Томис архиепископтығының тарихы мен құрылысы

Кіріспе

Томис архиепископиясы (Arhiepiscopia Tomisului) – Румыния Православ шіркеуінің Констанца қалалық округіндегі епархия. Ол Мунтень және Добруджа митрополиясының құрамына кіреді. Орталығы Констанца қаласында орналасқан. Оны архиепископ Теодосие Петреску басқарады.

Тарих

Тарихи дәстүрге сәйкес, елшілер Әндір мен Филип Римнің Кіші Скифия провинциясының қалаларында епископтарды орнатқан. Шіркеу тарихшысы Созомен IV ғасырда осы аумақтардың Томис епископы басқаратын бір епархияның құрамына кіргенін атап көрсеткен. Ол алғаш рет Добруджа епискобы Евангеликусты (шамамен 303 жыл) есімдерін айтқан. Созомен 369 жылы Томис епискобы мен Шығыс Рим императоры Валенстің кездесуі туралы да жазған. 381 жылы Томис епискобы Геронтий Екінші Жалпыэкуменикалық кеңестің отырыстарына қатысқан. Осы кезде Скифия метрополиясы Томисте орналасқан кафедрамен құрылған деп саналады. Осы мақсатта Рим императоры Теодосий I Ұлы (379–395) Қырым мен қазіргі Варна (Болгария) арасындағы Қара теңіз жағалауындағы үш епархияны Томис епархиясының қарауына берген. 536 жылы Томис епархиясы Митрополия аймағына қайта ұйымдастырылып, Кіші Скития шекарасында 14 бағынышты епископтық кафедралар құрылған. Славян-авар шапқыншылығынан кейін Томис епархиясы автокефальды архиепископтыққа айналған. Метрополия X ғасырда қысқа мерзімге қайта жандандырылды, осы кезде Томис алғаш рет Константия деген атпен деректерде кездеседі. XI–XII ғасырлардағы шабуылдар, әсіресе печенегтердің шабуылдары, Добруджадағы шіркеу ұйымын толығымен бұзып жіберді. Оның қалпына келтіруі 13 ғасырдың екінші жартысында, Византияның аймаққа бақылауын қайта орнатумен бірге жүрді. Константия (Томис) бұрынғы шабуылдардан ауыр зардап шеккендіктен, 1261 жылы метрополияның кеңсесі Вичинаға көшірілді. Вичинаның соңғы митрополиті Гиацинттің Валахияға (1359) көшірілуімен және Унгро-Валахия митрополиясының құрылуымен Силистра митрополитінің құзыреті Добруджа аумағына дейін кеңейді. 1388 жылы Добруджа Валахияның құрамына енді. 1417 жылы Добруджа түріктер басып алып, Силистра митрополиясының билігіне көшті. 1923 жылы Константия (Томис) епархиясы құрылды, оған Добруджаның оңтүстік бөлігіндегі Констанца, Яломица, Дуростор және Калиакра округтері кірді. 1949 жылы Тулча округі де Константия епархиясына қосылды, ал Томис және Төменгі Дунай епархиясы Томис және Төменгі Дунай архиепархияларына бөлінді; архиепархия бүкіл Добруджаны қамтыды. 2004 жылдың 15 сәуірінде Солтүстік Добруджа аумағында Тулча епархиясы құрылды.

According to historical tradition, the apostles Andrew and Philip installed bishops here in the cities of the Roman province of Scythia Minor. Church historian Sozomen noted that in the IV century, these territories were part of a single diocese, which was governed by the Bishop of Tomis. First he mentioned the Bishop of Dobrudja was Evangelicus (approx. 303). Sozomen also wrote of a meeting in 369 between the Bishop of Tomis, Brittany, and the Eastern rimmian Emperor Valens. Bishop Gerontius of Tomis participated in the sessions of the Second Ecumenical Council in 381. It is believed that at this time the metropolis of Scythia was formed with a chair in Tomis. For this purpose, the Roman Emperor Theodosius I the Great (379–395) placed three dioceses on the Black Sea coast between the Crimea and modern day Varna (Bulgaria) under the jurisdiction of the Tomis see. In 536, the diocese of Tomis was reorganized into a Metropolitan area and 14 subordinate Episcopal sees were established within the borders of Scythia Minor. After the Slavic Avar invasion, the see of Tomis became an autocephalous archdiocese. For a short time, the metropolis was restored in the X century, when Tomis was first mentioned in sources under the name of Constantia. The invasions of the XI—XII centuries, especially the Pechenegs, finally upset the Church organization in Dobrudja. Its restoration took place in the second half of the 13th century, along with the resumption of Byzantine control over the area. Since Constantia (Tomis) had suffered greatly from previous invasions, the see of the metropolis was transferred to Vicina in 1261. After the transfer of the last Metropolitan of Vicina, Hyacinth, to Wallachia (1359) and the formation of The Ungro Wallachian metropolis, the jurisdiction of the Metropolitan of Silistra extended to the territory of Dobrudja. In 1388, Dobrudja became part of Wallachia. In 1417, Dobrudja was conquered by the Turks and came under the jurisdiction of the Silistrian metropolis. In 1923 the Diocese of Constantia (Tomis) was created, which included the counties of the southern part of Dobruja: Constanţa, Ialomița, Durostor and Caliacra. In 1949 Tulcea County was also assigned the Diocese of Constantia, the Archdiocese of Tomis and Lower Danube Archdiocese was split into Archdiocese of Tomis and Archdiocese of Lower Danube; the archdiocese covered all of Dobrudja. On April 15, 2004, the diocese of Tulcea was established in the territory of Northern Dobrudja.