Төрттік өндіріс факторларының еркін қозғалысы және ортақ нарық

Кіріспе

Сауда кедергілерінің көп бөлігі жойылған сауда блогының түрі – Бірыңғай нарық, кейде ортақ нарық немесе ішкі нарық деп аталады. Бұл сауда блогының түрі, онда тауарлар үшін сауда кедергілерінің көп бөлігі алынып тасталған, өнімдерді реттеу бойынша бірнеше ортақ саясаттар бар, сондай-ақ өндіріс факторларының (капитал және еңбек), кәсіпорындар мен қызметтердің еркін қозғалысы қамтамасыз етіледі. Мақсаты – мүше елдер арасындағы капитал, еңбек, тауарлар мен қызметтердің қозғалысы, елдер ішіндегідей оңай болуы. Мүше мемлекеттер арасындағы физикалық (шекаралар), техникалық (стандарттар) және салықтық (салықтар) кедергілер мүмкіндігінше жойылады. Бұл кедергілер өндіріс факторларының (тауарлар, капитал, қызметтер, жұмыс күші) еркін қозғалысына тосқауыл қояды. Ортақ нарық – бірыңғай нарық құрудың әдеттегі алғашқы кезеңі. Ол көбінесе тауарларға тарифсіз және капитал, жұмыс күші мен қызметтердің салыстырмалы түрде еркін қозғалысы бар еркін сауда аймағы негізінде құрылады, бірақ басқа сауда кедергілерін азайтуда одан да жетілдірілген. Бірыңғай нарық – бірыңғай нарықтың соңғы кезеңі және жоғары мақсаты. Ол ұлттық шекараларға қарамастан, тауарлар мен қызметтердің, капитал мен адамдардың толық еркін қозғалысын қажет етеді.

Интеграциялау кезеңдері

Ортақ нарық капитал мен қызметтердің еркін қозғалысына мүмкіндік береді, бірақ сауда кедергілерінің көп бөлігі сақталады. Ол өзінің ішіндегі тауарлар саудасынан импортталатын тауарларға қатысты барлық квоталар мен тарифтік баждарды жояды. Дегенмен, тауар қауіпсіздігі, қаптама талаптары және ұлттық әкімшілік рәсімдер сияқты саудаға тарифтік емес кедергілер әлі де бар. Бұл өндірушілерге барлық мүше мемлекеттерде бірдей тауарларды сатуға кедергі келтіреді. Ортақ нарықтың мақсаты көбінесе экономикалық жақындасу және бірыңғай, интеграцияланған нарықты құру болып табылады. Оны кейде бірыңғай нарықтың бастапқы кезеңі деп есептейді. Еуропалық экономикалық қауымдастық – ортақ нарықтың алғашқы, кең ауқымды мысалы болды. Бірыңғай нарық адамдарға, тауарларға, қызметтерге және капиталға одақтың ішінде бір елдегідей еркін қозғалуға мүмкіндік береді – бұрынғыдай ұлттық шекаралар мен кедергілердің бөгеті болмайды. Азаматтар кез келген мүше мемлекетте оқуға, тұруға, сауда жасауға, жұмыс істеуге және зейнеткерлікке шығуға құқылы. Тұтынушылар барлық мүше мемлекеттерден келетін өнімдердің кең ассортиментін пайдаланады, ал кәсіпорындар шектеусіз түрде көбірек тұтынушыларға қол жеткізе алады. Бірыңғай нарық көбінесе «шекарасыз» деп сипатталады. Еуропалық Одақ – «бірыңғай нарықты аяқтау» мақсатын қойған жалғыз экономикалық одақ. Аяқталған, біріктірілген нарық әдетте барлық кедергілерді толық жоюды және қалған ұлттық нарықтарды интеграциялауды білдіреді. Толық экономикалық интеграцияны көптеген елдерде көруге болады, бір жағынан – бірыңғай экономикалық ережелер жиынтығымен бірыңғай унитарлық мемлекетте, екінші жағынан – күшті ұлттық федерацияның мүшелері арасында. Мысалы, АҚШ штаттары белгілі бір дәрежеде әртүрлі жергілікті экономикалық ережелерге ие (мысалы, мамандарға лицензия беру талаптары, коммуналдық қызметтер мен сақтандыру ережелері мен бағалары, тұтынушылардың қауіпсіздігі заңдары, экологиялық заңдар, ең төменгі жалақы) және салықтар бар, бірақ егер ұлттық үкімет аралық сауда мәселесінде өзін-өзі бекітуді қаласа, федералды үкіметке бағынады. Штаттар арасында адамдар мен тауарлардың қозғалысы шексіз және тарифсіз болады.

