Кіріспе
1980 жылғы американдық қорқыныш фильмі, Уильям Лустигтің туындысы.
"Маньяк" – Уильям Лустиг режиссерлік еткен және С. А. Розенберг сценарий жазған 1980 жылғы американдық психологиялық слэшер фильмі. Фильмде Джо Спинелл Франк Зито рөлінде ойнайды, ол Нью-Йорк қаласында тұратын итальян-американдық серийлі кісі өлтіруші, жас әйелдерді өлтіріп, бас терісін шешеді. Спинелл фильм сценарийін жазуға да қатысқан. Аз бюджетке ие болғандықтан, фильмнің көптеген сахналары партизандық стильде түсірілген. Бастапқыда "эксплуатациялық" фильм ретінде қарастырылған "Маньяк", қарама-қарсы пікірлерге қарамастан, культты фильмге айналды. 2012 жылы фильм режиссер Фрэнк Халфунның қайта түсірілімімен жарық көрді, продюсері Александр Ажа болды, ал басты рөлді Элайджа Вуд сомдады. "Маньяк" әдепсіздік үшін сотталмаған және ресми түрде "видеоның жағымсыз" тізіміне енбегенімен, "видеоның жағымсыз" паникасы кезінде Ұлы Манчестер және Ланкаширдегі әртүрлі полиция күштері оны тәркіледі, бұл фильмнің шетелдегі жаман даңқына байланысты болған болуы мүмкін.
Maniac is a 1980 American psychological slasher film directed by William Lustig and written by C. A. Rosenberg. It stars Joe Spinell as Frank Zito, an Italian American serial killer residing in New York City who murders and scalps young women. Spinell was also co writer of the film. With a minuscule budget, many scenes in the film were shot guerrilla style. Originally considered an exploitation film, Maniac has since attained a cult following despite receiving polarized reviews. The film was remade in 2012 by director Franck Khalfoun and produced by Alexandre Aja, starring Elijah Wood in the lead role. While not prosecuted for obscenity nor officially listed as a video nasty, Maniac was seized by various police forces across Greater Manchester and Lancashire during the video nasty panic, presumably based on the film's notorious reputation overseas.
Сюжет
Италиялық америкалық үй иесі Фрэнк Зитоны бала кезінде оның жезөкше анасы Кармен қорлаған, нәтижесінде ол жас әйелдерді өлтіріп, олардың бас терісін алып, шаштарын манекендерге байлайтын сериялық өлтірушіге айналған. Жағажайда ерлі-зайыптыларды өлтіргенін көрген түстен оянғаннан кейін, ол киімін киіп, денесіндегі қорқынышты жараларды көрсетті және өзінің пәтерінен шығып, Манхэттенге қарай Таймс-скверге қарай бет алды. Фрэнкті қонақ үйге жезөкше шақырғанда, ол оны өліп алады, ол кенеттен оны құшақтап, бас сүйегін алып тастайды. Ол үйге оралып, өлтірілген жезөкшенің киімдерімен манекенді кигізеді және оның басын басына тігеді. Фрэнк өзіне сұлулық - өлім жазасына кесілетін қылмыс деп айтады. Кейін ол қайтадан киініп, қару-жарақты, соның ішінде екі түтіклі мылтықты да алып кетеді. Ол Бруклин мен Куинс аймағын аралап, жергілікті дискотекадан шығып, Верраццано көпірінің жанында тұрған ерлі-зайыптыларды табады. Күйеуі Фрэнктің оларды тыңдап жүргенін көргеннен кейін көлікке кіріп, онымен бірге жүргенде, Фрэнк ерлі-зайыптыларды мылтығымен өлтіреді, содан кейін әйелді манекендер