Кіріспе
Шығармалық кейіпкер Silver John – американдық автор Манли Уэйд Уэллманның (1903-1986) 1963-1984 жылдар аралығында жазылған фантастикалық әңгімелер сериясының ойдан туған кейіпі. Жанкүйерлер оны Күміс Джон немесе Балладайер Джон деп атағанымен, әңгімелерде ол жай ғана Джон деп аталады. Ол – жалғыз өмір сүретін батырдың бір үлгісі. Оқиғалар Солтүстік Каролина штатының Аппалачи тауларында өрбітеді. Тарихи кезең нақты көрсетілмеген, бірақ 20-ғасырдың ортасы сияқты көрінеді.
Silver John is a fictional character from a series of fantasy stories (1963–84) by American author Manly Wade Wellman (1903–1986). Though fans refer to him as Silver John or as John the Balladeer, the stories simply call him John. He is an example of the loner hero. The stories are set in the Appalachian mountains of North Carolina. The historical period is never explicitly indicated, but appears to be mid 20th century.
Джон
Аты-жөні ешқашан айтылмайтын Джон – күміс сымдармен керілген гитарасы бар саяхатшы әнші. Ол Корей соғысының қатысушысы және АҚШ армиясында мерген болған (романы "Түннен кейін" оның ең жоғары шенінің PFC болғанын айтады). Саяхаттарында ол тау халқының аңыздары мен сенімдерінен кездесетін әртүрлі жандарға жиі тап болады. Джонның формальды білімі болмаса да, ол өзіндік біліммен қаруланған, өте зиялы және көп оқыған адам; оның оккультизм және халық аңыздары туралы білімі докторлық деңгейде деп есептеледі (романы "Асатын тастарда" Флорной колледжі оған фольклор мен халық музыкасына қосқан үлесі үшін құрметті докторлық диплом табыс етеді). Бұл білім оған ақ сиқырды тиімді қолдануға мүмкіндік береді, ол кейде жауларды немесе кедергілерді жеңу үшін пайдаланады, бірақ көбінесе оның батылдығы, есі және табиғи жақсылығы оған табиғаттан тыс зұлымдықтарды жеңуге көмектеседі (дегенмен, гитарасының күміс сымдары мен "Жоғалған дос" кітабы да жаман сиқырмен күресуде құнды құралдар болып табылады), ал армиялық дайындық оған адамдық жаулармен физикалық күшпен күресуге мүмкіндік береді. Оның Жақиямен (Иоанн шомылушымен) қандай да бір мистикалық байланысы бар сияқты, ал оның жеке философиясының көп бөлігін "алғашқы" христиандыққа, яғни Евангелиеге негізделген қарапайым сенімдерге байланыстыруға болады. Бірде ол Мемлекеттік департаменттің тапсырмасымен шайтандық қызметке қатысты болуы мүмкін бір жағдайды зерттеу үшін жұмысқа алынады (толық мәліметтер үшін "The Lost and Lurking" романын қараңыз). "Тоғыз метрлік басқа мата" атты әңгімесінде Джон Эвадаре есімді қызды зұлым Шал Кобарттың қысымынан құтқарады: "Кішкентай болғанымен, оның өскенін және мақтанғанын көрдіңіз. Оның күнге шағылысқан шашы мойнына көк лентамен байланған еді. Оның терісінің қаншалықты жұмсақ, жас және әдемі екенін көрдім, ал Эвадаренен гөрі үлкен, көк көздерді таппайсыз". Шал Кобарт жойылғаннан кейін Эвадар Джонмен бірге саяхаттауды сұрайды, бірақ ол оны өзі сияқты адасушы етуден бас тартады; оны көндіре алмағандықтан, ол одан қашып кетеді, бірақ ол оны қуып