Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік халық музыкасы (Türk Halk Müziği) – Анатолия, сондай-ақ Еуропа мен Азияның бұрынғы аумақтарының мәдениетінің ықпалымен Түркияда өмір сүретін түрік халқының дәстүрлі музыкасы. Оның ерекше құрылымы аймақтық ерекшеліктерді біріктіретін жалпы ұғымды қамтиды. Ол Осман империясы кезеңінің танымал музыкасын да қамтиды. 1923 жылы Түркия Республикасы құрылғаннан кейін, Түркия Президенті Мұстафа Кемал Ататүрк елдің түкпір-түкпірінен түрік халық музыкасының үлгілерін кең ауқымда жіктеу және мұрағаттауды тапсырды. 1924 жылдан 1953 жылға дейін 10 000-нан астам халық әні жиналды. Дәстүрлі халық музыкасы батыс гармониясы мен ноталармен үйлестіріліп, түрік халық музыкасының қазіргі заманғы стилін құрады.
Tradition based music originating in the Republic of Turkey
Turkish folk music (Türk Halk Müziği) is the traditional music of Turkish people living in Turkey influenced by the cultures of Anatolia and former territories in Europe and Asia. Its unique structure includes regional differences under one umbrella. It includes popular music from the Ottoman Empire era. After the foundation of the Turkish Republic in 1923, Turkish President Mustafa Kemal Atatürk ordered a wide scale classification and archiving of samples of Turkish folk music from around the country, which, from 1924 to 1953 collected more than 10,000 folk songs. Traditional folk music was combined with Western harmony and musical notation to create a more modern style of popular Turkish music.
Тарих және дамуы
Батыс музыкасы Осман музыкасына Танзимат кезеңінің алдынан-ақ әсер ете бастады. Дегирменчидің сөзінше, "музыкадағы алғашқы батыстану қозғалысы армияда болды; 1826 жылы әйгілі опера композиторы Гаэтаноның ағасы Джузеппе Донизетти, Селім III құрған Жаңа тәртіп армиясы (Низам-ы Җедит) әскери оркестрін басқаруға шақырылды". Сұлтан Абдулхамит II батыс музыкасын артық көретінін айтып: "Шындығында, мен алатурка музыкасын осылайша жақсы көре бермеймін. Ол ұйқы келтіреді, мен алафранга музыкасын, әсіресе опералар мен опереттерді артық жақсы көремін". Білім министрлігі 1920 жылы Мәдениет бюросын құрды, ол халық әндерін жинауды бастады, олардың жүзге жуығы 1926 жылы "Еліміздің әуендері" (Юрдумузун Нагмелери) деген атпен жарияланды. Венгр композиторы Бела Барток та Түркияда халық әндерін жинауға көмектесуге шақырылды, оның 2000-ға жуығы 1925-1935 жылдар аралығында жарық көрді. Мемлекеттік стипендиямен шетелге оқуға жіберілген Аднан Сайгун және Үлви Җемал сияқты композиторлар тобы "1926-1929 жылдар аралығында Истанбул қалалық консерваториясы (Истанбул Беледие Консерватувари) және 1936-1952 жылдар аралығында Анкара мемлекеттік консерваториясы (Анкара Девлет Консерватувары) ұйымдастырған және демеушілік еткен халық музыкасын жинауға арналған толыққанды экспедицияларға қатысты". Түрік "халық музыкасы" Түрік Республикасының алғашқы кезеңінде мемлекеттік құрылысқа дейін біртұтас форма болған жоқ. Дегирменчи атап көрсеткендей, "түрік халық музыкасының тарихы немесе қайта құрылуы ұлттық мемлекеттің қалыптасуының саяси аспектілерін және түрік ұлтшылдығын көрсетеді". Түрік Республикасының құрылуымен бірге фольклорлық әңгімелерді жинауға және көптеген парсы және араб сөздерін алып тастау арқылы қарапайым халыққа жақын тілдік қорын жасау арқылы біртұтас және таза түрік тілін құруға тырысты. 1937 жылы Түркия мемлекеттік радиосы құрылды және түрік халық музыкасын тарату жауапты тұлғалардың басымдығына айналды. Музыканттарды "талантын іздеуші ретінде әрекет еткен, ерекше дарынды аймақтық орындаушыларды таңдап алған" Музаффер Сарисозен шақырды. 1960 жылдары Ашық Вейсел, Несет Эрташ, Бедия Акартүрк сияқты музыканттар танымал халық әртістеріне айналды. 