Кіріспе
1980 жылы түсірілген Брайан Де Палманың "Қойғышты киіп алу" - 1980 жылы түсірілген американдық эротикалық психологиялық триллер фильм. Фильмнің сценарийін және режиссерін Брайан Де Палма, актерлік құрамда Майкл Кейн, Энджи Дикинсон және Нэнси Аллен ойнады. Бұл Нью-Йорк қаласындағы үй шаруасындағы әйелді (Дикинсон) қатыгездікпен өлтіргенге дейінгі оқиғаларды, қылмысқа куә болған жезөкшеге (Ален) және оның құрбанның ұлының (Кит Гордон) көмегімен оны шешуге тырысуын көрсетеді. Онда Альфред Хичкоктың 1960 жылғы "Психо" фильміне бірнеше тікелей сілтеме бар. 1980 жылы шілдеде жарық көрген "Қойғышты кию" фильмінің АҚШ-та кассалық табысы 30 миллион доллардан асты. Фильмге оң пікірлер айтылды, ал Нью-Йорк журналының сыншысы Дэвид Денби оны "80-ші жылдардың алғашқы үлкен американдық фильмі" деп жариялады. Дикинсон өзінің рөлі үшін "Сатурн" сыйлығын жеңіп алды. Аллен "Жылдың жаңа жұлдызы" номинациясы бойынша "Алтын глобус" сыйлығына да, ең нашар актриса үшін "Алтын малина" сыйлығына да ие болды.
Dressed to Kill is a 1980 American erotic psychological thriller film written and directed by Brian De Palma, and starring Michael Caine, Angie Dickinson and Nancy Allen. It depicts the events leading up to the brutal murder of a New York City housewife (Dickinson) before following a prostitute (Allen) who witnesses the crime, and her attempts to solve it with the help of the victim's son (Keith Gordon). It contains several direct references to Alfred Hitchcock's 1960 film Psycho. Released in July 1980, Dressed to Kill was a box office success in the United States, grossing over $30 million. It received largely favorable reviews, and critic David Denby of New York magazine proclaimed it "the first great American movie of the '80s". Dickinson won the Saturn Award for Best Actress for her performance. Allen received both a Golden Globe Award nomination for New Star of the Year, as well as an inaugural first year Golden Raspberry Award for Worst Actress.
Сюжет
Сексуалды күйзеліске ұшыраған үй шаруасындағы Кейт Миллер Нью-Йорк қаласының психиатры доктор Роберт Эллиоттың терапиясына қатысып жатыр. Кездесу кезінде Кейт оны азғыруға тырысады, бірақ Эллиотт оның ұсыныстарын қабылдамайды, өзінің бақытты некесіне қауіп төндірмеуін айтады. Кейт күнді өзінің жеткіншектегі ұлы Питермен, өнертапқышымен өткізуді жоспарлаған, бірақ ол қаладағы ғылым жәрмеңкесіне қатысу үшін зерттеу жұмысының маңызды кезеңіне жеткендіктен, оны тоқтатуы керек. Осылайша, Кейт Метрополитен өнер мұражайына жалғыз өзі барады, онда ол күтпеген жерден құпия бейтаныспен флирт жасайды. Кейт пен бейтаныс музейде бір-бірін аңдып жүріп, ақыры сыртқа шығады, онда Кейт оған таксиде қосылады. Олар оның пәтеріне барып, жыныстық қатынасқа түседі. Кейін Кейт оянып, Уоррен Локман ұйықтап жатқанда, жасырын түрде кетуге шешім қабылдайды. Кейт Уорренге хат қалдыру үшін оның үстеліне отырады және Уорреннің сифилис пен гонореяға шалдыққанын көрсететін құжатты табады. Ол үйден шықса да, шашылып шаштаразға шағылған шағалағын