Уильям Уолтонның виола концерті: Тарих және эволюциясы

Кіріспе

Уильям Уолтонның виолалық концерті 1929 жылы жазылды және алғаш рет сол жылдың 3 қазанында Лондонның Король сарайында Пол Хиндемит солист ретінде және композитор дирижерлік етіп орындалды. Ол виолашы Лионель Тертисті еске алып жазылған, ол бастапқыда оны қабылдамаса да, кейін орындауға келісті. Концерт Уолтонды британ музыкасының ірі тұлғасы ретінде бекітті және халықаралық деңгейдегі жетекші виолашылар оны жаздырып алды. Уолтон 1961 жылы концерттің аспаптық құрамын қайта қарастырып, оркестрлік дыбысталуын жеңілдетті.

Бастапқы және алғашқы орындалу

1929 жылы Уильям Уолтон авангардты композитор ретінде танылды, ең белгілі туындысы – 1923 жылғы «Фасад» шығармасы, ол премьерасында үлкен сенсация тудырған. Оның 1926 жылғы «Портсмут Пойнт» концерттік увертюрасы оның жаңашыл композитор ретіндегі беделін сақтап қалды. 1928 жылдың соңында дирижер сэр Томас Бичем Уолтонға виолоншист Лионель Тертиске арналған концерт жазуды ұсынды, оған Воган Уильямс және Бакс сияқты композиторлар да маңызды шығармалар жазған болатын. Алдын ала талқылаудан кейін Уолтон келісім берді. Ол концертті Италияның Амальфи қаласында, достары мен демеушілері Ситвеллдермен бірге қыстағанда жазды. 1928 жылдың желтоқсанында ол шығарма үстінде тығырықпен жұмыс істеп жатқанын, ал 1929 жылдың ақпанында екінші бөлімін аяқтағанын жазды. Ол бұл концертті өзінің қазіргі кездегі ең жақсы туындысы деп санады, бірақ бұл баға дұрыс болатыны үшінші бөлімінің нәтижесіне байланысты болады. 1929 жылдың көктемінде Англияға оралғаннан кейін Уолтон аяқталған концертті Тертиске жіберді, ол оның заманауи болуына байланысты дереу қабылдамады. Тертис кейіннен қателігін түсінді және өзінің өмірбаяндық еңбегінде былай деп жазды: Уолтон Тертистің бас тартуына қатты ренжіді және концертті скрипка мен оркестр үшін қайта жазуды қарастырды. Неміс композиторы және виолоншист Пол Хиндемиттің шығарманы орындауға шақыру туралы ұсыныс қайдан келгені белгісіз. 1974 жылы Тертис өзінің естеліктерінде Хиндемитті Уолтонға өзі ұсынғанын, ал Кларк қолжазбаны Хиндемитке жібергенін, ол алғашқы орындауға келіскенін жазды. Алғашқы орындалу 1929 жылдың 3 қазанында Лондонның Королева залында өтті; Хиндемит солист болды, ал Генри Вуд симфониялық оркестрін композитор дирижерлік етті. Хиндемит мінсіз техникаға ие болмаса да, күшті мінез-құлықпен, толық дыбыспен және зор сезіммен орындады. Композитор кейіннен Хиндемиттің «техникасы тамаша болды, бірақ ол ешқандай формальдықтарға көнбеді. Ол тұрып тағы ойнады» деп жазды. Премьераға қатысқан Тертис концертті қабылдамағаны үшін қателік жасағанын түсінді және көп ұзамай оны орындауға кірісті. 1930 жылдың қыркүйегінде Льеждегі Халықаралық қазіргі заманғы музыка фестивалінде орындалуға таңдалғанда, Тертис солист болды, ал Уолтон дирижерлік етті. Келесі үш жылда Тертис концертті тағы бес рет орындады.

In 1929 William Walton was regarded as an avant garde composer, best known for Façade (1923), which had been a succès de scandale at its premiere. His exuberant and harmonically edgy concert overture Portsmouth Point (1926) maintained his reputation as an enfant terrible. Towards the end of 1928 the conductor Sir Thomas Beecham suggested that Walton should write a concerto for the violist Lionel Tertis, for whom composers including Vaughan Williams and Bax had written major works. After some preliminary discussion Walton agreed. He wrote the concerto while wintering in Amalfi, Italy, with his friends and patrons the Sitwells. He wrote in December 1928 that he was working hard on the piece, and in February 1929 that he had finished the second movement. He said he considered the concerto potentially his finest work to date, although whether this assessment would hold true would depend on how the third movement turned out. On his return to England in the spring of 1929, Walton sent the completed concerto to Tertis, who immediately rejected it because of its modernity. Tertis later realised his error and wrote in his autobiography:

