Босман үкімі: Еуропалық Одақтағы футбол трансферлеріне қатысты шешім
Bosman ruling
Босман ісі (1995) – ЕОЖ шешімі, Еуропалық Одақтағы футболшылар трансферлеріне қатысты еңбек ету еркіндігін қамтамасыз етеді. Тегін қозғалыс, трансфер ақысы жоқ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1995 жылғы Еуропалық сот шешімі
1995 European Court of Justice decision
Union Royale Belge des Sociétés de Football Association ASBL v Jean Marc Bosman (1995) C 415/93 (Босман үкімі деп белгілі) – 1995 жылғы Еуропалық сот шешімі, Рим шартының 39-бабының (қазіргі Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шарттың 45-бабы) жұмысшылардың еркін қозғалысы, бірлесу бостандығы және тікелей қолданылуына қатысты. Бұл іс еңбек күшінің еркін қозғалысы туралы маңызды шешім болды және Еуропалық Одақ (ЕО) ішінде футболшылардың, сондай-ақ басқа да кәсіби спорт түрлерінің ойыншыларының трансферлеріне зор әсер етті. Шешім ұлттық лигалардағы шетелдік ЕО ойыншыларына қойылған шектеулерді жойды және келісімшарты аяқталғаннан кейін ЕО ойыншыларына трансфер ақысы төленбестен басқа клубқа өтуге мүмкіндік берді. Үкім үш жеке сот ісін біріктіру нәтижесінде шығарылды, олардың барлығында бельгиялық футболшы Жан Марк Босман қатысты:
Бельгия футбол федерациясы Жан Марк Босманға қарсы
R. F. C. de Liège Жан Марк Босман және басқаларға қарсы
UEFA Жан Марк Босманға қарсы.
Union Royale Belge des Sociétés de Football Association ASBL v Jean Marc Bosman (1995) C 415/93 (known as the Bosman ruling) is a 1995 European Court of Justice decision concerning freedom of movement for workers, freedom of association, and direct effect of article 39 (now article 45 of the Treaty on the Functioning of the European Union) of the Treaty of Rome. The case was an important decision on the free movement of labour and had a profound effect on the transfers of footballers—and by extension players of other professional sports—within the European Union (EU). The decision banned restrictions on foreign EU players within national leagues and allowed players in the EU to move to another club at the end of a contract without a transfer fee being paid. The ruling was made in a consolidation of three separate legal cases, all involving Belgian player Jean Marc Bosman:
Belgian Football Association v Jean Marc Bosman
R. F. C. de Liège v Jean Marc Bosman and others
UEFA v Jean Marc Bosman
Фактілер
Жан Марк Босман Бельгия бірінші лигасының RFC Лиеж клубының ойыншысы болды, оның шарты 1990 жылы бітті. Ол команданы ауыстырып, француз клубы Дюнкеркке өтуді қалады. Бірақ Дюнкерк бельгиялық клубының трансфер ақы талабын қабылдаудан бас тартқандықтан, Лиеж Босманды жіберуден бас тартты. Осы уақыт аралығында Босманның жалақысы 70 пайызға төмендетілді, себебі ол енді негізгі құрамда ойнамайтын болды. Ол өзінің мәселесін Люксембургтегі Еуропалық сотқа апарып, ФИФА-ның футболға қатысты ережелерін, әсіресе 17-бапты пайдаланып, сауда еркіндігін шектеу ісін қозғады.
Jean Marc Bosman was a player for RFC Liège in the Belgian First Division whose contract had expired in 1990. He wanted to change teams and move to Dunkerque, a French club. However, Dunkerque refused to meet his Belgian club's transfer fee demand, so Liège refused to release Bosman. In the meantime, Bosman's wages were reduced by 70% as he was no longer a first team player. He took his case to the European Court of Justice in Luxembourg and sued for restraint of trade, citing FIFA's rules regarding football, specifically Article 17.
Үкім
1995 жылғы 15 желтоқсанда сот бұл жүйенің жұмысшылардың еркін қозғалысына шектеу қойып, ЕО шартының 39(1)-бабымен (қазіргі Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шартының 45(1)-бабымен) тыйым салынғанын анықтады. Босман және барлық басқа да ЕО футболшыларына келісімшарттары біткеннен кейін тегін трансферге құқық берілді, егер олар бір ЕО қауымдастығының клубынан басқа ЕО қауымдастығының клубына ауысса. 94. Шартының адамдардың еркін қозғалысына қатысты ережелері, Одақ азаматтарының кез келген кәсіби қызметті Одақ аумағында жүзеге асыруын жеңілдетуге және олар басқа мүше мемлекеттің аумағында экономикалық қызметпен айналысуды қалағанда Одақ азаматтарын кемсітуге ұшырататын шараларды болдырмауға бағытталған (143/87 ісі бойынша Стантон v INASTI [1988] ECR 3877, 13-тармақ, және C 370/90 ісі бойынша The Queen v Immigration Appeal Tribunal and Surinder Singh [1992] ECR I 4265, 16-тармақ). 95. Осы контексте, мүше мемлекеттердің азаматтарына, ең алдымен, өздерінің туған елінен шығып, басқа мүше мемлекеттің аумағына кіріп, онда экономикалық қызметпен айналысу үшін тұруға құқық бар, бұл құқық оларға тікелей Шартымен берілген (әсіресе, C 363/89 Roux v Belgium [1991] ECR I 273, 9-тармақ, және жоғарыда аталған Singh, 17-тармақ). 96. Егер олар жұмысшылардың ұлттығына қарамастан қолданылса да, мүше мемлекеттің азаматының өзінің еркін қозғалыс құқығын пайдалану үшін өз елінен кетуіне кедергі келтіретін немесе одан бас тартуға мәжбүрлейтін ережелер осы еркіндікке кедергі келтіреді (сондай-ақ, C 10/90 Masgio v Bundesknappschaft ісі бойынша [1991] ECR I 1119, 18 және 19-тармақтар). 97. Сот сондай-ақ 81/87 ісінде «(Daily Mail and General Trust plc) v HM Treasury» деп мәлімдеді.