ұмытып, оны алуға қайта оралады. Лифт есіктері қара көздік киген, терісін тік ұстаған, жоғары бойлы, сары түсті әйелдің кейпіне ашылады, ол лифтте Кейтті өлімге кескізеді. Өнімді тауып алған соң, Лиз Блейк, қымбатқа шаққан қыз, лифттің бүктелген айнасынан өлтірушіні байқайды, содан кейін ол негізгі күдікті және өлтірушінің келесі нысанасы болады. Доктор Эллиоттың телефонына трансгендер пациенті "Боббидің" таңғажайып хабары келіп түседі. Боби психиатрды терапиялық сеанстарын тоқтатқандығы үшін мазақтайды, өйткені Эллиот Бобиге жынысын ауыстыру операциясын жасау үшін қажетті қағаздарға қол қоюдан бас тартады. Эллиотт пациенттің жаңа дәрігері доктор Левиді Боби өзін де, басқаларды да қауіпке тігуде деп сендіруге тырысады. Полиция детектив Маррино Лиздің әңгімесіне күмән келтіреді, оның бір бөлігі оның кәсібіне байланысты, сондықтан Лиз Питерге өш алу үшін, Елиоттың кеңсесін тастап кеткен науқастарды іздеу үшін үйде жасалған тыңдау құрылғылары мен уақыт аралығындағы камераларды қолдана отырып, қастандық жасаушыны табуға көмектесті. Олар Боббиді камераға түсіреді, көп ұзамай күн көзілдірікті биік сары қыз Лизді аңдып, кейіннен оның өміріне бірнеше рет қол жұмсай бастайды. Питер Нью-Йорк метросында Боббиге үйде жасалған Mace бүркіп, олардың біреуін бұзады. Екеуі доктор Эллиоттың кабинетіне кіріп, Боббидің туған есімін білуге тырысады. Лиз терапевтті киіміне салып, онымен флирт жасап, оны қысқа уақытқа шығып, кездесулер кітапшасын қарап шығу үшін алаңдатады. Питер терезеден қарап тұрғанда, бір сары түсті әйел оны тартып алып кетеді. Лиз қайтып келгенде, ол оған қарсы шығады; сырттағы блондинка ішіндегі блондинканы атып, жаралайды, парикті ұрып, блондинканың доктор Елиотт / Бобби екенін көрсетеді. Бобиді өлтірген блондинка шын мәнінде әйел полиция қызметкері, ол Лизді аңдып жүрген блондинка екенін айтады. Эллиотт тұтқындалып, психикалық ауруханаға жіберіледі. Кейінірек доктор Леви Лизге Елиоттың әйел болғысы келгенін, бірақ оның еркек жағы оған операцияны жүргізуге рұқсат бермейтінін түсіндіреді. Еллиотты бір әйел жыныстық жағынан қозғайтын кезде, Боби, доктордың тұрақсыз, әйел тұлғасын білдіретін, ақырында кісі өлтіруші болды. Доктор Леви Эллиотпен соңғы сөйлескенде осыны түсінген соң, полицияға хабарласты, олар жұмысқа кірісіп, соңында Эллиотты ұстады. Соңғы сәтте Эллиотт емші әйелді ұрлағаннан кейін ауруханадан қашып кетеді, Лизді Питердің үйіне дейін қуып барып, оның мойнын кесіп өлтіреді. Ол айқайлап оянады, Питер оның жанына жүгіріп келеді, бұл оның тек жаман түс екенін түсінуге мүмкіндік береді.
Кастинг
Де Палма бастапқыда норвегиялық актриса Лив Ульманның Кейт Миллер рөлін ойнауын қалады, бірақ ол зорлыққа байланысты бас тартты. Ол сондай-ақ Джилл Клейбургке ұсыныс жасады, бірақ ол бос болмады, сосын рөл Энджи Дикинсонға берілді. Шон Коннериге Роберт Эллиотт рөлі ұсынылды және ол оған қызығушылық танытты, алайда бұрынғы міндеттемелеріне байланысты бас тартты. Кейін Коннери 1987 жылы Де Палмамен бірге «Тірілер» фильмінің Оскарлық бейімделуі жөнінде жұмыс істеді.