Walton was so disappointed by Tertis's refusal that he considered recasting the concerto for violin and orchestra. It is not clear where the suggestion came from that the German composer and violist Paul Hindemith should be invited to premiere the work. In 1974 Tertis wrote in his memoirs that he had recommended Hindemith to Walton, Clark sent the manuscript to Hindemith, who agreed to give the first performance. The first performance was at the Proms at the Queen's Hall, London, on 3 October 1929; Hindemith was the soloist and the Henry Wood Symphony Orchestra was conducted by the composer. Hindemith did not possess an immaculate technique, but played with strong character, a full tone and great emotion. The composer later wrote that Hindemith's "technique was marvellous, but he was rough—no nonsense about it. He just stood up and played. "|group=n Tertis, who attended the premiere, realised that he had made a mistake in rejecting the concerto and soon took it up. When it was selected for performance at the International Society for Contemporary Music festival in Liège in September 1930, Tertis was the soloist, with Walton conducting. Over the next three years Tertis gave five more performances of the concerto.

1961 жылғы қайта қарау

Уолтон шығармаларын алғашқы орындалғаннан кейін қайта қарауға бейімді болған, ал 1961 жылы ол виолалық концерттің оркестрлеуін азайтып, үштен екіге дейін қысқартты, бір труба мен тубаны алып тастады және арфа қосты. Бұл нұсқадағы солистік бөлім туралы күмәндер бар. Уолтон бұл шығарманы көп рет орындаған виолашы Фредерик Риддл солистік партияға бірнеше түзетулер енгізді. Ол Уолтонның өзгерістерін мақұлдағанын және оларды қайта қараудың нұсқасына қосуды ниеттенгенін түсінді, бірақ 1962 жылы жарияланғанда бастапқы партия өзгеріссіз қалды. 2006 жылы концертті зерттеген Джеймс Ф. Данэм Риддлдің түзетулерінің жарияланбауының себебін баспагерлердің қатесіне байланыстырады. 2001 жылғы Уолтонның өмірбаяны композитордың Риддлдің түзетулері жоқ түпнұсқа нұсқасын артық дәрежеде қалағанын көрсетеді. Түпкі оркестрлік құрамында пикколо, екі флейта, екі гобой, cor anglais, екі кларнет, бас кларнет, екі фагот, контрафагот, төрт валторна, үш труба, үш тромбон, туба, литавра және скрипкалар тобы бар. 1961 жылғы қайта қарау (1962 жылы жарияланған) екі флейта (біреуі пикколоны екі есе қосады), гобой, cor anglais, екі кларнет (екіншісі бас кларнетті екі есе қосады), екі фагот, төрт валторна, екі труба, үш тромбон, литавра, арфа және скрипкалар тобын қарастырады. Концерттің орындалу уақыты шамамен 25 минутты құрайды. Уолтонды зерттеу барысында Майкл Кеннеди виолалық концерттің құрылысымен Эльгардың виолончельдік концертінің ұқсас екенін айтады, өйткені ол баяу ("немесе ойлы") қозғалыспен басталып, одан кейін жылдам скерцомен жалғасады және финалда негізгі салмақты шоғырландырады, "бірінші қозғалыстың басты тақырыбын еске түсіру арқылы қайғылы көңіл-күймен аяқталады". Басқа авторлардың ұсынған ықпалдары: Прокофьевтің Бірінші скрипкалық концерті (1923) және Хиндэмиттің Камермузик №5 (1927). refn|Уолтон Хиндэмит концертті орындауға келіскеніне таңқалғанын айтты, өйткені "бір-екі такт Камермузик №5-ке дерлік толық сәйкес келеді". Үш тактік кіріспеден кейін, өшірілген скрипкалар мен төменгі кларнет А минор тоналдығын белгілейді, виола аспаптың ортаңғы регистрінде реңкі тақырыппен кіреді. Тақырып гобойға беріледі, виола сүйемелдейді; содан кейін виола тақырыпты жоғары регистрде қайталайды. Темп жылдамдайды және виолалық аккордтар сериясы екінші тақырыпқа, төменгі регистрдегі D минорындағы тыныш тақырыпқа жетеледі. Тақырыптар әртүрлі динамика мен жылдамдықпен дамытылады, солистік виола мен оркестр тақырыптарды бір-біріне берумен және кейде оларды канонмен ойнаумен айналысады. Формалды каденция жоқ. Күшті tutti-дан кейін, қозғалыс басталған реңкі тақырыппен тыныш аяқталады, A минор гармониясымен A мажордың қақтығысы тыңдаушыны алаңдатып, ақырында үнсіздікке кетеді.

