Кіріспе

"Baby, You're a Rich Man" – ағылшын рок-тобының әні. Бұл ән 1967 жылғы шілдеде "All You Need Is Love" синглінің B жағы ретінде жарық көрді. Ол Джон Леннонның "One of the Beautiful People" атты аяқталмаған әнінен туындады, оған Пол Маккартни хор қосты. Бұл ән клавиолин қолданған ең танымал поп-әндердің бірі, ол синтезатордың алға құрылысы болған монофониялық пернетақталық аспап. Леннон клавиолинды обое режімінде орындап, үнділік шехнайға ұқсас дыбыс тудырды. Ән Лондонның Olympic Sound студиясында жазылып, микстелді, бұл Beatles-тың EMI студиясынан тыс жазылған алғашқы жазбасы болды. Леннон әннің өзінің бөлігін Лондонның Александра сарайында өткен түні бойы созылған 14 Hour Technicolor Dream фестиваліне қатысқаннан кейін жазды. Оның мәтіні 1960-шы жылдардағы хиппи қозғалысының "әдемі адамдарына" арналған, ал хормен бірігіп, материалдық емес байлықтың жалпыламалығы туралы мәлімдеме жасайды. Әннің мәтіні сондай-ақ Beatles-тың менеджері Брайан Эпштейнге жолданған хабар ретінде де, атаққа қатысты пікір ретінде де түсіндірілді. Джордж Харрисон 1967 жылғы тамызда Сан-Францисконың Хайт-Эшбери ауданына сапары барысында, махаббат жазының шарықталу кезінде осы әнді орындады. Кейін бұл трек Beatles-тың Magical Mystery Tour альбомында пайда болды. Оның бөліктері 1968 жылы түсірілген "Сары суасты кемесі" анимациялық фильмінде қолданылды. "Baby, You're a Rich Man" Американың Billboard Hot 100 тізімінде 34-орынға жетті. Әнге қатысты рецензенттердің әртүрлі пікірлерінің арасында Billboard оны "шығыс әуесімен келген, жұқпалы ритмі мен күрделі мәтіні бар рок әні" деп бағалады. 1980 жылғы сұхбатында Леннон оны "бір әнге күштеп біріктірілген екі бөлек шығарма" деп сипаттады. Екі әнші композиция бойынша Маккартнидің Лондондағы үйінде, Сент-Джонс Вудтағы Кавендиш даңғылында жұмыс істеді. 1960-шы жылдары "әдемі адамдар" термині Калифорниялық хиппилер өздерін атау үшін қолданды. 1967 жылы Ұлыбританияның андеграунд өнеріндегі маңызды тұлғалардың бірі болған автор Барри Майлз Леннонның әнге шабыттанғанын жаңадан пайда болған хиппи құбылысы туралы газет мақалаларынан алғанын айтты. Маккартни өзінің бөлігін топтың менеджері Брайан Эпштейн туралы жазған деп есептеледі. Леннонның мәтіні "With a Little Help from My Friends" әнінде ол және Маккартни қолданғанға ұқсас сұрақ-жауап алмасу форматында жазылған. Музыка зерттеушісі Уолтер Эверетт әннің "атауын атамаған Брайан Эпштейннен 'әдемі адамдардың' бірі болу қандай екенін сұрайтынын" жазды. Эверетт былай деп қосты: "Бұл атау қоғамдық хиппилерге де, ең танымал әртістермен араласатын адамдарға да қолданылды". Леннон әннің мағынасының барлық адам бай екендігін айтқанын, "Мағынасы шағымдануды тоқтату еді. Сен бай адамсың, біз де бай адамбыз" деді. Джордж Харрисонның айтуынша, бұл хабар барлық адамның материалдық жағдайға қарамастан, ішкі байлығы бар екенін білдіреді. Автор және сыншы Ян Макдональд Леннонның осы өлеңді жазуға шабыттанғаны 1967 жылғы 29 сәуірде Лондондағы Александра сарайында өткен түні бойы созылған 14 Hour Technicolor Dream фестиваліне қатысқаннан кейін болғанын айтты. Бұл музыкалық және өнерлік шараға 10 000 адам қатысты. Бұл полиция шабуыл жасағаннан кейін кеңселерін жабуға мәжбүр болған андеграунд газеті International Times иелері үшін қаржы жинауға арналған іс-шара болды. Макдональдтың сипаттамасында бұл Ұлыбританияның "әдемі адамдарының" алғашқы ірі жиыны болды. 1981 жылы 1967 жылғы музыкалық және әлеуметтік даму туралы жазған социомузыколог Саймон Фрит бұл оқиға ағылшын психоделиясының жаңа эстетикасын көрсететін "көп медиалық оқиғалардың" бірі екенін айтты, онда "билеу тыңдаудан маңызды емес" және мода "әдемі көрінуге қатысты алаңдаушылықты" сақтай отырып, жарқын түстерді қабылдады. Фрит былай деп қосты: "Психоделия негізінен элиталық болды, бірақ психоделикалық поптың қуанышы - ол әркімді элитаның бір бөлігіне айналдырды".

