Кіріспе

Ван Миндао (25 шілде 1900 – 28 шілде 1991) – тәуелсіз қытайлық протестант пасторы және уағызшы. Ол 1955 жылдан 1980 жылға дейін Қытай үкіметі тарапынан діні үшін түрмеге қамалды. Оны "үй шіркеулерінің көшбасшысы" деп атайды.

Атауы

Ванның жеке аты 1920 жылға дейін "Йонг шун" болды, ол "Құдайға толық мойынсұнып" ресми түрде атын "Миндао" деп өзгертті, бұл шамамен "Жолды куәландыру" дегенді білдіреді.

Балалық шағы және дінге айналуы

Ван 1900 жылы Бейжіңнің шетелдік елшіліктер ауданында, Боксерлердің қоршауы кезінде дүниеге келді. Оның балалық шағы зор кедейлік пен үнемі аурулармен өтті; бірақ ол жаны ашық, ізденіспен болды және Лондондық миссионерлік қоғамының мектебінде жақсы оқыды. Кейін ол кедейлігінің рухани үстемдікке ие болғанын айтты, себебі ақша жұмсамай жасалмайтын көптеген күнәлар бар еді. Алғашқыда Ван ұлы саяси лидер болуға ниеттеніп, мақсатын еске түсіру үшін Авраам Линкольннің суретін қабырғасына іліп қойды. Он төрт жасында христиан дініне келген Ван "қоғамдағы барлық күнәлі амалдардың шіркеуде де дәл сол сияқтысы бар" дегенге сене бастады. Ол шіркеуге "революция қажет" деп шешті және Құдай оған оны іске асыру миссиясын тапсырды. 1919 жылы Ван Баодиндегі пресвитериандық миссионерлік мектепте мұғалім болып жұмыс істеді, бірақ 1920 жылы суға батырып шомылдыру рәсімін өткізуді талап еткені үшін жұмыстан шығарылды. Анасы мен қарындасы оның мінез-құлқының ерекшелігіне байланысты оның психикалық ауруға шалдыққан деп ойлады, ал Ван өзі кейіннен басқалардан көрген "қысымның" бір бөлігінің өзінің жетілмегендігінен туындағанын мойындады.

Пастор

1923 жылы, көптеген жеке зерттеулерден кейін, бірақ формалды теологиялық білімі болмағандықтан, Ванг протестанттық сенім арқылы әділдік доктринасын толыққанды түсінуге келді. 1925 жылдың ақпан айында ол Пекиндегі үйінде діни жиналыстар өткізе бастады, осы жиналыстар 1937 жылы бірнеше жүз орындық жеке ғимараты бар Христиандық шатыр шіркеуінің құрылуына әкелді, және ол 1940 жылдары Қытайдағы ең ірі евангелистік шіркеулердің бірі болды. Ванг Қытай бойынша миссионерлік сапарлар жасады, жиырма сегіз провинцияның жиырма төртіне сапар шекті және отыз түрлі конфессияға қарасты шіркеулерде уағыз айтты. Ванг көбінесе жылына алты ай бойы өз шіркеуінен қашық болып жүрді. 1926 жылы Ванг "Рухани тағамдық тоқсандық" атты діни газетті шығаруды бастады.