Walton was given to revising his works after their first performances, and in 1961 he thinned the orchestration of the Viola Concerto, reducing the woodwind from triple to double, omitting one trumpet and the tuba, and adding a harp. There is some uncertainty about the solo part in this version. The violist Frederick Riddle, with whom Walton performed the work many times, made some adjustments to the solo line. He understood that Walton approved his changes and intended to incorporate them in the score of the revision, but when it was published, in 1962, the original line remained intact. In a 2006 study of the concerto, James F. Dunham attributes the omission of Riddle's revisions to a mistake by the publishers. A 2001 biography of Walton reports the composer's specific preference for his original version, without Riddle's alterations. The original scoring is for piccolo, two flutes, two oboes, cor anglais, two clarinets, bass clarinet, two bassoons, contrabassoon, four horns, three trumpets, three trombones, tuba, timpani and strings. The 1961 revision (published in 1962) stipulates two flutes (one doubling piccolo), oboe, cor anglais, two clarinets (second doubling bass clarinet), two bassoons, four horns, two trumpets, three trombones, timpani, harp and strings. The playing time of the concerto is about 25 minutes. In his study of Walton, Michael Kennedy comments that in its design the Viola Concerto resembles Elgar's Cello Concerto in beginning with a slow ("or at any rate ruminative") movement followed by a quick scherzo, and concentrating most weight into the finale, "which ends in a mood of pathos by recalling the principal theme of the first movement". Influences suggested by other writers are Prokofiev in his First Violin Concerto (1923), and Hindemith in his Kammermusik No. 5 (1927). refn|Walton commented that he was surprised Hindemith agreed to play the concerto as "one or two bars are almost identical" to Kammermusik No. 5. After a three bar introduction in which muted strings and low clarinet establish the tonality of A minor the viola enters with a melancholy theme, in the middle register of the instrument. The theme is passed to the oboe, with the viola accompanying; then the viola repeats the theme in the high register. The pace quickens and a series of viola chords leads to the second subject, a tranquil theme in D minor, for the viola in its lower register. The themes are developed at varying dynamics and speeds, with solo viola and orchestra handing the themes to and fro and playing them in canon at times. There is no formal cadenza. After a vigorous tutti the movement ends quietly with the melancholic theme with which it began, clashing A Major over A Minor harmonies and unsettling the listener before quietly dying away.

2. Шерцо және трио

Екінші бөлім, концерттерге тән емес, скерцо сипатына ие. Алғашқы бөлімі кварталдық гармонияда, бірақ Е минор тональностьын күшті сезіндіреді. Бұл үш бөлімнің ең ұзыны, және Франк Хауес Уолтонның музыкасын зерттеуінде айтқандай, ол алғашқы екі бөлімнің құбылмалы сезімдерін жинап, олардың терең мақсатын ашады. Бірінші тақырып көтеріңкі, скерцода естілген төртінші интервалдарды бесінші интервалдарға дейін кеңейтеді. Оны фагот бастайды, содан кейін пиццикато бас партиясымен виола, ал жел аспаптары контрапункттік желілерде жалғастырады. Бірінші бөлімдегі тербеліс тәрізді фигурадан туындаған екінші тақырып минор тонда. Даму бөлімі негізінен бірінші тақырыпқа арналған, оны біртіндеп фрагменттерге бөліп, виолаға арналған ұзақ әуендік тақырыпқа және кейіннен ағаш аспаптарына қосады. Рекапитуляцияда бірінші тақырып толық оркестрге, ал екіншісі – ағаш аспаптары мен мүйіздерге, виоланың қарсы әуенімен беріледі.

Сыни қабылдау

Жұмысты зор құлшыныспен қарсы алды. Ол Уолтонды британдық классикалық музыканың алдың қатарына шығарды. "The Manchester Guardian" газетінде Эрик Блом: "Бұл жас композитор – туғаннан берген дарын" деп жазды және концертті кез келген ұлттың соңғы уақыттағы ең жақсы музыкасы деп атауға құмар екенін айтты. Музыка зерттеушісі сэр Дональд Тови былай деп жазды:

1931 жылы жасөспірім Бенджамин Бриттен, кейіннен Уолтонның досы болғанмен, оны әрдайым мақтап тұрмаған, күнделігіне "Уолтонның керемет Виола концерті (Тертис тамаша орындады) – генийдің туындысы" деп жазды. Ал қарсы пікір білдірген – сэр Эдвард Элгар болды, ол концертті 1932 жылы Үш хор фестивалінде естіген, бұл екі композитордың жалғыз кездесуі болды. Элгар бұл шығарманы ұнатпады және "мұндай музыканы струнный аспаптарға лайық деп ойлаудың өзі қынжыр тудырады" деп жеке пікірін білдіргені айтылады.

Балет

1972 жылы хореограф Джо Лейтон Оскар Уайльд туралы «O. W.» балетінде, Лондонның Садлер Велс театрында Корольдік балеті көрсету үшін концертті пайдаланды. Балеттің прологы Уолтонның «The Quest» шығармасының музыкасымен биленді, ал басты бөлімі үшін Виолалық концерт қолданылды. Премьерада Риддл виоланың солисі болды.