On 15 December 1995, the court ruled the system, as it was constituted, placed a restriction on the free movement of workers and was prohibited by Article 39(1) of the EC Treaty (now Article 45 (1) of the Treaty on the functioning of the European Union). Bosman and all other EU footballers were given the right to a free transfer at the expiration of their contracts, provided that they transfer from a club within one EU association to a club within another EU association. 94. The provisions of the Treaty relating to freedom of movement for persons are intended to facilitate the pursuit by Community citizens of occupational activities of all kinds throughout the Community, and preclude measures which might place Community citizens at a disadvantage when they wish to pursue an economic activity in the territory of another Member State (see Case 143/87 Stanton v INASTI [1988] ECR 3877, paragraph 13, and Case C 370/90 The Queen v Immigration Appeal Tribunal and Surinder Singh [1992] ECR I 4265, paragraph 16). 95. In that context, nationals of Member States have in particular the right, which they derive directly from the Treaty, to leave their country of origin to enter the territory of another Member State and reside there in order there to pursue an economic activity (see, inter alia, Case C 363/89 Roux v Belgium [1991] ECR I 273, paragraph 9, and Singh, cited above, paragraph 17). 96. Provisions which preclude or deter a national of a Member State from leaving his country of origin in order to exercise his right to freedom of movement therefore constitute an obstacle to that freedom even if they apply without regard to the nationality of the workers concerned (see also Case C 10/90 Masgio v Bundesknappschaft [1991] ECR I 1119, paragraphs 18 and 19). 97. The Court has also stated, in Case 81/87 ''[[R (Daily Mail and General Trust plc) v HM Treasury
Футбол үшін маңызы
Босман шешіміне дейін Еуропаның кейбір аймақтарындағы кәсіби клубтар (мысалы, Испания мен Францияда емес) ойыншылардың келісімшарттары біткен жағдайда да, басқа елдегі клубқа өтуіне кедергі келтіре алды. Ұлыбританияда 1981 жылдан бері трансферлік трибуналдар клубтар арасындағы дауларды, ойыншыларды келісімшарттары бітіп қалғанда трансферлеу ақысы туралы мәселелерді шешу үшін жұмыс істеді. Босман шешімі ойыншылардың келісімшарт мерзімі біткеннен кейін бұрынғы клубына ақы төленбестен жаңа клубқа көшуіне мүмкіндік берді. Ойыншылар енді өзінің қазіргі клубымен келісімшартында алты ай немесе одан аз уақыт қалғанда, басқа клубпен еркін трансфер үшін алдын ала келісімшартқа отыра алады. Босман шешімі сондай-ақ Еуроодақ мүше мемлекеттеріндегі отандық футбол лигаларына және УЕФА-ға, Еуроодақ азаматтарын кемсітетіндей шетелдік ойыншыларға квоталар қоюға тыйым салды. Ол кезде көптеген лигалар мүше командаларға рұқсат етілген шетелдік азаматтардың санын шектейтін квоталар енгізді. Сондай-ақ, УЕФА-ның Чемпиондар лигасы, Кубок иелері кубогы және УЕФА кубогы сияқты жарыстарында командалар кез келген ойынға үштен астам "шетелдік" ойыншыны тіркеуге тыйым салатын ережесі болды. Шешімнен кейін квоталар сақталуы мүмкін болды, бірақ олар тек әр командадағы Еуроодаққа мүше емес ойыншылардың санын шектеу үшін ғана қолданылуы керек еді. 2021 жылғы зерттеуге сәйкес, Босман шешімі ұлттық құрамалар футболының бәсекелестігін арттырды, себебі ол талантты дамытуға ықпал етті. Алайда, ол Чемпиондар лигасындегі бәсекелестікті төмендетті, өйткені жаңадан келген командалар үздік командалармен бәсекелесудің орнына ең жақсы ойыншыларын сатуға бейімделді. Бұл шешім басқа континенттердегі футболға да әсер етті, себебі шетелдік орындар Еуроодаққа мүше емес ойыншылармен толтырылды, бұл командаларға Оңтүстік Америка, Африка және Азия ойыншыларын алуға мүмкіндік берді.
