Кіріспе

Еуропалық Одақтың (ЕО) интеллектуалдық меншік құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған қылмыстық шаралар туралы директиваға арналған ұсынысы (2005/0127/COD) – бұл Еуропалық Комиссияның «2004 жылғы 29 сәуірдегі 2004/48/ЕҚ директивасын толықтыруға арналған» директиваға арналған ұсынысы (Источник: Ұсыныстың негіздемесі, COM(2005) 276 соңғы, 12 шілде 2005 ж.). Директива 2005 жылғы 12 шілдеде Еуропалық Қоғамдастықтар Комиссиясымен ұсынылды. «Интеллектуалдық меншік құқықтарын» қорғау туралы екінші директива болғандықтан, ол IPRED2 (Интеллектуалдық меншік құқықтарын қорғау туралы екінші директива) деп аталады. Интеллектуалдық меншік құқықтарын қорғау туралы бірінші директива, 2004/48/ЕҚ, интеллектуалдық меншік құқықтарын азаматтық жолмен қорғаумен айналысады («IPRED1»). IPRED1 Еуропалық Одақтың 2004 жылғы 1 мамырдағы бесінші кеңейтуінен бұрын асығыс қабылданды және бастапқыда қылмыстық санкциялар туралы ережелерді қамтыды, бірақ бұл даулы бөлік 2004 жылғы 1 мамырдағы мерзімді сақтау үшін алынып тасталды. 2010 жылғы 18 қыркүйектегі «C 252» ресми газетінде жарияланғандай, Еуропалық Комиссия директива ұсынысын кері қайтарып алу туралы шешім қабылдады. Сондықтан интеллектуалдық меншік құқықтарын қорғау үшін қылмыстық санкциялар қазіргі таңда ресми түрде ұсынылмайды, тіпті ол Лиссабон шартынан бері ЕО құрамына кірсе де.

Мақсаты

Осы ұсынылған директива зияткерлік меншік құқықтарын бұзуды қылмыстық жазаланатын әрекеттердің қатарына қосады. Ол коммерциялық ауқымдағы қасақана бұзушылықтарды, сондай-ақ бұзушылыққа көмектесуді, оған дем беруді немесе оны тудыруды қарастырады.

Қоғамдық ИС құқықтары

Ұсынылған директива "Еуроодақ заңнамасында және/немесе мүше мемлекеттердің ұлттық заңнамасында қарастырылған интеллектуалдық меншік құқықтарына" қолданылады. Түпнұсқа жобада ешқандай анықтама келтірілмеген, сол түрінде Директива кез келген интеллектуалдық меншік құқығына қолданылар еді. Директиваның кейінгі оқылымдарында нақтылаулар енгізілді. Мұндай нақты көрсетілген құқықтарға дерекқор жасаушылардың sui generis құқықтары немесе тауар таңбасы құқықтары жатады.

Патенттер

Директиваның алғашқы нұсқасында дәстүрлі түрде азаматтық мәселе саналатын патентті бұзу туралы мәселе қамтылған. Бұл Еуроодақ экономикасына ауқымды салдарлар әкелуі мүмкін, себебі жаңа өнімдер немесе жаңа мүмкіндіктер енгізілген кезде патенттерді бұзу үшін қылмыстық қудалау қаупі зор. Бұдан бұрын, патенттік дау-дамайдың көп бөлігі азаматтық құқық бұзу туралы сот дауларына дейін соттан тыс келісіммен шешілген. Заң жобасында интеллектуалды меншік иелеріне полиция тергеуіне көмектесуге рұқсат беретін тармақ та бар, бұл патент иеленушіге қарсыластарын тек азаматтық сотқа берудің орнына түрмеге жабумен қорқытуға мемлекеттен үлкен билік беруге мүмкіндік береді. Парламент кейінгі қарастыруларда Директиваның қолданылу саласынан патенттерді алып тастады.

Тұтынушылар

Бұл директива тауар таңбалары мен авторлық құқық заңдарын қасақана, коммерциялық немесе ойдағы ниетпен бұзу жағдайларына қолданылады. Директиваны пайда табу мақсатында жасалған коммерциялық қызметпен ғана шектеуге бағытталған ұсыныс қабылданбады. Оның орнына, егер тұтынушының әрекеті жеке пайдалануға және табыс табуға бағытталмаған болса, бірақ экономикалық пайда алу мақсатында жасалған болса, ол қылмыстық жауапкершілікке тартылады.

Сын

Кейбір пікірлерге қарағанда, IPRED2 аса жақсы әзірленген директива емес сияқты. Кейінгі оқылымдарда қабылданған түзетулердің саны ерекше, бұл жобалау процесінен көрінеді. Әдетте преамбулада немесе басындағы баптарда қамтылатын анықтамалар кейінгі оқылымдарға дейін болған жоқ. Бастапқыда ол тек коммерциялық пираттық пен контрафактілік тауарлар туралы болған, ал қазіргі түрінде ол зияткерлік меншік құқықтарын кез келген түрде бұзуды қамтиды. FFII, Англия мен Уэльс Заңгерлер қоғамы, Нидерланд Парламенті және басқалар: Бастапқы ұсыныста қолданылған терминдер түсіндірілмеген. Анықтамалар бөлімі (1-бап) тек кейінгі оқылымдарда қосылды. Директиваның қолданылу аясы тым кең (2-бап). Директива жобасы коммерциялық пираттық пен контрафактілік тауарлардан өзге, зияткерлік меншік құқықтарын бұзудың көптеген түрлеріне қатысты. Осының салдарынан, ол 1994 жылғы ТРИПС келісіміндегі қылмыстық IP құқығын қорғаудың қазіргі халықаралық стандартына қарағанда әлдеқайда кең. Жақында патенттер қолданылу аясынан шығарылды, бірақ көптеген басқа зияткерлік меншік құқықтары шығарылмады. Олардың кейбіреулері қылмыстық реттеуге тиімсіз (мысалы, деректер базасы құқықтары немесе ақылы теледидар режимдеріне шартты қол жеткізу). "Еркін ақпараттық инфрақұрылым" қоры (FFII) бағдарламалық қамтамасыз ету патенттерін бұзудан қашу мүмкін емес екенін, ал IPRED 2 директивасы Еуропаның көптеген бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеушілерін түрмеге қамаумен қорқытатынын мәлімдеді. 2006 жылдың шілдесінде Нидерланд Парламенті ЕО комиссары Фраттиниге ұсынылып жатқан директиваның жан-жақты құқықтық талдамасымен бірге хат жолдады, онда ұсынылып жатқан директиваның тақырыбы Еуропалық қауымдастықтың құзыретіне кірмейтіні (ЕО келісімдерінде көрсетілгендей) деген қорытындыға келді.