A common market allows for the free movement of capital and services but large amounts of trade barriers remain. It eliminates all quotas and tariffs duties on imported goods from trade in goods within it. However non tariff barriers to trade remain, such as differences between the Member States' rules on product safety, packaging requirements and national administrative procedures. These prevent manufacturers from marketing the same goods in all member states. The objective of a common market is most often economic convergence and the creation of an integrated single market. It is sometimes considered as the first stage of a single market. The European Economic Community was the first large scale example of a common market. A single market allows for people, goods, services and capital to move around a union as freely as they do within a single country – instead of being obstructed by national borders and barriers as they were in the past. Citizens can study, live, shop, work and retire in any member state. Consumers enjoy a vast array of products from all member states and businesses have unrestricted access to more consumers. A single market is commonly described as "frontier free". The European Union is the only economic union whose objective is "completing the single market". A completed, unified market usually refers to the complete removal of barriers and integration of the remaining national markets. Complete economic integration can be seen within many countries, whether in a single unitary state with a single set of economic rules, or among the members of a strong national federation. For example, the sovereign states of the United States do to some degree have different local economic regulations (e. g. licensing requirements for professionals, rules and pricing for utilities and insurance, consumer safety laws, environmental laws, minimum wage) and taxes, but are subordinate to the federal government on any matter of interstate commerce the national government chooses to assert itself. Movement of people and goods among the states is unrestricted and without tariffs.

Пайдасы мен шығыны

Бірыңғай нарықтың көптеген артықшылықтары бар: мүше елдер арасындағы өндіріс факторларының толық еркін қозғалысының нәтижесінде өндіріс факторлары тиімдірек бөлінеді, бұл өнімділікті одан әрі арттырады. Нарықтағы бизнес және тұтынушылар үшін бірыңғай нарық бәсекелестік ортаны құрайды, монополиялардың пайда болуын қиындатады. Бұл тиімсіз компаниялар нарық үлесінен айырылып, жабылуы мүмкін дегенді білдіреді. Дегенмен, тиімді кәсіпорындар масштабтық эффектілерден, бәсекеге қабілеттіліктің артуынан және төмен шығындардан пайда көре алады, сондай-ақ, нәтижесінде табыстың өсуін күтеді. Бұл, әсіресе, бірыңғай нарықтағы елдерге оңай таралатын тауарлар мен қызметтерді сататын компаниялар үшін маңызды. Тұтынушылар бірыңғай нарықтан арзан өнімдер, өнімді жеткізушілердің тиімділігі және өнімдер мен олардың сапасының кең таңдауы арқылы пайда көреді. Сонымен қатар, бәсекелестікке түскен кәсіпорындар тұтынушылар үшін тағы бір артықшылық – жаңа өнімдерді жасау үшін инновация жасайды. Бірыңғай нарық осы аймақтағы елдердің өркендеуін арттыруда маңызды рөл атқарады. Мысалы, бірыңғай нарық 1992-2006 жылдар аралығында Еуропалық Одақтың ЖІӨ-сінің жылына 2,2%-ға өсуіне, жұмыспен қамтудың артуына және жаңа жұмыс орындарының ашылуына көмектесті. Бірыңғай нарыққа өту халықаралық бәсекелестіктің күшеюіне байланысты ұлттық экономиканың кейбір салаларына теріс әсер етуі мүмкін. Бұрын ұлттық нарықты қорғауға және ұлттық субсидияларға ие болған (соның салдарынан халықаралық стандарттарға жетпесе де, бизнесті жалғастыра алған) кәсіпорындар, тіпті дәстүрлі нарықтарында да тиімдірек қарсыластарымен күресуге мәжбүр болуы мүмкін. Кәсіпорын өзінің ұйымдастыруын және жұмыс әдістерін жақсарта алмаса, сәтсіздікке ұшырайды. Бұл жұмыссыздыққа немесе көші-қонға әкелуі мүмкін. Бірыңғай нарыққа ұлттық қатысу саяси пікірталстарды тудырады, олар жұмыс күшінің көші-қоны арқылы біліктіліктердің жоғалуы және оларға көшіп келген елдерде жалақының төмендеуі туралы болады.

A single market has many benefits: with full freedom of movement for all the factors of production between the member countries, the factors of production become more efficiently allocated, further increasing productivity. For both business within the market and consumers, a single market is a competitive environment, making the existence of monopolies more difficult. This means that inefficient companies will suffer a loss of market share and may have to close down. However, efficient firms can benefit from economies of scale, increased competitiveness and lower costs, as well as expecting profitability to increase as a result. This is true especially for companies selling goods and services easily distributed all around the countries of single market. Consumers are benefited by the single market in the sense that the competitive environment brings them cheaper products, more efficient providers of products and also increased choice of products and their quality. What is more, businesses in competition will innovate to create new products; another benefit for consumers. Single market play significant role in increasing prosperity of nations involved in this area. For example, single market helps European Union to achieve annual growth of GDP with 2.2% p. a. between 1992 and 2006, rise in employment and job creation. Transition to a single market can have a negative impact on some sectors of a national economy due to increased international competition. Enterprises that previously enjoyed national market protection and national subsidy (and could therefore continue in business despite falling short of international performance benchmarks) may struggle to survive against their more efficient peers, even for its traditional markets. Ultimately, if the enterprise fails to improve its organization and methods, it will fail. The consequence may be unemployment or migration. National participation into single market opens political debates, about skills loss through worker migration from less developed countries, and wage suppression in countries to which they migrate.