Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атлантика мұхитындағы шатқыр, Атлантиканың орта жотасындағы Романш жарылыс аймағы арқылы қалыптасқан.
Trench in the Atlantic formed by the Romanche fracture zone on the Mid Atlantic Ridge
Романш шатқыры, сондай-ақ Романш ойысы немесе Романш аңғары деп те аталады, Атлантика мұхитының ірі шатқырларының арасында Пуэрто-Рико шатқыры мен Оңтүстік Сандвич шатқырынан кейін үшінші ең терең шатқыр. Ол Бразилия мен Батыс Африка арасындағы Атлантиканың ең тар бөлігінде, экватордың солтүстігіндегі Орта Атлантика жотасын (MAR) екіге бөліп, 2° солтүстік ендігінен 2° оңтүстік ендігіне және 16° батыс бойынан 20° батыс бойына дейін созылады. Шатқыр Романш жарылыс аймағының әрекетінен пайда болған, оның бір бөлігі Орта Атлантика жотасының бөліктерін ығыстыратын белсенді трансформациялық шекара болып табылады. Ол француз әскери кемесі "La Romanche" атынан аталған, оның капитаны Луи Фердинанд Мартиаль болды. 1883 жылдың 11 қазанында ол шатқырды анықтаған тереңдік өлшеулерін жасады. Кеме бірінші Халықаралық полярлық жыл аясында Кейп-Горнға жақын жерде бірнеше айлық ғылыми миссиядан кейін Францияға қайтып келе жатқан еді.
The Romanche Trench, also called the Romanche Furrow or Romanche Gap, is the third deepest of the major trenches of the Atlantic Ocean, after the Puerto Rico Trench and the South Sandwich Trench. It bisects the Mid Atlantic Ridge (MAR) just north of the equator at the narrowest part of the Atlantic between Brazil and West Africa, extending from 2°N to 2°S and from 16°W to 20°W. The trench has been formed by the actions of the Romanche Fracture Zone, a portion of which is an active transform boundary offsetting sections of the Mid Atlantic Ridge. It was named after the French navy ship La Romanche, commanded by captain Louis Ferdinand Martial which on 11 October 1883 made soundings that revealed the trench. The boat was returning to France after spending a few months on a scientific mission near Cape Horn as part of the first International Polar Year.
Океанография
Шұңқырдың тереңдігі – [тереңдік мәні], ұзындығы – [ұзындық мәні], орташа ені – [енінің мәні]. Бұл шұңқыр батыс Атлант мұхитынан шығыс Атлант мұхиты бассейндеріне терең судың үлкен айналымын қамтамасыз етеді. Шұңқыр арқылы су ағыны батыстан шығысқа қарай сағатына 3,6 Свердрупс (миллион м³/с) жылдамдықпен жүзеге асырылады.
The trench has a depth of , is long, has an average width of , and allows for a major circulation of deep ocean basin water from the west Atlantic to the east Atlantic basins. Deep water flow through the trench is from west to east with a rate of 3.6 Sverdrups (million m³/s) of water.
Геология
Романш сынық аймағы Атлантикалық теңіздің ортаңғы жотасын , Атлантикалық мұхитындағы ең үлкен экваторлық сынық аймағы етіп, ығыстырады. Оңтүстік Атлантиканың ашылуының қалыпты сценарийіне сәйкес, ол жылдамдықпен таралып, шамамен солтүстікке қарай қалыптаса бастады және сынық аймағына параллель, Оңтүстік Атлантиканың MAB-ның шығысы мен батысында жүздеген шақырымға созылған көлденең қырқа болып табылады. Көлденең қырқаның батыс бөлігі көтерілген мұхит қабығының және жоғарғы мантияның фрагменттерінен тұрады. Көлденең қырқаның шыңы Миоцендік терең сулы әктастармен жабылған, олар теңіз деңгейінен 20 миллион жыл бұрын көтеріліп, кейін аномальды жылдамдықпен төмендеген. Алайда көлденең қырқаның шығыс бөлігі Романш шөгінділік тізбегі (РСС) деп аталатын қалың қабатталған материалдан құралған. РСС-ге ерте креда кезеңінен (140 миллион жыл бұрын) пелагикалық материал кіреді, оның қалыңдығы Аптиан-Альбиан (125–100 миллион жыл бұрын) шамасындағы Оңтүстік Атлантиканың ашылуының қалыпты сценарийімен үйлеспейді. Көлденең қырқа қазіргі траншеяны шамамен ұзындығындағы сейсмикалық белсенді емес аңғардан бөледі, онда Романш трансформациясы 10–8 миллион жыл бұрын орналасқан. Бұл трансформацияның көші-қонына 25–17 миллион жыл бұрын жүрген процестер алдын болды, сол кезде жоғарыда аталған миоцендік сулы платформа теңіз деңгейіне жетті, көлденең қырқалар алдымен көтеріліп, содан кейін деформацияланып, ақырында теңіз астында көмілді.