Prior to the Bosman ruling, professional clubs in some parts of Europe (but not, for example, in Spain and France) were able to prevent players from joining a club in another country even if their contracts had expired. In the United Kingdom, Transfer Tribunals had been in place since 1981 to resolve disputes over fees between clubs when transferring players at the end of their contracts. The Bosman ruling meant that players could move to a new club at the end of their contract without their old club receiving a fee. Players can now agree a pre contract with another club for a free transfer if the players' contract with their existing club has six months or less remaining. The Bosman ruling also prohibited domestic football leagues in EU member states, and also UEFA, from imposing quotas on foreign players to the extent that they discriminated against nationals of EU states. At that time, many leagues placed quotas restricting the number of foreign nationals allowed on member teams. Also, UEFA had a rule that prohibited teams in its competitions, namely the Champions League, Cup Winners' Cup and UEFA Cup, from naming more than three "foreign" players in their squads for any game. After the ruling, quotas could still be imposed, but only used to restrict the number of non EU players on each team. According to a 2021 study, the Bosman ruling increased the competitiveness of national team football because it encouraged greater talent development. However, it reduced competition in the Champions League, as non established teams tended to sell their best players rather than compete against the best teams. The ruling also affected football in other continents, as the foreign slots would be filled by non EU players, exponentially allowing teams to obtain South American, African and Asian players.
Ойыншылар
1995 жылы шешім ЕО бойынша күшіне енгеннен бері еуропалық футболдың бірнеше танымал ойыншысы осы шешімнің арқасында пайда тапты. 1996 жылы Эдгар Дэвидс «Аякс» клубынан «Милан» клубына ауысқанда бұл ереженің арқасында үлкен танымал күйге ие болған алғашқы еуропалық ойыншы атанды. Бұрынғы «Гиберниан» клубының ойыншысы Пол Кейн 1996 жылы «Абердин» клубынан норвегиялық «Викинг Ставангер» клубына ауысқанда Ұлыбританиядағы алғашқы «Босман» трансфері болды. 1999 жылы Стив Макманам «Ливерпуль» клубынан «Реал Мадрид» клубына ауысқанда британдық футбол тарихындағы ең табысты трансфер ретінде танылды, сондай-ақ ол «Британияның алғашқы танымал «Босман» ойыншысы» атанды. Бұл келісімнің нәтижесінде Макманам 1999 жылдан 2001 жылға дейін тарихтағы ең көп жалақы алатын британдық футболшыға айналды. Дэвидс пен Макмананнан кейін көптеген басқа да танымал ойыншылар келісімшарттары бітіп қалғанда нарықтық құнына сәйкес келісімдер жасау мүмкіндігіне ие болды, бұл тенденция 2000-ші жылдарға дейін және қазірге дейін жалғасуда.
Since the ruling came into effect throughout the EU in 1995, several notable players in European football have benefited from the ruling. In 1996, Edgar Davids became Europe's first high profile player to benefit from the ruling when he moved from Ajax to Milan. Ex Hibernian player Paul Kane became the first UK Bosman transfer, moving from Aberdeen to Norwegian side Viking Stavanger in 1996. In 1999, Steve McManaman became the most lucrative transfer at the time in British football, as "Britain's first high profile Bosman departure", when he moved from Liverpool to Real Madrid and the deal resulted in McManaman becoming the highest paid British player in history, from 1999 to 2001. Since Davids and McManaman, scores of other notable players became able to negotiate deals according to their market value when their contracts expired, a trend that continued into the 2000s and to this day.
Клубтар
Бұл шешім клубтарға ойыншының келісімшарты бітіп қалғаннан кейін кетуіне кедергі келтіруге немесе ойыншыдан немесе жаңа клубынан төлем талап етуге болмайтынын білдірді. Босман шешімі футболда қаржылық табыстың жаңа дәуірімен бірге келді. 2005 жылы УЕФА бұл шешімнің кейбір тұстарын түзетуге тырысып баққанын жариялады, себебі бұл элиталық және кіші клубтар арасындағы бай-кедей айырмашылығының күшеюіне себеп болды деп есептелді.
The ruling meant that clubs could no longer block a move or demand a fee, from the player or from the destination club, if the player left at the end of their contracts. The Bosman ruling coincided directly with a new era of financial gains in football. In 2005, UEFA declared it was seeking to repair aspects of the ruling because it was believed to be the cause of the increasing rich poor gap between elite and smaller clubs.
Басқа жағдайлар
Босман шешімі Лехтонен (2000) ісінде қарастырылды және ажыратылды, бұл іс FIBA-ның белгілеген мерзіміне қатысты, одан кейін баскетбол командалары сол маусымда басқа командада ойнаған ойыншыларды тіркемеуге құқылы болды, және мұндай шектеу заңды деп танылды.
The Bosman ruling was considered and distinguished in Lehtonen (2000), a similar case which involved a deadline imposed by FIBA after which basketball teams could not include players who had played for another team in the same season, where it was found that such a restriction was lawful.