жетеді. Ол шағымданбай, күші таусылғанша оны қуалайды, сонда Джон оны жақсы көретінін түсінеді. "Трилл Костердің ауыртпалығы" атты келесі әңгімесінде Эвадар тау халқының әдетіне сәйкес, өлген зұлым әйелдің күнәларын өзіне алу арқылы (бұл "күнә жеу" деп аталады: "Жаман өмірден кейін өлген адамның күнәларын досы немесе ақы алған адам өз мойнына алуға келіседі") және түн бойы күтіп отыру арқылы сенімі мен батылдығын көрсетеді, осыдан кейін олар уағыздаушы Франк Рикспен үйленеді. Эвадар кейінгі "Күміс Джон" романдарының бірінде еске алынады, бірақ тек "Асатын тастар" романында ғана пайда болады. Бұл әңгімелер аймақтың әдет-ғұрыптары мен аңыздарына толы, сонымен қатар Джон орындайтын көптеген халық әндері де шынайы. Велман бірнеше түпнұсқа әндер мен аңыздарды енгізді, бірақ оның туындылары дәстүрлі материалмен үйлесімді. Толкин мифологиялық сюжеттерді өзінің әлеміне енгізгендей, ал К.С. Льюис ескі еуропалық ертегілерді пайдаланғандай, Велманның әңгімелері ескі Американың халықтық аңыздары мен әндеріне толы; құлдардың қорқынышты әңгімелері, революцияның аңыздық әңгімелері, таңғажайып жандар, сиқыршы әйелдер және қараңғы көріністер. Велманның досы, жазушы Карл Эдвард Вагнер былай деп жазды: "Бұл әңгімелер қорқынышты да тартымды, сиқырлы да қарапайым, таңғажайып пен адамгершілікке толы. Олар қызықты. Бұрын ешқашан оқымаған нәрсеге ұқсайды". Джон туралы қысқа әңгімелер төрт рет жинақталған: "Кім шайтаннан қорқады?" (1963), "Джон Балладер" (1988), "Күндіз соулар және басқа да белгілер" (2003) және "Кім шайтаннан қорқады?" (2010). Сонымен қатар, Джон туралы бес роман жарық көрген. Велман "The Valley So Low" атты қосымша роман жазуды жоспарлап отырды, бірақ оны жаза алмай қайтыс болды. Аталған атау оның әңгімелерінің жинағына берілді.
Танымал мәдениетте
Hillbilly John туралы легенда, Джон туралы төмен бюджетті фильм 1974 жылы шықты, Хедж Каперс (Хедж және Донна әнші тобынан) Джон рөлінде, сондай-ақ Денвер Пайл, Северн Дарден, Вал Эвери және Сьюзан Страсберг ойнады. Фильмнің сюжетіне Джонның екі әңгімесі енгізілген: "Яндродағы Десрик" және "О, келбұр құс". Веллманның досы Дэвид Дрейктің "Ескі Нейтан" романы "Күміс Джон" әңгімелерінен шабыттанды. Hellboy авторы Майк Мигнола өзінің "Бұрық адам" әңгімесінде Джонға нақты құрмет көрсетеді. Жазушы Брайан Кин өзінің қорқыныш романы "Қараңғы ойыс" кітабында Джон мен оның оқиғаларын егжей-тегжейлі сипаттайды. Бұрынғы амиш оккультисі детективі Леви Стольцфус (Брайан Киннің туындыларынан да алынған) Джонның кейіпкерімен тығыз байланысты, соның ішінде Джонның "Күміс Джон" романдарынан алынған көптеген сиқырларын пайдаланады. Британдық психофолк тобы This Is the Kit 2015 жылы "Silver John" әнін шығарды, оның мәтінінде "апокалипсис" туралы айтылады. New Age тобы Out of Orion (сондай-ақ "Ox3" немесе "O times 3" деп те аталады) Джон әңгімелеріне негізделген төрт музыкалық альбом шығарды, оның ішінде "Just Call Me John" (2012) және жинақ "The Tales of John the Balladeer" (2013).