Кіріспе

10 ғасырдағы Ирландияның ақсүйекті әйелдері Гормлайт инген Мурчада (9601030), кейде Гормфлайт деп те жазылады, Ирландияның патшайымы.

Өмір

Гормлейт Ирландияның Килдар графтығының Наас қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Муршад мак Финн, Ленстер королі, ал ағасы Маэль Морда мак Муршад болды. Жылнамалық деректер бойынша, ол 981 жылы қайтыс болғанға дейін Дублин мен Йорк викинг патшасы Олаф Куаранға үйленген және оның ұлы, патша Сигтриг Жибекбаттының анасы болған. Сигтриггтің 999 жылы Гленн Мама шайқасында жеңілгеннен кейін Гормлайт Мунстердің патшасы және Ирландияның жоғары патшасы Брайан Боруға үйленді және оның ұлы мен кейін Мунстердің патшасы Доннадтың анасы болды. Ол Олафтың өлімінен кейін Маэль Сехнаилл мак Домнаиллге үйленген деп те айтылады, бірақ бұл неке туралы дерек көздері сенімді емес болғандықтан, бұл біршама даулы. Ирландия жылнамасында Гормлайт 1030 жылы қайтыс болғаны жазылған. Гормлейт ерлерді 1014 жылы Клонтарф шайқасына себепші болғандай етіп қоздырып жібергені үшін өте атақты. Оның тіршілік еткен кезіндегі әдеби дереккөздерде ғана бар екенін ескерсек, ол өлгеннен кейін көп уақыттан кейін жазылған, мұндай оқиғаның орын алуы өте мүмкін емес. Гормлайт суреттерінің көпшілігі оның өмірінен кейін жасалғандықтан, тарихи тұлға туралы өте аз мәлімет бар.

Анализдік және генеалогиялық есептер

Гормлайт туралы алғашқы жазбалар Мюнстер тарихының негізгі сақталған жазбалары Инисфалденнің жылнамаларында кездеседі. Оның өлімі туралы жазба оның өлімінен 62 жыл өткен соң жазылды, бұл оны ең заманауи және уақыт жағынан жақын етеді. Бұл жазбада былай деп жазылған: Мунстердің патшайымы Финннің Муршад ұлы Муршадтың қызы қайтыс болды. Тигернах жылнамалары Гормлайт туралы сөз болатын хронологиялық тұрғыдан қазіргі уақыттағы келесі жазба. Ирландияның орта өңірінде жинақталған бұл жылнамаларда: "Финннің ұлы Муршадтың қызы Гормлайт, Ситриктің анасы, Амелиб Куаранның ұлы, Шетелдіктердің патшасы және Монстердің патшасы Брайанның ұлы Доннашад қайтыс болды" деп жазылған. Тигернах жылнамасы, 371-бет Гормлайт өзінің өлімінен кейін 100 жылдан астам уақыт өткен соң жазылған санжыралық жазбаларда да кездеседі. Бұл жазбалардың алғашқысы Banshenchas-та, яғни атақты ортағасырлық ирланд әйелдерінің каталогында кездеседі. Бұл жазбада жазылған жазбалар жылнамалық есептерге ұқсас және Олаф Куаран мен Брайан Боруды оның күйеуі, ал Сигтригг пен Дончадты оның ұлдары деп атайды. Гормлайт сондай-ақ 1150-1201 жылдар аралығында Лейнстер кітабында табылған он екінші ғасырдағы санжыраларда кездеседі. Осы жазбадан Гормлайт поэмасының әйгілі "үш секіруі" туындайды, онда ол "Даблинде секіру, Тарада секіру және Кашельде секіру" жасады. Кейбір ғалымдар бұл "үш секіруді" оның Олаф Куаран, Брайан Бору және Маэль Сехнаиллге үш рет үйленгенін дәлелдеу ретінде қолданды, бұл тек екі некеге қатысты жылнамалық есептерге қайшы келеді. Әсіресе, Маэль Сехнайлмен үшінші некеде болу және оның Брайан Борудан ажырасуы ғалымдар арасында үлкен дау тудырды. 12 ғасырдағы шежірелерде қамтылған "үш секіру" поэмасы - бұл үшінші некеге тұруға мүмкіндік беретін ортағасырлық Ирландияның жалғыз есебі. Алайда кейбір ғалымдар бұл жерде айтылған "үш секіру" некеге емес, балаға қатысты деп айтады.