Жапондықтар мен коммунистермен қақтығыс

Ван шіркеу мен мемлекет бөлек болуы керек және мәсіхшілердің «сенбеушілермен бірге иек артпауы керек» деп сенді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтар Пекин қаласын басып алғанда, олар барлық шіркеулердің жапондық ұйымдастырылған шіркеулер федерациясына қосылуын талап етті. Ван бірнеше рет бас тартты. Әртүрлі қауіп-қатерлерге қарамастан, ол тұтқындалмады және шіркеуіне құлшылық етуге рұқсат берілді. Коммунистер Қытайды бақылауға алған кезде, Ван жаңа үкімет уәде еткен діни бостандыққа рұқсат беруі мүмкін деп ойлады. Дегенмен, маоистер Қытайдағы Азамат соғысын жеңіп алғаннан кейін, үкімет батыстық миссионерлер құрған шіркеулерге батыс империализмін айыптау үшін бірігуге қысым жасады. Ванға да қысым көрсетілді, бірақ ол шіркеуінің миссионерлермен ешқандай байланысы болмағанын айтып бас тартты. 1955 жылдың тамызында Ван мемлекеттік бақылаудағы «Үш өзіндік патриоттық қозғалысына» (ТӨПҚ) қосылудан бас тартқаны үшін тұтқындалды. Бірнеше ай бұрын Ван У Яоцзонг басқарған «Үш өзіндік комитетін» сынап, оны нағыз мәсіхшілердің қатысы жоқ модернистердің тобы деп жазған болатын. Ван, оның әйелі және шіркеудің он сегіз мүшесі түрмеге қамалды, ал Христиандық шатыры жабылды. Ван кінәсін мойындап, бұрын «жалған пайғамбарлар» деп айыптаған адамдардан кешірім сұрап, ТӨПҚ-ға қатысатынына уәде бергеннен кейін түрмеден босатылды. Мүмкін, жүйкелік аурудан кейін жазылғаннан соң, Ван өз сөзінен қайтты, 1957 жылы қайта тұтқындалды және 1963 жылы өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1972 жылы АҚШ Қытаймен дипломатиялық қарым-қатынасты қайта жаңартқаннан кейін, адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар Қытайға саяси тұтқындарды босатуға қысым жасады. Қытай үкіметі 1979 жылы Ванды босатуға тырысқанда, ол өзінің аты ақталмайынша (Елшілердің істері 16:35–40-тағы Әулие Пауыл сияқты) кетпеуге бел буды. 1980 жылы түрме Ванды алдап шығарып жіберді, Ванның сөзімен айтқанда, «босатылмады, ал алданып, күштеп шығарылды».

Діндік ілімдер

Ван Миндао Киелі Кітаптың қатесіздігіне, адамның бұзылуына және иман арқылы құтылуға сенді. Ол қытайлық және миссионерлік шіркеулердің кемшіліктерін сынап, христиандардың қасиетті өмір сүруі керектігін баса айтты. Ван өзін әлеуметтік жемқорлық пен жалған пайғамбарларға қарсы күрескен Еремия пайғамбармен теңестірді. Ол, әсіресе, батыс миссионерлері мен YMCA сияқты либералды теологияны таратушыларға қарсы болды, олардың жастардың иманын жойғанын айтты. Ван «христиандық өмірдің практикалық жақтарына» баса назар аударатын «Христиандық шатыр» атты ұйымды құрды. Ван шіркеу басшыларының ең маңызды міндеті – христиандарға «қасиеттілік жолын ұстануға» көмектесу деп есептеді. Ол көптеген жағдайларда, адамдардың христиандығын тек «әуелі айтқан сөзбен ғана емес, іспен де дәлелдегенше» шүкірлендіру рәсіміне жібермейтін. Өте ұқыпты адам болғандықтан, Ванның кеңестеріне түкіру, флирт, төбелес, шикі сарымсақ жеу сияқты әрекеттерге қарсы ескертулер кірді. Керісінше, ол христиандарға уақтылы болуға, лайықты киім киюге және жол жүрісі ережелерін сақтауға кеңес берді. Ванды шүкірлендіру рәсіміне өткізген Пентикост дінбасы оны тіл білмей сөйлеуге итермектеді, бірақ Ван мағынасыз дыбыстарды қайталап айтудан бас тартты және «жандану жиналыстарында ‘билеп, қол соғып, қатты айқайлаған’ кейбір Пентикосттардың әдепсіз мінез-құлқынан» жиренді. Ван ешқашан «пастор» атағын алған жоқ, ол хорға рұқсат бермеді және шіркеуінде литургия болған жоқ. Ол өзге уағыздаушылардың ерестік ойларға беріліп, «алдау, ашкөздік, тәлкекке салу, қызғаныш, мақтан және өзімшілдікке толы» өмір сүруінен қорқып, тек өзінің жақын қызметкерлеріне ғана мінберден уағыз айтуға рұқсат берді. Дьюк діни мектебінің профессоры Лиан Си Ванның «фундаменталистік иманды» «қарқындылықпен және сенімділікпен» жеткізгенін айтты.