The Romanche Fracture Zone offsets the Mid Atlantic ridge by , making it the largest equatorial fracture zone in the Atlantic. According to the normal scenario for the opening of the South Atlantic, it is spreading at a rate of and began forming about North of and parallel to the fracture zone is a transverse ridge which is particularly prominent over hundreds of kilometers east and west of the MAB of the South Atlantic. The western part of the transverse ridge consists of fragments of uplifted oceanic crust and upper mantle. The summit of the transverse ridge is capped by Miocene shallow water limestones that reached above sea level 20 Ma before subsiding abnormally fast. The eastern part of the transverse ridge, however, consists of a thick sequence of stratified material called the Romanche Sedimentary Sequence (RSS). The RSS includes pelagic material from the early Cretaceous (140 Ma) which, coupled with the thickness of the sequence, does not fit with the normal scenario for the opening of the South Atlantic around the Aptian Albian (125–100 Ma). The transverse ridge separates the present trench from an long aseismic valley where the Romanche transform was located until about 10–8 Ma. This transform migration was preceded by a process 25–17 Ma during which the Miocene shallow water platform mentioned above reached sea level as the transverse ridge was first uplifted, then deformed, and finally buried under the sea.
Биологиялық рөлі
МАР-дың гидротермальдық бұрғылары көптеген тіршілік нысандарына тірек болады. Романш және Тізбекті жарылым аймақтары МАР-да үлкен үзіліс тудырады және Солтүстік Атлантика қауымдастықтарын басқа мұхиттардан бөлетін "Теңіз асты Берлин қабырғасы" қызметін атқара алады. Солтүстік МАР-дың гидротермальдық бұрғыларында кездесетіндей, Оңтүстік МАР-дың солтүстік бөлігінде гидротермальдық шөпшегірлердің топтары табылды. Оңтүстікке қарайғы бұрғылардың маңынан екі жақтаулы моллюскалар қауымдастығының кездесетіні хабарланды. Бұл түрлер формалды сипаттама күтіп тұр және олардың Солтүстік МАР-дағылардан ерекше қауымдастықтарды білдіретіні белгісіз. NADW ағыны Романш және Тізбекті жарылым аймақтары арқылы Батыс Солтүстік Атлантикадан Шығыс Оңтүстік Атлантикаға дернәсілдердің тасымалдануына арна ретінде қызмет етуі мүмкін. Мысалы, Alvinocaris muricola кардид шаяны Мексика шығанағы мен Гвинея шығанағындағы суық сіңірлерде мекендейді, бұл Атлантика арқылы гендер ағынын нақты көрсетеді, бірақ деректердің көлемі өте шектеулі және таралу жолдары толыққанды түсініксіз.
The hydrothermal vents of the MAR support many life forms. The Romanche and Chain Fracture Zones create a huge gap in the MAR and can act as a "Subsea Berlin Wall" segregating the North Atlantic communities from those in other oceans. Swarms of hydrothermal shrimps reminiscent of those found from northern MAR vent sites have been found on the northern part of the southern MAR. Bivalve communities have been reported around vents further south. These species await a formal description, and it is not known whether they represent communities distinct from those on the northern MAR. The flow of NADW through the Romanche and Chain Fracture Zones may serve as a conduit for larval transport from the western North Atlantic to the eastern South Atlantic. For example, the caridean shrimp Alvinocaris muricola inhabits cold seeps in both the Gulf of Mexico and the Gulf of Guinea, which clearly suggests a gene flow across the Atlantic, but the amount of data is very limited and dispersal pathways are not fully understood.