Ортағасырлық әдебиет

Гормлайт қайтыс болғаннан кейін көптеген контексте суреттелген, ол "Cogadh Gaedhil re Gallaibh" ролімен танымал. Бұл әдеби шығарманы 1103 - 1111 жылдары Брайан Борудың ұрпағы Мюрчертач Уа Бриан жазған. Бұл жазбада оның атақты ата-бабасының билікке көтерілуі, оның әулетінің беделін көтеруге тырысуы туралы егжей-тегжейлі баяндалған. Гормлейт кейінірек пайда болған дереккөздерде көп танымал болған ерекше бір сахнада пайда болады, бұл оның қоздырғышы. Осыған дейін оның ағасы Мейл Морда Брайан Боруға вассалдығын берген. "Қазір олар Cenn Cordah келгенде, патша оның киіміне алып тастады, және ол күміс түйме қою үшін оның қарындасы, атап айтқанда, жүргізілген. Мұрхадтың қызы Гормлайт, Брайанның әйелі. Брайанның ұлы Донхадтың анасы осы Гормлайт еді. Патшайым көйлегін алып, отқа тастады, ол ағасын айыптай бастады және қоздыра бастады, өйткені ол оны жаман деп санайды, өйткені ол қызмет пен вассалдылықты беріп, ешкімнен қысымға ұшырауы керек немесе оның әкесі немесе бабасының ешқашан бермегенін беріп, оның Брайанның ұлы өз ұлынан дәл солай талап ететінін айтты. "Көкей Тодд, Когад Гедел Ре Галлаиб, 143-бет. Бұл суретте Гормлайт ағасын күйеуі Брайан Боруға қарсы соғысқа шақыруға тырысады. XIII ғасырдағы Исландия әдебиетінің Njál's Saga еңбегінде ол Кормлод деп аталып, бұрынғы күйеуі Брайан Борудан кек алуды көздеген қызғанышпен ажырасқан әйел ретінде суреттелген. "Ол өте әдемі әйел еді, бірақ оның ең жақсы қасиеттері ол басқара алмайтын нәрселер еді, және ол оны басқара алатын болса, оның мінезі жаман деп айтылған. "ішіп-жеп, Njál Saga p. 296 Бұл баяндамада ол өзінің ұлы Сигтриггті, Когдтан айырмашылығы, ол өзінің ағасы Мэйл Мордханы қозғайды. Ол Сигтриггті Ирландиядан тыс викингтерден, әсіресе Оркнидің граф Сигурд және Ман аралының Бродирінен қолдау жинауға итермеледі. Бұл Гормлайт Брайан Борудан ажырасқан деген идеяны енгізген алғашқы жұмыс.

Ерте заманғы повесть мәтіндері

Гормлайттың мүлдем жағымсыз тұжырымдарының бөлек түрі 1634 жылы жазылған Джеффри Китингтің "Форас Феаса ар Эринн" романында пайда болды. Бұл мәтінде Китинг Гормлайттың шабуылдары мен Маэль Морданың соғыс жариялауы арасындағы байланысты анық көрсетеді. Гормлайттың осы ерте заманауи жазбадағы ескертулері Маэль Мордаға әсер етті, бұл оның Муршадпен айтысқа түсуіне ықпал етті және ақырында "Линстер патшасын Даль Кайсқа қарсы соғыста одақтастар іздеуге" итермеледі. Китингтің жауыздық себептерін Гормлейтке аударуды неге шешкені туралы пікір талас туындады. Бір ғалым Мейдхбин Ни Урдаилдің айтуынша, оған Мередит Хамнердің 1633 жылы жарық көрген "Ирландияның хроникасы" әсер етті, онда Клонтарфтың себебі Гормлайт емес, атын атамаған "саудагердің әйелі" деп жазылған. Кейтингтің жұмысы өз кезегінде сол кезеңнің сәл кейінірек шыққан мәтініне әсер етеді, Cath Cluana Tarbh. Бұл жұмыстың тек бір нұсқасында Гормлейтке сілтеме бар, бірақ сурет Китингтен алынған.