Кіріспе

Австриялық жазушы

Александр Лернет Холенья (21 қазан 1897 — 3 шілде 1976) — австриялық ақын, романист, драматург және сценарийлер мен тарихи зерттеулердің авторы. Ол поэзия, шындыққа қарама-қарсы немесе керемет тәжірибелердің енуін бейнелейтін психологиялық романдар, сондай-ақ ойын-сауық фильмдерін қамтитын көп түрлі әдеби мұра қалдырды. Ол Венада туып, сол жерде қайтыс болды.

Жастық шағы мен Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қызмет

Лерне Холенья 1897 жылы Александр Мари Норберт Лерне ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Александр Лерне (океандық кеме офицері) анасы Сидониге (қызметтегі аты Холенья) тууына аз уақыт бұрын үйленген болатын. 1920 жылы анасының туыстары (соғыстан кейін мүлігінің көп бөлігін жоғалтқан аристократиялық отбасы) оны ресми түрде асырап алғанда ғана ол анасының бойжеткен кезіндегі атын өз тегіне қосты. 1915 жылдың шілдесінде Александр Вайдхофен-ан-дер-Иббс қаласындағы орта мектепті бітіріп, Вена университетінде құқық білімін бастады, бірақ 1915 жылдың қыркүйегінде Австро-Венгрия армиясына өз еркімен қатысып, 1916 жылдан бастап Бірінші дүниежүзілік соғыста шайқасты, шығыс майданда қызмет етіп, лейтенант шынжырғымен соғысты аяқтады. Қызмет еткен кезінде ол поэзияға бет бұрып, 1917 жылы Райнер Мария Рилкеден қолдау алды.

Соғыс аралығындағы ақын/романшы

Соғыстан кейін Лерне Холеня кәсіби жазушыға айналды және 1921 жылы «Пасторале» атты өлеңдер жинағын, ал 1925 жылы «Деметрий» атты тұңғыш драмасын жариялады.

Үшінші рейх кезінде

Лерне Холеня Польшаға басып кіруге қайта белсендірілген және резервтегі лейтенант ретінде қатысты. Осы тәжірибесінің негізінде ол 1941 жылғы «Die Blaue Stunde» («Көк сағат») романын жазды, соғыстан кейін ол «Mars im Widder» («Марс Арыста») деген атаумен танылды. Роман "әдебиеттегі жалғыз австриялық қарсылық романы" деп есептеледі, себебі оның сюжеті идеологиялық тұрғыдан күрескен басты кейіпкерді бейнелейді, белсенді саяси оппозицияның бар екеніне меңзеп тұрады, сондай-ақ нацистік үкімет кітаптың алғашқы басылымын тыйым салып, карантинге алды. Оның туындылары 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының шеңберінде өткен өнер сайысының әдеби шарасына да қатысты. Лерне Холеня үшінші рейх кезінде танымал сценарийші ретінде табысты бизнес құрғанмен, ол ұлттық-социалистік идеологиядан алшақтап, нацистік саяси жүйені қолдаудан және оның «қан мен топырақ» әдебиеттік күш-жігеріне қатысудан бас тартқан австриялық авторлардың санатында болды. Дегенмен, бизнесін сақтап қалу үшін ол режиммен келісімге келуге мәжбүр болды, осының нәтижесінде Польша жорығынан кейін «Heeres Filmstelle» (Вермахттың Берлиндегі әскери кинотеатрлар үшін үгіт-насихат фильмдерін шығарумен айналысатын аудиовизуалды медиа орталығы) бас драматургі болып тағайындалды. Роберт Дассановский «[Лернет Холенианың] рейхтегі алғашқы әрекеттері шатасқан, олар наивтілік пен көбінесе аңқау, көбінесе епті қимылдардың арасында тебіліп тұрғандай болды – бірегей, бірақ түсінікті емес позиция» деген пікірін білдірді. Соғыс барысында Лерне Холеняның пікірлері айқындала түсті. 1944 жылы мемлекеттік қызметтен алынғаннан кейін, ол жасалған ауру арқасында және қарсылық желісінің көмегімен Шығыс майданындағы қызметтен қашып құтылды.

Соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лерне Холеняның танымалдылығы қайтадан күрт өсті және ол австриялық мәдениеттің белгілі бір символына айналды. 1948 жылы оның романдары негізінде үш фильм түсірілді, онда Мария Шелл және Аттила Хёрбигер сияқты көрнекті актерлер ойнады. 1957 жылдан бастап Фридрих Торбергпен (кейін Гюнтер Неннингпен) бірлесіп «Forum» интеллектуалды-мәдени журналын редакциялады. 1969 жылы ол ПЕН-клубының австриялық бөлімшесінің президенті болып сайланды, бірақ 1972 жылы Нобель сыйлығы Генрих Бёлльге берілген кезде наразылық танытып, қызметтен бас тартты, себебі Лерне Холеня оны Қызыл Армия фракциясын қолдайтын адам деп есептеді.

Жеке өмірі мен жеке басы

Оның ата-анасы Александр Лерне және жесір баронша Сидони Бойнбургк Стетфелд (туған аты Холения), Каринтия провинциясынан шыққан кеншілер отбасының мұрагері, оның тууына аз уақыт бұрын үйленген. Габсбургтер әулетінің мүрагерінің биологиялық әкесі екені туралы әңгімелер өмір бойы және одан кейін де жазылған өмірбаяндық еңбектерде қайталанып тұрды, бірақ ешқашан расталмады. 1923 жылы, бастапқыда протестант болған ол, Рим-католик дініне ауысты. Ол Ева Фоллбахқа үйленді және 1926 жылдан 1951 жылға дейін, жұбайлар Венаға көшкенге дейін, Санкт-Волфганг-им-Сальцкаммергутта бірге тұрды. 1952 жылдан өмірінің соңына дейін императорлық Хофбург сарайындағы мемлекеттік пәтерлерде өмір сүрді. Лерне Холения өмір бойы бойы ашық саяси консерватор және аристократиялық элиташыл болып қалып келді, бұл көзқарасы 1960 жылдардағы солшыл мәдениетпен күшейе түскен қақтығысқа әкелді, оған «австрия әдебиетінің қатал қарт адамы» деген атақ берді және соңғы жылдары оқшаулануға итермеледі. Ол 1976 жылы өкпе рагынан қайтыс болды, соңғы романы «Die Beschwörung» (Шақыру) жарық көргеннен екі жыл кейін, Г. Т. Дампирр псевдонімімен.

Сценарий авторы

Ұлы махаббат (1942) (суретші. Рольф Хансен)
Die Entlassung (1942) (суретші. Вольфганг Либенейнер)
Резонанс жағалауларында (1948) (суретші. Ханс Унтеркирхер)
Тыңшылық (1955) (суретші. Франц Антель)