Құрамы

Әннің негізгі тоналығы G мажор, миксолидийлік ладта, ал уақыт өлшемі тұрақты түрде 4/4. Макдональдтың сөзіне сәйкес, әннің еркін, серпілісті ырғағы, ол "қозғалысқа ұқсас марш" деп сипаттаған, Four Tops тобының 1966 жылғы "Reach Out I'll Be There" хит-синглінің ықпалын көрсетеді. Автор және сыншы Кеннет Вомак пікірінше, әннің мәтіні "байлық және танымал болу мәселелерін" көтереді, әсіресе "әдемі адамдар" деген контрмәдени тұжырыммен таныс емес тыңдаушылар үшін. Ән Beatles тобының тұтынушылыққа және материализмге деген наразылығын көрсетеді, бұл тақырыпты топ мүшелерінің галлюциногенді LSD есірткісін қолдануынан шабыттандырып, "Revolver" альбомындағы "And Your Bird Can Sing" сияқты әндердің мәтініне енгізген. Авторлар Рассел Рейзинг және Джим ЛеБланк "Сен барлық ақшаңды үлкен қоңыр қапқа зообақта сақтайсың / Не нәрсе" деген жолдарды материалдық байлықты жинау мен қанағаттандыруға деген жек көрушілік ретінде ерекше атап көрсетеді. Сол авторлар "әдемі адамдарға" деген қысымды да мойындайды, әсіресе Леннонның сөзімен айтқанда, "көз көретін жерге" дейін баратын және тіпті сонда да "көрінбейтін ештеңе" көретін адамдарға. Музыкалық сыншы Тим Райли Леннонның өзіне қойған сұрақтарына берген жауаптарында әзілге толы екенін байқайды. Әннің мәні туралы ол былай деп жазады: "Олардың өз позицияларын түсінгені анық: егер Beatles әдемі адамдар болса, олардың тыңдаушылары да әдемі адамдар болады ('Сүйкімдім, сен де байсың')."