1970 және 1980 жылдары арабеске және түрік эстрадалық музыкасының танымалдылығы артып, түрік халық музыкасы біраз үлесін жоғалтты, бірақ Белкис Аккале, Иззет Алтынмеше, Селда Багжан, Гүлер Думан және Ариф Саг сияқты әншілер хит әндер жазды және жанрдың маңызды өкілдері болды. 1980 жылдардың соңында Кемалистік идеологияға негізделген түрік халық музыкасының жақтастары "Ататүктің "музыкалық революциясы" толыққанды сәтті болмады деп алаңдады. Оның сәтсіздігін Гөкальптың айтуынша, түрік қоғамындағы мәдени бос орын ұсынылған жаңа ұлттық музыкалық синтезбен емес, жек көрінетін арабескемен, басым түрінде шетелдік шығыс элементтерінің идеалдарын және эстетикасын қамтитын жанрмен толтырылды".
Western music had begun to influence Ottoman music from before the early Tanzimat period. According to Degirmenci "the first westernization movement in music happened in the Army; in 1826 Giuseppe Donizetti, brother of the famous opera composer Gaetano, was invited to head the military band of Nizam i Cedid (the Army of the New Order), which was founded by Selim III." Sultan Abdulhamit II was said to prefer Western music, saying "To tell the truth, I am not especially fond of alaturka music. It makes you sleepy, and I prefer alafranga music, in particular the operas and operettas." The Ministry of Education established the Bureau of Culture in 1920, which began to collect folk songs, around a hundred of which were published as Yurdumuzun Nagmeleri (Melodies of our Country) in 1926. Hungarian composer Béla Bartók was also invited to help collect folk songs in Turkey, 2000 of which were published between 1925 and 1935. A group of composers including Adnan Saygun and Ulvi Cemal who had been sent to study abroad on state scholarships, "took part in full scale expeditions for the collection of folk music that were organized and sponsored by the Istanbul Municipal Conservatory (Istanbul Belediye Konservatuvari) between 1926 and 1929, and by the Ankara State Conservatory (Ankara Devlet Konservatuvarl) between 1936 and 1952". Turkish 'folk music' was not a unified form of music until the state construction of the early Turkish Republic. Degirmenci has noted that "the history or the reconstruction of Turkish folk music reflects political aspects of the formation of the nation state and Turkish nationalism." The foundation of the Turkish Republic also saw attempts to collect folkloric stories, and to create a more unified and pure Turkish language by removing many Persian and Arabic words to construct a vocabulary supposedly closer to that of ordinary people. In 1937, a Turkish state radio was established and the dissemination of Turkish folk music became a priority for those in charge. Musicians were recruited by Muzaffer Sarisozen, "who acted as a talent scout, hand picking regional performers who displayed exceptional talent." In the 1960s, musicians like Aşık Veysel, Neşet Ertaş, Bedia Akartürk became popular folk artists. In the 1970s and 1980s, with the rising popularity of arabesque and Turkish light western, Turkish folk music lost some ground, but singers like Belkıs Akkale, İzzet Altınmeşe, Selda Bağcan, Güler Duman, and Arif Sağ made hit songs and became important representatives of the genre. By the late 1980s, proponents of a Kemalist inspired Turkish folk music began to worry that the "Ataturk's "musical revolution" had not been entirely successful. Its failure could be demonstrated by the fact that the cultural vacuum in Turkish society alluded to by Gokalp had been filled not with the proposed new national fusion music, but with the hated arabesk, a genre that embodied the ideals and aesthetic of a predominantly foreign Eastern element."
