Кіріспе

1972 жылы түсірілген Роберт Маллиганның фильмі

"Басқа" – Роберт Маллиган режиссерлік еткен, 1972 жылғы американдық қорқынышты психологиялық триллер. Бұл фильм Томас Трайонның 1971 жылғы осы аттас романы негізінде түсірілген. Басты рөлдерде Ута Хаген, Диана Малдаур және егіздер Крис пен Мартин Удварноки, ал Виктор Френч, Джон Риттер және Дженни Салливан қосалқы рөлдерде ойнаған.

Сюжет

1935 жылы Коннектикут штатында жесір әйел Александра Перри өзінің біртекті егіз ұлдары Холланд және Найлспен бірге Джордж аға мен оның әйелі Ви және олардың ұлы Расселл бақылап отырған отбасылық фермада тұрады. Жақын жерде олардың орыс иммигрант әжесі Ада тұрады, олармен Найлс тығыз қарым-қатынаста. Ада Найлзға басқа тірі жаратылыстардың денелеріне ақыл-ойын астральдық жобалауға үйретті, бұл Перри отбасында жүретін қабілет; олар мұны "ойын" деп атайды. Өкінішке қарай, бұл ойынның еш жаман жемісі жоқ, себебі ол Расселдің "қақтығысты" өліміне, Александраның шалдығуына және көрші әйелдің, Роу ханымның, жүрегі ауырып қалуына әкеледі. Енді Ада ойынның жаман екенін түсінеді және Найлсқа оны енді ешқашан ойнамауды кеңес береді. Бұдан басқа, ол Найлсты өткен наурыз айында құдыққа құлап кеткеннен бері Голландтың өлгенін мойындауға мәжбүрлейді, бірақ Найлс шындықты қабылдай алмайды. Ада Найлстың ойынды ағасын санасында тірі ұстауға пайдаланғанын және жазғы қайғылы оқиғаларға шын мәнінде Найлстың жауапты екенін түсінеді. Кейінірек Найлстың үлкен әпкесі қыз бала дүниеге келеді. Найлз баланы жақсы көреді, бірақ "Голландия", оның сүйікті ертегісі "Өзгермелі" болып табылады, сәбиді ұрлап, оны періште пішінді шаммен ауыстырады. Баланы табу үшін отряд құрылады. Бірақ ең нашарды күткен Ада, Найлз үшін қораны іздеді. Ол оны қойманың астыңғы бөлмесіне қарап жүргенін байқайды және "Холландпен" сөйлесіп, баланың қайда екенін сұрайды. Осы арада, полиция сәбидің шарап бөшкесіне батып кеткенін тауып алады, ал алкогольді иммигрант шаруаны кісі өлтіруде айыптайды. Атап өткеннен кейін, Ада жертөлеге керосин құйып, керосин шаммен оған лақтырады. Кейінгі уақытта қораның күйген қалдықтары тазартылады. Ол Нилстің оттан құтқарылуының себебі "Голландияның" бұрынырақ жертөле есігінің кілтін кескені болып табылады. Ада қайтыс болғаннан кейін, анасы мүгедек болып, ешкім Найлстың құпиясын білмейді. Фильмнің соңғы түсірілімінде Найлс түскі асқа шақырылған кезде, өзінің жатын бөлмесінің терезесінен сыртқа қарап тұр.

Орналасқан жерлер

Фильм толықтай Мёрфис, Калифорния және Ангелдер лагерінде түсірілді. Режиссер Роберт Маллиган фильмді оқиғасы өтетін Коннектикут штатында түсіруді жоспарлаған, бірақ түсірілім күзде басталғандықтан (сондықтан жапырақтардың түсі оқиға өтетін жазғы маусымды көрсете алмайтын еді) бұл идеядан бас тартылды. Режиссердің көмекшісі / атқарушы продюсері Дон Кранзе 1947 жылғы "Қызыл үй" фильмінен есінде қалған Мёрфис қаласындағы үйдің орнын таңдады. Жәрмеңке сахнасы Ангелдер лагерінде түсірілді.

Бағыт

Муллиган фильмдегі мақсатын былай түсіндірді: "Мен осы кадр арқылы көрерменді баланың денесіне енгізіп, фильмнің бастауынан соңына дейін толығымен субъективті тәжірибе жасағым келеді." Найлз кейіпкері туралы ол: "Егер Найлз өмірін қалағандай өткізсе, оның әлемі тек Ада, Холланд және өзінен ғана тұрар еді, тіпті ең жақсысы Холланд пен өзінен ғана." Ада кейіпкері туралы ол: "Ол үйдің жаны еді. Оның ересек адам балаға сыйлай алатын ең құндысы – өте ерте заманнан келе жатқан қиялы мен драмалық сезімі. Оның жалғыз кемшілігі – аналық сезімі соншалықты күшті, оның алдында болып жатқан нәрсені көре алмайды. Ол баланың қиялын байытып, дамытса да, оның қабілетін бала қирату үшін пайдаланады."