жинағына қосады. Теледидардан өзінің соңғы қылмысын көргеннен кейін, ол өзімен және манекендермен сөйлесіп, ұйықтап жатыр. Келесі күні Орталық паркте Франк Анна есімді фотографты, алыс жерде велосипедпен жүрген кішкентай қызмен бірге суретке түсіргеннен кейін, соңынан еріп жүреді. Түнде Франк Рузвельт ауруханасынан шыққан медбикені көріп, метро стансасында оны аңдып, манекендер коллекциясына қосудан бұрын оны штыкпен өлтіреді. Бірнеше күннен кейін Франк Аннаның пәтеріне барады және Анна оны фотосуреттен танығаннан кейін оны үйге шақырады. Кейіннен ол оған бірнеше жыл бұрын жол апатынан қайтыс болған анасының суретін көрсетеді. Бірнеше күннен кейін Франкты Анна фотосессия кезінде студияға шақырады, ол оған өзінің модельдерінің бірі Ританы таныстырады. Екі қыздың қол ұстасып сөйлесіп жатқанын көрген соң, ол Ританың алқасын ұрлап, кетеді. Сол түні ол Ританың пәтеріне келіп, оған алқаны береді, содан кейін оған шабуыл жасап, төсегіне байлайды. Франк сөйлесе бастайды және оған анасы деп тіл қатып, өзінің коллекциясы үшін скальпіне дейін оны пышақпен пышақтайды. Бір күні кешке Франк Аннамен кездесуге шығады, олар анасының қабіріне барып қалады. Қабір тасының қасына гүлдер салғызып жатқанда, Франк алғашқы құрбандарының бірін жоқтап, Аннаға шабуыл жасайды. Ол оны зираттың айналасында қуып жүрді, бірақ ол қашып кетуден бұрын оны қолға қашақпен ұрады. Ол өлі анасының қабірден оған шабуыл жасағанын елестетеді. Ол үйіне қашып барып, манекендердің өмірге келгенін көреді. Олар Фрэнкті оның қаруларымен қиып, ақырында оның басын алып тастайды. Келесі күні таңертең екі полиция қызметкері Франктің пәтеріне кіріп, оны өз-өзіне пышақ салғаннан кейін өлі жатқан күйінде көреді. Полицейлер кеткеннен кейін Фрэнктің көзі кенеттен ашылады.
Өндіріс
Бұрын порнографиялық фильмдер режиссері болған Уильям Лустиг 1977 жылы түсірген "Жылы бал" фильмінің табысын "Манияк" фильмін жасауға жұмсады. Басты түсірілім 1979 жылғы 21 қазанда басталып, 1980 жылғы 18 қаңтарда аяқталды. Өндіріс қалалық рұқсаттар ала алмағандықтан, көптеген көріністер партизандық стильде түсірілуге тиіс болды, оның ішінде бір сағаттың ішінде түсірілген мылтықпен түсірілген эпизод. Фрэнк жігітін (Том Савини сомдады) өлтіретін танымал эпизод серийлі кісі өлтіруші Дэвид Берковицтің .44 Special револьверімен тұраққа тоқтаған көліктердегі адамдарды атып өлтірген "Самның ұлы" қылмыстарынан шабыттанды. Савини, фильмнің гримері ретінде, еркек құрбанның рөлін алды, өйткені ол бұрыннан өзінің басының қалыбын жасаған еді, ол ішіне қалған тамақ пен жалған қан толтырылды. Савини оқиға орнында нақты оқтарды қолданғандықтан, полицияға ұсталмау үшін бірден ассистенті Люк Уолтер басқаратын машинаның багажына мылтықты лақтырып жіберді. "Манияк" – Спиннелл мен оның әріптесі Каролина Манроның бірге жұмыс істеген үш фильмнің бірі, ал қалғандары – "Starcrash" және кейінірек "The Last Horror Film".
Шығару
Variety басылымының хабарлауынша, "Маньяк" фильмі 1980 жылғы 10 мамырда Канн кинофестивалінде түнгі сеанста көрсетілуге жоспарланған.