Жазу

"Baby, You're a Rich Man" әнін жазу олардың Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band альбомын аяқтағаннан кейін мерзімдерден босап, 1967 жылдың сәуір айында басталып, United Artists анимациялық фильмі Yellow Submarine және Magical Mystery Tour телефильмі үшін әндермен айналысқан кезеңде болды. Олар "Baby, You're a Rich Man" әнін 11 мамыр күні сағат 21:00-де Лондонның оңтүстік-батысындағы Барнстағы Olympic Sound студиясында алты сағаттық сессияда жазды. Бұл сессия Beatles тобының Abbey Road-тағы EMI студиясынан тыс жазған сирек мысалы болды, себебі топ Sgt. Pepper үшін Regent Sound студиясын қысқа ғана уақыт пайдаланған болатын. Beatles тобының продюсері Джордж Мартинге Olympic Sound студиясының менеджері Кит Грант және Эдди Крамер көмектесті. Rolling Stones тобы осы студияны үнемі пайдаланған Мик Джаггер де сессияға қатысты. Ән сол күні тек моно нұсқада микстелді. Музыкада үнділік шехнай аспабын еске түсіретін ерекше гобой дыбысы бар, ол синтезатордың алғашқы үш октавалық нұсқасы – клавиолинмен жасалды. Монофониялық клавиатура болғандықтан, ол бір уақытта тек бір нота ғана шығара алатын. Музыкалық журналист Гордон Ридтің айтуынша, Леннон трилл дыбысын "клавиолиннің клавиатурасымен апельсинды жоғары-төмен домалатып" жасаған. Музыктанушы Уильям Эчард клавиолин бөлігін ол "гарбл-лайн" деп атаған психоделикалық ерекшелік мысалы ретінде келтіреді – бұл музыкалық бөлік "жиі питч кеңістігінде кеңінен серуендейді, үстем гармониялық немесе мелодиялық логикаға қатаң бағынбайтын ырғақты профильді ұстанады" және "шығысшыл коннотацияларымен" сипатталады. Аяттың бір жолынан келесі жолына дейін толтыру үшін спин-эхо деп аталатын кері байланыс кешіктіру эффекты қолданылды. Леннон негізгі тректе фортепианода ойнағаннан кейін, Маккартни 1:45-те кіріп, үшінші жолдың үстіне кері естілетін екінші бөлікті қосты. Вокалдық желі екі еселенгенде, Харрисонның жетекші гитарасы үнділік хьял вокалдық шығармасындағы саранги рөлін бейнелейді, бұл эффектті Харрисон алғаш рет Леннонның "Lucy in the Sky with Diamonds" әнінде қолданған. 1967 жылдың сәуір айының соңында Sgt. Pepper аяқталғаннан кейін, көптеген сарапшылар Beatles тобының сол жылдың қалған бөлігіндегі жазба сессияларын шабыттандырмаған деп санайды. Olympic Sound студиясының тағы бір инженерінің айтуынша, Грант пен Крамер Леннонның вокалын жоғары бағалаған және "ешкімнің соншалықты жақсы ән айта алмайтынына сенбеген". Клавиолин бөлігінен басқа, трекке қосылғандардың ішінде маракастар, тамбурин және Крамер ойнаған вибрафон болды. Бүкіл трек бойында 0:53 белгісінде вибрафонның тек бір нотасы ғана анық естіледі. Маккартни алты сағаттық сессияны "энергиялық" және "қатты қызықты" деп еске алды, сондай-ақ: "Кит Грант оны сол жерде, бірден микстеді. Ол микстеу кезінде консольдің алдында тұрды, сондықтан бұл өте қызықты микстеу болды, біз шынымен де қатты көтеріңкі көңілде болдық" деді. Сессия кезінде Леннон хордың бір жолын "Baby, you're a rich fag Jew" деп өзгертті. Автор Боб Спицтің айтуынша, бұл Эпштейннің есебінен жасалған әзіл немесе топтың бұрынғы моптоп имиджіне қарсы провокация болған. Спиц сессия таспалары Леннонның Маккартни, Ринго Старр және Джаггер туралы ұқсас "жаман" пікірлерді де жасағанын көрсетеді деп жазады. Осы бұзылыстардың нәтижесінде, Beatles қанағаттанарлық ырғақты трекке жету үшін он екі рет қайта жазуға мәжбүр болды. Топ Olympic Sound студиясында жұмыс істегенді ұнататын, ол тәуелсіз студия болғандықтан, дискілеу компаниясының бақылауынан азат болды. Олар 14 маусымда "All You Need Is Love" әнінің негізгі трегін жазу үшін Барнске оралды.