Уақыт белгілері
Түрік халық музыкасында кең ауқымды уақыт өлшемдері қолданылады. 2/4, 4/4 және 3/4 сияқты қарапайым өлшемдерден өзге, 5/8, 7/8, 9/8, 7/4 және 5/4 сияқты өлшемдер де жиі кездеседі. Негізгі ырғақтардың бірнешеуінің үйлесуі көбінесе 8/8, 10/8 және 12/8 сияқты уақыт өлшемдеріне сәйкес келетін ұзын, күрделі ырғақтарға әкеледі.
A wide variety of time signatures are used in Turkish folk music. In addition to simple ones such as 2/4, 4/4 and 3/4, others such as 5/8, 7/8, 9/8, 7/4, and 5/4 are common. Combinations of several basic rhythms often results in longer, complex rhythms that fit into time signatures such as 8/8, 10/8, and 12/8.
Сызықты аспаптар
Қайырылған кыллы аспаптарға саз, гитарадай өлшемдегі баглама (ең көп таралғаны), кішірек кура және қорапша тәрізді цитраның бір түрі – канун кіретін ұзын мойынды люталар отбасы жатады. Бірнеше аймақтық дәстүрлерде кабак кемане (қабақ скрипкасы) және Қара теңіз кеманчасы сияқты иіліп тартылатын кыллы аспаптар қолданылады.
Plucked stringed instruments include the saz, a family of long necked lutes including the guitar sized bağlama (the most common) and the smaller cura and kanun, a type of box zither. Several regional traditions use bowed stringed instruments such as the kabak kemane (gourd fiddle) and the Black Sea Kemançe.
Жел аспаптары
Ағаштан жасалған үрмелі аспаптарға қос қамыстан жасалған, зурна сияқты шұм, ней (дудук), бір қамыстан жасалған, сипси сияқты кларнет, бір қамысты екі құбырлы çифт, аузынан үрленетін флейталар – кавал және ней, сондай-ақ дронсыз торғай, тулум жатады. Ескі шебанның құс қанатының сүйегінен жасалған аспабы – çığırtma. Олардың көптеген түрлері нақты бір аймақтарға тән.
Woodwind instruments, include the double reed, shawm like zurna, ney (duduk), the single reed, clarinet like sipsi, the single reed twin piped çifte, the end blown flutes kaval and ney, and the droneless bagpipe, the tulum. An old shepherd's instrument, made from an eagle's wing bone, was the çığırtma. Many of these are characteristic of specific regions.
Дауыс аспаптары
Соқпалы аспаптарға давул, нағара, теф сияқты дабыл, кішкентай дарбука және қасық (қасықтар) жатады.
Percussion instruments include drumsdavul and nağarathe tambourine like tef, a mini drum darbuka and kaşık (spoons).
Музыканың қолданылуы
Әр түрлі типтер мен стильдегі әндер адамдардың өмірдің әртүрлі салаларында және кезеңдерінде, қуанышты немесе қайғылы, дүниеге келгеннен бастап өмірден өткенге дейін жаралды. Сазбен өнер көрсететін ақындар (түрік жыршылары) түрік халық музыкасының дамуы мен таралуында ең маңызды рөл атқарды. Түрік дәстүрлі музыкасы монофониялық болғандықтан, музыканттар сазбен сүйемелдемейтін. Музыканттар әннің бір мелодиясын орындаса, ортаңғы және жоғарғы ішектерге тигенде (бұл ішектерді саздың пернетақтасына тиместен тарту керек) полифония қолданылатын.
Melodies of differing types and styles have been created by the people in various spheres and stages of life, joyful or sad, from birth to death. Ashiks (Turkish Minstrels), accompanying themselves on the saz, played the most important role in the development and spread of Turkish folk music. Musicias did not use accompaniment with saz, because Turkish Traditional Music was monophonic. Musicians played the same melody of a song but, when musicians hit the middle and upper strings (these strings must be played without touching keyboard of saz) polyphony was used.