Үй медиасы
Фильм бастапқыда 1981 жылы Media Home Entertainment компаниясы арқылы Beta және VHS форматтарында жарық көрді. 2001 жылы Солтүстік Америкада Anchor Bay Entertainment компаниясы фильмді DVD және VHS форматтарында шығарды. Blue Underground компаниясы Maniac фильмін 2010 жылдың 26 қазанында Blu-ray форматында қайта жарыққа шығарды.
Қазіргі заманғы
Театрларда көрсетілуімен бірге "Маньяк" фильмі көптеген жағымсыз пікірлерге ие болды, көптеген сыншылар фильмдегі зорлық-зомбылықты бейнелеуін сынады. Джин Сискел Нью-Йорктегі CBS телеарнасы үшін дайындаған бағдарламасында Таймс-сквердегі кинотеатрдың сыртында фильмнен алынған, графикалық түрде зорлық пен қанды көріністерді көрсеткен телекиосктарды қатаң сынады; кейіннен ол Роджер Эбертпен бірге көрсетілімінде бұл фильмін "Аптаның ең нашар фильмі" деп атады, 20 минуттан кейін фильмнен шығып кеткенін, себебі ол фильмнің бұдан былай өзін ақтамайтынын сезінді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің редакторы Винсент Канби былай деп жазды: "Егер сіз қорқыныш фильмдерін ұнататын болсаңыз, ақыл-есіңізді сақтап, қарт, ішкі майы бар маньяк әйелдерді қалай кесіп-кесіп өлтіретінін көрсеткен "Маньяк" фильміне билет алмаудың орнына, ақшаңызды қадірлеңіз."
Қазіргі заманғы
Rotten Tomatoes веб-сайтында 20 сыншы пікірінің негізінде Maniac фильмі 40% мақұлдау рейтингісіне ие, орташа бағасы 5,2/10. Стюарт Галбрейт IV (DVD Talk) фильм туралы: «Жақсы режиссура мен Джо Спинеллдің (Rocky) шыншыл, тіпті батыл актерлік ойынына қарамастан, ол фильмнің сценарийін де бірге жазып, продюсерлік еткен Maniac (1980) кейде қызықты, кейде жалықтырады, оның түсіріліміне жұмсалған интеллектуалдық еңбекке қарамастан. Том Савини жасаған өте графикалық қанды эффекттерімен ерекшеленетін, төмен бюджетті слэшер фильмі Maniac көбінесе кейіпкерді зерттейді, 1986 жылғы, одан да жақсырақ (бірақ кеміндегісінде жағымсыз емес) «Генри: Сериялық кісі өлтірушінің портреті» фильмін алдын ала сезеді». DVD Verdict-тен Том Беккер: «Фильмнің тиімділігінің маңызды бөлігі Джо Спинеллдің Фрэнк рөлін сомдауында, оның ішкі қараңғылығын басып тастайтын қарапайым жігітте. Бұл стандартты, әуесқойлық деңгейдегі, бояумен салынған қорқынышты жамандық емес. Спинелл осы монстрдің толыққанды бейнесін жасайды, ол беткі жағынан әлдеқайда терең. Ол өзімен-өзі сөйлейді, манекендермен әңгімелеседі, олжасын қуғанда жануар сияқты ұрысады, бірақ сонымен қатар шармды да бола алады. Спинелл мен Мунроның махаббаттағы жұбы «Адам мен Ғайып» ертегісін еске түсіреді, бірақ бұл мүлдем сенімсіз емес. Егер Maniac көбірек коммерциялық фильм болғанда, Спинелл қақтығыс жанрындағы ұлы актерлердің бірі ретінде есте қалар еді». The Hollywood Reporter бұл фильмді «жанр жанкүйерлері арасында лас эталон» деп сипаттайды. Кино зерттеушісі Джон Кеннет Мьюр фильм «жағымсыздық пен үмітсіздікке толы, және бұл мақтауға лайық. Maniac көріп болған соң, терең тыныс алып, тіпті душ қабылдағыңыз келеді, бірақ мағынасы, импульсі және жаны жоқ нәрсеге тоқсан минут уақытыңызды ысырап етпедіңіз». Джим Харпер өзінің «Қан мұрасы: Слэшер фильмдеріне толық нұсқаулық» кітабында Спинеллдің актерлік шеберлігін жоғары бағалап, оны фильмнің «орталық тұлғасы» деп атады.