Түсірілім
Dressed to Kill фильмі негізінен Нью-Йорк қаласында түсірілді, бірақ өнер галереясының көрінісі Филадельфия өнер мұражайында түсірілді. Фильм 1979 жылдың қазанынан 1980 жылдың қаңтарына дейін түсірілді. Бастапқы сахнадағы, душ қабылдаудағы жалаңаш дене Энжи Дикинсонға емес, 1977 жылғы Penthouse Pet of the Year моделі Виктория Линн Джонсонға тиесілі болды. Де Палма лифттегі кісі өлтіруді ол жасаған ең керемет қылмыс көрінісі деп атады.
Цензура
Солтүстік Америкада фильмнің екі нұсқасы бар: R рейтингісімен және рейтингсіз нұсқа. Рейтингсіз нұсқа шамамен 30 секундқа ұзағырақ, душ сахнасында көбірек шәшкеш, лифт сахнасында көбірек қан (оның ішінде қастандықшының Кейттің тамағын кескенін жақыннан көрсетуі), және Эллиотт кеңсесіндегі сахнада Лиздің тікелей әңгімелерін қамтиды. Бұл көріністер MPAA бастапқыда фильмге X рейтингісін берген кезде қысқартылған.
Кассалық жинақ
"Өлтіру үшін киінгендер" Лос-Анджелес және Нью-Йорк қалаларында 1980 жылдың 25 шілдесінде көрсетілді. АҚШ кассасында ол 31,9 миллион доллар табыс әкелді және жылдың ең көп табыс тапқан 21-ші фильмі атанды. 2011 жылдың қыркүйегінде MGM фильмнің R рейтингісі бар және рейтингсіз нұсқаларын DVD және Blu-ray форматтарында шығарды. The Criterion Collection 2015 жылдың 8 қыркүйегінде фильмнің делюкс Blu-ray және DVD нұсқаларын жеке шығарды. 2022 жылдың 25 қазанында Kino Lorber фильмді алғаш рет 4K UHD Blu-ray форматында жарыққа шығарды.
Сыни жауап
Dressed to Kill 55 шолу негізінде Rotten Tomatoes-та 82% "жаңа" рейтингке ие, орташа бағасы 6.70/10. "Қызықты визуалды шешімдер мен тартымды сырлы оқиғасымен "Өлтіру үшін киінгендер" Брайан Де Палма режиссердің ерекше дағдыларын көрсетеді". Metacritic-те фильмге 16 пікір негізінде 100 балдық шкала бойынша 74 бал берілген, бұл "көбінесе оң пікірлер" дегенді білдіреді. Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді, "музей сахнасы керемет" деп атап, былай деді: "Өлтіру үшін киінгендер" – бұл оқиға емес, стильдік тәжірибе; ол ақылға сыймайтын триллер сияқты көрінуге және сезінуге ұмтылады, бірақ Де Палма триллердің канондарымен осылай ойын ойнайтындықтан, біз оны кешіріп, оның ізімен жүреміз". Chicago Tribune газетінен Джин Сискел де фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді, "фильмдегі кейбір сахналар өте қызықты және стильді" деп жазды. "Алайда, фильмнің үлкен бөлігі – кім кінәлі деген сұраққа жауап іздеу, ал оның сыры оңай шешіледі, сондықтан біз фильмнің визуалды эффектілерін қашықтан ғана тамашалаймыз, толыққанды қатыспаймыз". The New York Times газетінен Винсент Канби фильмді "әзілге толы, романтикалық" және "күлкілі, зорлық-зомбылықтың әсерін азайтуға көмектеседі" деп сипаттады. Ол сондай-ақ фильмнің "өзінің ерекше моральдық көзқарасы бар" екенін айтты. Оның пікірінде "Актерлердің ойыны өте жақсы, әсіресе Мисс Дикинсон". Variety журналы "Құрылымдық кемшіліктеріне қарамастан, құпиялылық, қанды көріністер мен еретін секс комбинациясы коммерциялық табысқа жеткізе алатын тартымды пакет құрайды" деп мәлімдеді. New York журналынан Дэвид Денби фильмді "80-ші жылдардың алғашқы маңызды американдық фильмі" деп атады. Los Angeles Times