Кіріспе
Тарихи Египеттегі археологиялық кезең Герзе мәдениеті, сонымен қатар Накада II деп аталады, Нилдің батыс жағалауында орналасқан ежелгі Египет зираты Герзеде (сонымен қатар Гирза немесе Джирза) археологиялық кезеңді көрсетеді. Некрополь жақын маңдағы қазіргі Египеттегі ел-Гирзех қаласының атымен аталған. Герзе Файюм оазисінен бірнеше шақырым шығысқа қарай орналасқан. Герзе мәдениеті – археологтар анықтаған материалдық мәдениет. Бұл Накада мәдениеттерінің үш кезеңінің екіншісі болғандықтан, ол Накада II деп те белгілі. Герзе мәдениетінен бұрын Амрат мәдениеті ("Накада I") болды, ал одан кейін Накада III ("протодинастикалық" немесе "Семаин мәдениеті") келді.
The Gerzeh culture, also called Naqada II, refers to the archaeological stage at Gerzeh (also Girza or Jirzah), a prehistoric Egyptian cemetery located along the west bank of the Nile. The necropolis is named after el Girzeh, the nearby contemporary town in Egypt. Gerzeh is situated only several miles due east of the oasis of Faiyum. The Gerzeh culture is a material culture identified by archaeologists. It is the second of three phases of the prehistoric Naqada cultures and so is also known as Naqada II. The Gerzeh culture was preceded by the Amratian culture ("Naqada I") and followed by the Naqada III ("protodynastic" or "Semainian culture").
Тарихи контекст
Деректер мерзімдеу бойынша әртүрлі, кейбіреулері осы мәдениеттің пайдалануы Амрат мәдениетінен ерекшеленеді және шамамен б.з.д. 3500 жылдары басталып, шамамен б.з.д. 3200 жылдарына дейін созылған. Осыған сәйкес, кейбір мамандар Герзех мәдениетінің басталуын Амрат немесе Бадари мәдениеттерімен бірдей кезеңге жатқызады, яғни б.з.д. 3800-3650 жылдары аралығында, тіпті кейбір Бадари артефакттары одан да ертерек болуы мүмкін. Дегенмен, Накада ескерткіштерін алғаш рет британдық египтолог Флиндерс Петри 1894 жылы Амрат (Эль-Амра маңындағы зират атынан) және "Герзеан" (Герзех маңындағы зират атынан) кезеңдеріне бөлгендіктен, осы мәтінде бастапқы қағида қолданылады. Герзе мәдениеті Сахараның шөлге айналуы ХХ ғасырдың соңындағы жағдайға жақын болған кезеңде өркендеген. Ерте Амрат және Герзех мәдениеттерін ерекшелейтін басты белгі – осы кезеңдегі керамикалық бұйымдардағы жоғары көркемдік деңгей. Герзе керамикасындағы өнер туындыларында жануарлар мен орта туралы стилдеу ертеректегі Амрат өнеріне қарағанда көбірек кездеседі. Бұған қоса, керамикадағы страустардың бейнесі осы ерте адамдардың Сахара шөлін зерттеуге ұмтылғанын көрсетеді.
Қамыс қайықтары
Накада II дәуірінің сауыттарының кейбіреулерінде салтанатты құрақтан жасалған қайықтардың суреттері бейнеленген. Суреттерде екі ер адам мен екі әйел қайықтың үстінде тұрған, ал қайық ескектермен және екі кабинамен жабдықталған.
Батыс және Орталық Азиямен байланыс
Бұл кезеңде Мысырға ерекше шетелдік заттар мен өнер түрлері енді, бұл Азияның бірнеше аймақтарымен байланыстар болғанын көрсетеді. Абидостағы ежелгі шарап құмыраларын ғылыми талдау осы кезеңде Левантпен жоғары көлемде шарап саудасы болғанын көрсетті, ал осы кезеңде пайда болған күміс тек Кіші Азиядан алынған болуы мүмкін. Лазурит саудасы, моншақтар түрінде, оның жалғыз белгілі тарихи алдындағы көзі – Ауғанстанның солтүстік-шығысындағы Бадахшаннан – ежелгі Герзеге де жеткен. Табылған басқа да қабірлік заттар мұнда қойылған.
Цилиндрлік тұйық
Жалпы алғанда, цилиндрлі мөрлер Месопотамиядан Мысырға Накада II дәуірінде әкелінген деп саналады. Месопотамия мен Еламнан келген, сондай-ақ Месопотамия үлгілерімен египеттік стильде жасалған цилиндрлі мөрлер Жоғарғы Мысырдың Накада II және III дәуіріндегі, әсіресе Иераконполистегі қабірлерде табылды. Месопотамиялық цилиндрлі мөрлер Накада II-нің Герзеан кезеңінде, Накада мен Хивте де кездеседі, бұл Джемдет Наср мәдениетінің б.з.д. 4-мыңжылдықтың соңында Мысырға дейін кең тарағанын көрсетеді. Египеттік цилиндрлі мөрлердің ең алғашқылары Накада II d (шамамен б.з.д. 3300 жыл) дейін заманауи Урук мөрлеріне өте ұқсас, тіпті Месопотамия шеберлері жасаған болуы мүмкін, бірақ шамамен б.з.д. 3300 жылдан бастап египеттік сипатқа ие бола бастайды. Герзедегі технологияларға ерекше шеберлікпен жасалған, ұсақ толқындармен өңделген пышақтар да кіреді. 1911 жылы египтолог Уэйнрайт екі Герзеан қабірінен табылған метеориттік темірден жасалған бұйымдар б.з.д. 3200 жылға жуық мерзімдегі темірден жасалған ең ежелгі артефакттар болып табылады (Темір дәуіріне де қараңыз). Бір жерлеу орнынан бас кесудің іздері табылды.
Мысырдағы ең көне кесене
Нехенде жасалған қазба жұмыстарының нәтижесінде 100-ші қабір табылды, ол қабырғаларында суреттері салынған ең көне қабір болып есептеледі. Мазар Герзех мәдениетіне (б.з.д. 3500–3200 ж.ш.) жатқандығы айтылады. Суретте діни сахналар мен бейнелер бейнеленген деп болжанады. Онда Мысыр мәдениетінде үш мың жыл бойы кездесетін фигуралар бар: екі тік тұрған арланның арасында тұрған қасиетті әйел, түрлі мүйізді төрт аяқты жануарлардың шеңбері, алғашқы мал өсіру мәдениетінің құдайымен байланысты таяқтың бірнеше үлгісі және кеудесі ауыр қасиетті әйел ұстаған нәрсе. Суреттегі жануарларға жабайы есек немесе зебра, тау текесі, страус, арлан, импала, газель және ірі қара кіреді. Суреттердің бір бөлігі Гебель эль Арак пышағындағы суреттерге ұқсас: екі арланның арасындағы фигура, жауынгерлер немесе қайықтар, бірақ стиль жағынан ерекшеленеді.
Прото-иероглифтік таңбалар
Герзе қыш ыдыстарындағы кейбір белгілер дәстүрлі египеттік иероглифтерін еске түсіреді, олар Сумердің прото-клинопись жазуымен бір мезгілде болған. Әйелдің мүсіншесі – бұл мәдениеттің ерекшелігі саналатын ерекше суреттеме. Герзе мәдениетінің аяқталуы, әдетте, Египеттің бірігуімен және Накада III кезеңімен бірдей кезеңге жатады деп есептеледі.