Мұра
"Мания" кейбір бұқаралық ақпарат құралдарында жасалған ең ұлы слэшер/қорқыныш фильмдерінің бірі деп есептеледі. Esquire журналы оны "Барлық уақыттың ең қорқынышты 55 фильмі" тізімінде 18-орынға қойды. Paste журналының "Барлық уақыттың 50 үздік слэшер фильмі" тізімінде 44-орында саналады. Бұл фильм Дэвид Антиннің "авангард болу деген не?" атты өлеңінде Кристо мен Жанна Клодтың "Surrounded Islands" атты көркем туындысына қарама-қарсы келтіріліп талқыланады.
Мананик 2: Мистер Роби
1986 жылы Джо Спинелл мен режиссер Бадди Джовивиньцо «Маньяк 2: Мистер Робби» атты қорқынышты қысқа промо-фильмін түсірді. Бұл 1973 жылғы «Психопат» фильмінің қайта түсірілімі, ол балаларды зорлаған ата-аналарды өлтіретін психопат балалар телешоуының жүргізушісі туралы. Қысқа фильм «Маньяк» фильмінің жалғасына қаржы жинау мақсатымен жасалды. Фильмнің толық метражды нұсқасы Спинелл 1989 жылы қайтыс болғаннан кейін ешқашан түсірілмеді. 2009 жылы Нью-Йорк қорқыныш фильмдер фестивалінде өмірлік жетістіктері үшін марапат алған Лүстиг, қайта түсіру туралы келісімге қол қойылғанын хабарлады. 2010 жылдың қараша айында Нью-Йорктегі Sunshine Cinema кинотеатрында өткен сұрақ-жауап сессиясында Лүстиг, француздық өндіріс компаниясының ремейк құқығын сатып алғанын мәлімдеді, сонымен қатар Александр Ажа жобаға қатысы бар екенін айтты. Ол Том Сайземордың Франк Зито рөлін сомдауын қалағанын, өйткені Сайземор Спинеллге өте ұқсайды және ол осы ұсынысты француздық өндіріс компаниясына білдіргенін де атап өтті. Элайджа Вуд Франк Зито рөліне бекітілді және түсірілімдерді сол жылдың соңында бастау жоспарланған. Ажа фильмнің продюсері болды, ал ремейк режиссері ретінде Франк Халфун шарт жасады. Америка Оливо, Морган Слемп, Нора Арнезедер және Женевьева Александра актерлік құрамға қосылды. Арнезедер ремейкте POV кадрларын және Элайджа Вудтың жартылай періште/жартылай шайтан рөлін сомдауын талқылады. Арнезедер өзінің рөлін Вудтың кейіпкерімен достық қарым-қатынас құратын суретші ретінде сипаттады. Ол толығырақ мәлімет беруден бас тартты, бірақ түпнұсқадан өзгеше көзқарас бар екенін айтты. Ол фильмнің психологиялық қорқыныш ретіндегі тұжырымдамасына қызығушылық танытты, фильмде тек қан мен айқай болса, ол қызықты болмас еді деді. Фильмнің түсірілімі 2011 жылдың желтоқсан айында Лос-Анджелесте аяқталып, 2012 жылы көрсетілді.
Марапаттар
Маньяк 1981 жылы АҚШ-тың ғылыми фантастика, фантастика және қорқыныш фильмдері академиясының Сатурн сыйлығына «Ең төмен бюджетті фильм» номинациясы бойынша ұсынылды.