Шығару

"Baby, You're a Rich Man" бастапқыда "Yellow Submarine" фильміне қосу үшін ұсынылған. Әннің бір бөлімдері фильмде қолданылса да, оның алғашқы жариялануы "All You Need Is Love" әнінің B жағы ретінде болды, оны The Beatles 1967 жылғы 25 маусымда "Our World" спутниктік хабарламасында орындады, содан кейін дереу сингл ретінде шығарылды. Шығарылым Ұлыбританияда 7 шілдеде, ал АҚШ-та 17 шілдеде болды. "All You Need Is Love" әні көптеген елдердегі хит-парадтардың жоғарғы сатысына көтерілді және Cash Box Top 100 тізімінде 60-шы орынды иеленді. Австралияда, сингл Go Set ұлттық чартында көшбасшы болғанда, "All You Need Is Love" әнімен бірге қос A-жақты сингл ретінде тізімге енді. Бұл шығарылым Sgt. Pepper-ден кейін көп ұзамай жарық көрді, тарихшы Дэвид Симонелли оны "1967 жылдың ең маңызды мәдени сәті" деп сипаттады, оның себебі – "әлеуметтік топ, жас, жыныс, нәсіл және географияның барлық шекараларын" қамтитын резонансы. Екі жазба да сол жылғы "Summer of Love" кезеңіне саундтрек болды, бұл құбылыс 1960-шы жылдардағы контрмәдениеттің толыққанды қалыптасуын білдірді. The Beatles контрмәдениеттің көшбасшылары ретінде қарастырылды және шілде мен тамыз айларында сол утопиялық идеологиямен байланысты мәселелерді зерттеді. 1970 жылғы сұхбатта, 1967 жылы "әдемі адамдардың қаласы" ретінде танылған Сан-Францисконың Haight-Ashbury ауданы туралы сұраққа жауап берген Леннон, онда "барып өмір сүргісі келгенін" айтты, бірақ "әйтеуір Джордж сонда барды". Осы сапар барысында, 7 тамызда Харрисонға Golden Gate Park-те акустикалық гитара сыйланды және ол қысқаша "Baby, You're a Rich Man" әнін орындады, көпшілікті Hamelin-нің сыбызғышысы сияқты басқарып, қозғады. Бұл сапар The Beatles-тің олар шабыттандырған жастар қозғалысын қолдауы ретінде қарастырылса да, компания альбомды дайындауға асығып, әннің дуофоникалық (немесе "макеттік стерео") араласуын LP-нің стерео нұсқасында пайдаланды. Әннің бөліктері 1968 жылғы "Yellow Submarine" фильмінде қолданылса да, ол саундтрек альбомына енбеді. "Baby, You're a Rich Man" тізбегі фильмнің соңына қарай пайда болады, онда Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band Blue Meanies-тің музыкаға деген жеккөрушілігінен туындаған параличтен арылады. АҚШ-тағы синглдің кейінгі нұсқаларында трек басталар алдында "Seven" немесе "Eleven" сөздерінің соңғы дыбыстарын айтатын дауыстар бар.

Сыни қабылдау

1967 жылғы шілдеде NME журналында жазған Дерек Джонсон әннің А жағындағы ән салу стиліне қарағанда, оның заманауи ерекшеліктері туралы пікір білдірді. Ол Леннонның фальцет әнін, жазбаның «шығыс аспаптарымен және ерекше ырғақты шайқаумен, қол соғу арқылы күшейтілген» дыбысталуын атап өтті және «барлық әсер таң қалдырады және бастауынан аяғына дейін қызығушылықты тудырады» деген қорытындыға келді. Billboard журналының рецензенты оны «шығыс әуезімен келген, жұқпалы ырғағы және күрделі мәтіні бар рок-н-ролл» деп сипаттады. Partisan Review журналында Битлздің американдық мәдениетке тигізген әсерін мағыналы түрде мойындаған алғашқы мәдени эсселердің бірінде Ричард Пуариер синглдің екі жағын «өте жарқын мысал» ретінде көрсетті. Ол «Baby, You're a Rich Man» әнінің музыкалық қосымшасын «ситардың күркіреген үні мен үнді әндерінің жылдамдығы» деп сипаттады, олар «Поптың классикалық аллюзиясы сияқты әрекет етеді», сондай-ақ, Леннонның Эдвард Лирден шабыттанған поэзиясына қарағанда, мәтіннің сатирикалық сапасы жоғары екенін айтты. Sound on Sound журналында клавиолин туралы жариялаған Гордон Рид әнді Tornados тобының 1962 жылғы «Telstar» хитімен бірге аспаппен жазылған екі маңызды поп-жазба ретінде бағалады. 2009 жылы «Magical Mystery Tour» туралы жазған Pitchfork журналының Скотт Плагенхофф әнді «Джон Леннонның ақша бәрі емес деген тақырыбын әлдеқайда күшті «And Your Bird Can Sing» әнінен екінші деңгейде бейнелеуі» деп бағалады. Ол бұл «әлдеқандай табысқа жеткен [альбомдағы] жалғыз нашар сәт» екенін қосты. Consequence of Sound сайтының журналисі Дэн Каффри ән топтың басқа әндерінің кең ауқымына жете алмайды, бірақ «материализмнің қауіптері туралы Леннонның жақсы ойлы әні, клавиолинмен жасалған жаңашылықпен толы» деді. Музыка сыншысы Джим Дерогатис бұл әнді Битлздің ең жақсы психоделикалық рок әндерінің бірі және Ұлыбританиядағы алғашқы маңызды контрмәдени құбылысқа жасалған тиімді пікір деп санайды. 2010 жылы «Baby, You're a Rich Man» Rolling Stone журналының «100 ең ұлы Битлз әндері» тізімінде 68-орынды иеленді. Журнал редакторы: «Леннонның тым шаршағандай айтуы және «әдемі адамдар» туралы абстрактілі сұрақтары 1967 жылғы жаздың көңіл көтеруге толы көңіл-күйін бейнеледі – Битлз осы рухта баршадан көбірек сезімтал болды».