газетінен Шейла Бенсон "Өлтіру үшін киінгендер" фильмінің кереметтігі бастапқы кадрларда-ақ көрінеді, ол – тұрақты қорқыныш тудыратын, нәзік, сезімтал, эротикалық, қанды, режиссерлік шедевр" деп жазды. The New Yorker журналынан Паулин Каэл Де Палма туралы "Оның уақытын сезіну қабілеті керемет, сізге бір нәрсені сезіндіргісі келсе, ол міндетті түрде орындалады. Оның триллер техникасы, үнемі жетілдіріліп келе жатқандықтан, жасырын және әдемі болып кетті. Бұл фильмнен көздеріңізді айыру мүмкін емес" деді. The Washington Post газетінен Гари Арнольд "Бұл сәнді жаңа қылмыс триллері жазғы кассаны жандандырып, Де Палманың Альфред Хичкоктан кейінгі ең талантты және ерекше режиссер екенін көрсетеді" деп жазды. Леонард Мальтин өзінің кино нұсқауында фильмге төрт жұлдыздың үш жарымын берді, оны "Жоғары кернеулі мелодрама" деп атады және "Де Палма көрермендердің эмоцияларымен жұмыс істейді, логика емес, және басынан аяғына дейін қызулықты сақтайды" деді. Ол сондай-ақ Пино Донажогоның "қорқынышты музыкасын" жоғары бағалады. National Review журналынан Джон Саймон The New York Times газетіндегі екі беттік жарнаманы атап өткеннен кейін, "Өлтіру үшін киінгендер" фильмдері екінші курс студенттеріне арналған жұмсақ порнография, сезімдерді қоздыру үшін жасалған әдепсіз манипуляция, әдепсіз және сәтсіз диалогтар, комикстік психоанализ бен екіұштылықтың арасындағы келісімсіздік және сюжеттегі көптеген кемшіліктерге толы" деп жазды.
Дау
Фильмнің шығуы дау-дамай мен наразылықтарға әкеп соқты. Фильм көрсетілген кезде Айова қаласының Ұлттық әйелдер ұйымы және басқа феминистік ұйымдардың мүшелері Айова университетінің кампусында фильм көрсетіліп жатқанда оған пикет ұйымдастырды, фильмге қарсы жарнамалық парақтар таратты, олар әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты ойын-сауық ретінде бейнелегенін айыптады. Фильмнің алғашқы көрсетілімі кезінде "Порнография мен медиадағы зорлық-зомбылыққа қарсы әйелдер" атты белсенділер тобы "Психотикалық еркек трансвеститінің бұрмаланған бейнесі барлық сексуалдық азшылықтарды ауру және қауіпті деп көрсетіп береді" деген аргументтерді келтіретін жарнамалық парақ таратты. Көптеген сыншылар "Киінген өлтіру үшін" фильмін трансфобиялық мифті жалғастыратын, транс адамдардың психикалық аурулары бар жыртқыштар екенін таратушы, қорқыныш фильмдерінің қатарына қосты. "Киінген өлтіру үшін" фильмі 2020 жылғы "Disclosure: Trans Lives on Screen" деректі фильмінде көрсетілді; The Guardian үшін 2020 жылы жасалған фильмге қайта бағалауда сыншы Скотт Тобиас Де Пальманың транс мәселелеріне қатысты түсінігін "көңілді жағдайда көнешіл" деп сипаттады. Жыныстық өзгерістің зорлық-зомбылықпен байланысын жоққа шығаруға болмайды, бірақ ол толығымен эстетикаландырылғандай сезіледі. 2016 жылғы сұхбатында Де Палма: "Трансгендер қауымдастығының [фильм туралы] не ойлағанын білмеймін. Әрине, трансгендер болу және психопаттық кісі өлтіру олардың беделіне жарамайтынын түсінемін. Бірақ менің ойымша, бұл уақыт өте келе ұмытылады. Біз басқа заманда өмір сүріп жатырмыз". Ол фильмнің "әсемдігіне" байланысты "гей қауымдастығының сүйіктісіне" айналғандығына "қуаныштанды" екенін айтты.