман тағы да Кейінгі Цзиньге қарсы күресті, бірақ шабуылды тоқтата алмады. Инджо тағы да Канхва аралына қашып кетті. Кейінгі Цзиньдің Жосонға шабуыл жасауға себебі болмады, сондықтан Минге қарсы соғысқа дайындалу үшін кері қайтты, және жағдай біртіндеп тұрақталды. Кейінгі Цзинь мен Жосон әулеттері бауырлас елдер деп жарияланды, және Кейінгі Цзинь Корея түбегінен шығып кетті. Алайда, батыстықтардың көпшілігі соғысқа қарамастан, қатал саясатын сақтап қалды. Кореяға жақсы қарым-қатынасы болған Нурхаци Кореяға қайтадан шабуыл жасамады; бірақ Нурхаци қайтыс болғаннан кейін және Хон Тайцзи билікке келгеннен кейін, Кейінгі Цзинь тағы да соғысқа мүмкіндік іздеуді бастады. Инджо патша Мин генералы Мао Вэньлун мен оның жасағына пана берді, олар Кейінгі Цзиньнен қашып Кореяға келгеннен кейін; бұл әрекет Кейінгі Цзиньді Кореяға тағы да шабуыл жасауға итермеледі. 1636 жылы Хон Тайцзи өз әулетін Цин әулеті деп атады және жеке басымен Жосонға шабуыл жасады. Цин әскері сол кезде Уйджу бекінісін қорғап тұрған Жосон армиясының көрнекті қолбасшысы генерал Им Гён Ыоппен шайқасқан жоқ. 128 мың сарбазды Цин армиясы тікелей Хансонға бет алды, Инджо Канхва аралына қашып үлкермес бұрын, оны Намхан тау бекінісіне қарай ығыстырды. Манжурлар барлық жабдықтау жолдарын кесіп тастағаннан кейін азық-түлік пен жабдық жетіспеді, сондықтан Инджо Цин әулетіне бас иді, Хон Тайцзиге тоғыз рет сәлемдесті, оның қызметшісі болды және Инджоның бірінші және екінші ұлдарын тұтқын ретінде Қытайға жіберуді көздейтін Самджондо шартына келісті. Жосон Цин әулетінің вассалды мемлекетіне айналды, ал Цин 1644 жылы Орталық жазықты жаулап алды.
Тақ мұрагері қайтыс болды
1644 жылы Цин Пекинге басып кіргеннен кейін екі ханзада Кореяға оралды. Инджоның тұңғыш ұлы, мұрагер ханзада Сохьон, батыс әлемінен көптеген жаңа өнімдерді, соның ішінде христиан дінін әкеліп, Инджоны реформа жасауға шақырды. Бірақ консервативті Инджо оның идеяларын қабылдамады және мұрагер ханзаданы Кореяға шетелдік католицизм мен батыс ғылымын енгізуге тырысқаны үшін қуғынға салды. Мұрагер ханзада патшаның бөлмесінде қан көп шығып, өлі күйінде табылған. Аңыз бойынша, Инджо Сохьон Қытайдан әкелген сия тақтасымен өз ұлын өлтірген. Алайда, кейбір тарихшылар оның денесінде өлімінен кейін қара дақтар пайда болғанын және денесі тез шірігенін ескере отырып, уланғанын айтады. Көптеген адамдар, оның ішінде оның әйелі де, осы оқиғаның мән-жайын анықтауға тырысты, бірақ Инджо дереу жерлеуге бұйрық берді және мұрагер ханзаданың жерлеу рәсімін қысқартты. Патша тіпті ұлының аза тұру мерзімін де қысқартты. Кейін Инджо күйеуінің өлімінің нақты себебін білуге тырысқан Сохьонның әйеліне де жаза тағайындады. Патша Инджо мұрагер ханзада Бонгримді (кейіннен король Хёджонг болған) жаңа мұрагер ханзада етіп тағайындады, Сохьонның үлкен ұлы, ханзада Кёнсонды емес. Содан кейін Инджо ханзада Сохьонның үш ұлын Чеджу аралына жер аударып жіберді (одан тек кіші ұлы, ханзада Кьёнган ғана тірі қайтты) және Сохьонның әйелі, ханшайым Минхоенің сатқындық жасағаны үшін өлім жазасын берді.
Мұра
Бүгінде Инджо көбінесе әлсіз, шешім қабылдауға кешігіп, тұрақсыз билеуші ретінде қарастырылады; себебі ол И Гвал көтерілісіне, Цин әулетімен екі соғысқа және экономиканың күйреуіне себепкер болды. Ол жиі бұрынғы патшасы Гвангаэгунмен теріс салыстырылады, Гвангаэгун тақтан қуылған еді, ал Инджо билік еткен кезеңде көзге түсетін ешқандай жетістікке қол жеткізбесе де, оған храм аты берілді. Мемлекетіне тиісті көңіл бөлмегені үшін айыпталған Инджо патшаны көптеген адамдар саясаткерлердің үлгі алмауы тиіс тұлғасы деп санайды; алайда, ол 1592 жылдан 1636 жылға дейін бірнеше әскери қақтығыстар болғандықтан, соғысқа дайындық мақсатында әскерді реформалап, елдің қорғанысын күшейткені үшін мақталады. Инджо 1649 жылы қайтыс болды. Оның мазары Кёнги провинциясының Паджу қаласында орналасқан.
Танымал мәдениетте
1981 жылы KBS1 телесериалы «Daemyeong»-те Ким Донг Хун сомдаған. 1986–1987 жылдарғы MBC телесериалы «Жосонның 500 жылы: Намхан тау бекінісі»-нде Ю Ин Чон сомдаған. 1995 жылы KBS телесериалы «Батыс сарайы»-нда Ан Дэ Ён сомдаған. 2000–2002 жылдарғы MBC телесериалы «Тамара, арал»-да Ли Бён Джун сомдаған. 2008 жылы SBS телесериалы «Iljimae»-де Ким Чан Ван сомдаған. 2008 жылы KBS2 телесериалы «Ең күшті Чил Ву»-да Чхве Чжун У сомдаған. 2010 жылы KBS2 телесериалында Ким Кап Су сомдаған. 2012–2013 жылдарғы MBC телесериалы «Король дәрігері»-нде Сун У Чжэ Дук сомдаған. 2013 жылы JTBC телесериалы «Қанды сарай: Гүлдер соғысы»-нда Ли Дюк Хва сомдаған. 2014 жылы tvN телесериалы «Үш мылтықшы»-да Ким Мён Су сомдаған. 2015 жылы MBC телесериалы «Тамаша саясат»-та Ким Чжэ Вон сомдаған. 2017 жылы «Қалдық» фильмінде Пак Хэ Иль сомдаған. 2019 жылы KBS2 телесериалы «Нокду туралы әңгіме»-де Кан Тэ О сомдаған. 2021 жылы MBN телесериалы «Боссам: Тағдырды ұрла»-да Ли Мин Дже сомдаған. 2021 жылы tvN телесериалы «Жасырын патшалық инспектор және Joy»-да Чо Кван У сомдаған. 2022 жылы «Түнгі құс» фильмінде Ю Хэ Джин сомдаған. 2023 жылы MBC телесериалы «My Dearest»-те Ким Чон Тэ сомдаған.