Ремикстер, қосымша релиздер және кавер-версиялар

Джордж Мартин және жазба инженері Джефф Эмерик 1971 жылы «Magical Mystery Tour» альбомының неміс тіліндегі шығарылымын дайындағанда әннің алғашқы нағыз стерео-миксін жасады. Олар бастапқы жазбаның араластыру кезеңінде қолданылған спин-эхо эффектін қайта жасай алмағандықтан, оны жай ғана жіберіп алды. Микс 1971 жылдың 22 қазанында аяқталды. Ол алғаш рет 1981 жылдың желтоқсанында Ұлыбританияда қолжетімді болды, «Baby, You're a Rich Man» әні «The Beatles EP Collection» жинағындағы бұрын жарияланбаған стерео-микстерден тұратын бонус EP-ге енгізілді. «Baby, You're a Rich Man» әні 1999 жылы «Yellow Submarine» фильмінің DVD-де шығуы және оған қоса «Yellow Submarine Songtrack» альбомы үшін екінші рет стерео форматта микстелді. Леннонның клавиолин бөлігінің үзінділері 2006 жылы шыққан «Lucy in the Sky with Diamonds» әнінің Love нұсқасында пайда болады. «Baby, You're a Rich Man» әнінің элементтері Love альбомын аяқтаған «All You Need Is Love» ремиксінде де кездеседі. 2009 жылы жаңартылған стерео және моно «Magical Mystery Tour» CD-лері жарық көрді. The Beatles-тың жазбасы 2010 жылы Дэвид Финчердің режиссерлік еткен «The Social Network» фильмінің соңында ойнатылады, бұл фильм Facebook-тың және оның негізін қалаушы және бас директоры Марк Цукербергтің (Джесси Айзенберг ойнаған) өркендеуі туралы айтады. Мюррей мен Сингердің сипаттамасында «Baby, You're a Rich Man» әні «Зукербергке ол не істегені туралы барлық сұрақтарымызды қоятын сияқты», ол Facebook-ты миллиард долларлық компанияға айналдырғаннан кейін, соңғы сахнада «жеңіске жеткен, бірақ толығымен жалғыз» болып көрінеді. Американдық рэперлер Fat Boys «Baby, You're a Rich Man» әнін каверледі. Хип-хоп дуэті P. M. Dawn өздерінің 1991 жылғы «Of the Heart, of the Soul and of the Cross: The Utopian Experience» альбомындағы «The Beautiful» әніне «Көрікті адамдардың бірі болу қалай сезіледі?» деген жолды қосты. Олар «Baby, You're a Rich Man» әнінің бөлігін өзіндік туындыларында пайдаланды, бірақ The Beatles әнінен үлгі алуға рұқсат алмады. Бұл әнді Kula Shaker және America Presidents of the United States of America да орындады.