Актерлік құрам

Муллиган мен Трайон Ада рөлі үшін Ута Хагенді іздестірді; Трайон мен оның сол кездегі сүйіктісі Клайв Клерк алдымен Муллиганды Хагеннің рөлге лайықты екеніне көндіруге тырысты. Содан кейін Муллиган Хагенге Монтоктағы үйіне барып, рөлді қабылдауға иктерді. Трайон Александра рөліне Диана Мулдаурды шақырып, ол оған анасын еске салды. Кейін Трайон Хаген мен Удварноки егіздерінің ойынына риза болғанын, бірақ актерлердің таңдалуына қатысты кейбір шешімдерімен келіспегенін айтты. Режиссердің ассистенті Дон Кранцес кейін Трайонның Джордж аға рөлінде Лу Фризеллді мақұлдамағанын еске алды, себебі Фризеллдің оңтүстік акценті кейіпкердің Жаңа Англияда туғанымен үйлеспеді. Крис пен Мартин Удварноки Нилз бен Холланд рөліне кастингке қатысты, олардың бастауыш сынып мұғалімі ата-аналарына жоба туралы айтқаннан кейін. Рөлдерге бекітілген соң, ұлдар Роберт Муллиганмен кездесіп, қайсысы Нилзді, қайсысы Холландты ойнағысы келетінін сұрады; содан кейін ол екі ұлға да олар тілеген рөлдерді берді. «The Making of The Other» видео эссесіне берген сұхбатында Мартин Удварноки Муллиганның көбінесе түсірілім алаңында жақсы режиссер болғанын, бірақ (жойылған) жүзу сахнасын түсіргенде ашуланғанын айтты, себебі суық ауа райынан ұлдар актерлық шеберлік таныса алмады. Муллиган екі бауырды бірге кадрға түсірген емес. Олар әрқашан камераның қозғалысымен немесе монтаж кесімімен бөлінеді. Джон Риттер фильмдегі алғашқы рөлінің бірінде ұлдардың жекжаттысы Ридер Ганнон рөлін ойнады. Он жылдар өткен соң, «8 қарапайым ереже – менің жасөспірім қызыммен қалай танысуға болады» атты телесериалдың бір эпизодында Риттер Роберт Муллиганға оның кейіпкері «Күлкілі құсты өлтіруді» цитаталаған сахна арқылы құрмет көрсетті.

Музыка

Голдсмиттің фильмге арналған композицияларын «The Mephisto Waltz» саундтрек альбомындағы 22 минуттық сюитада тыңдауға болады. Бұл CD фильм шыққаннан кейін 25 жыл өткен соң жарық көрді. Нәтижесінде, сынақ көрсетілімдерінен түскен пікірлерге байланысты фильм қысқартылып, Голдсмиттің көптеген музыкалық шығармалары алынып тасталды.

Қорытындысы

1970-ші жылдары фильм CBS телеарнасында көрсетілгенде, соңғы кадрда Уиннидің сөзін Найлстың дауысымен алмастырады: "Голландия, ойын бітті. Енді біз ойнай алмаймыз. Бірақ шериф келгенде, жаңа үйімізде ойнауға бола ма деп сұраймын". Бұл дауысты актерден өзге бала жазады, және бұл теледидар нұсқасына Найлз кісі өлтіргені үшін жазадан құтылмағанын, бірақ психиатриялық емдеу орталығына апаруды күтіп отырғанын көрсету үшін қосылған болуы мүмкін. Барлық келесі медиа және теледидар көрсетілімдері бұл дауыстық қосымшаны бастапқы кинолық аяқтамасының пайдасына жойды.

Қабылдау

Фильм театрларда үнсіз көрсетілді, бірақ 1970 жылдардың соңында теледидарда жиі көрсетілді. Фильмнің жанкүйерлерінің бірі – Роджер Эберт, ол шолуында фильмнің "кейбір топтарда сынға ұшырағанын, себебі Маллиган оны тым әдемі жасады, олар оны тым ностальгиялық дейді. Мүлдем керісінше. Оның түстері бай, терең және қараңғы, шоколадты қоңыр және қан қызыл; олар әдемі емес, керісінше, бұзық және қауіпті. Ал ферма жылы ностальгиямен емес, оның құрсаққа батып кеткені есінде сақталады" деп жазды. 2010 жылдың 25 қазанында Крис Удварноки қайтыс болғаннан кейін Эберт өзінің Twitter парақшасында Удварнокиге құрмет көрсетті. Дегенмен, Том Трайон фильмге көңілі толмады, өзі сценарийін жазғанына қарамастан. 1977 жылғы сұхбатта фильм туралы сұрағанда Трайон: "О, жоқ. Бұл менің жүрегімді ауырлатты. Иә, бұл өте қайғылы. Бұл фильм монтажда және актерлер таңдауда бұзылды. Ұлдар жақсы болды, Ута да жақсы болды, ал қалған рөлдер, менің ойымша, кейбір жағдайларда абайсызда таңдалды, барлығы емес, бірақ кейбір жағдайларда. Құдай біледі, нашар кесілді және дұрыс емес режиссураланды. Мүмкін, бәрінің кінәсі нашар сценарий болды, менің ойымша, ол жақсы сценарий еді" деді. Сол сұхбатта Трайон Муллиган жұмысқа алынар алдында өзінің режиссерлік тағдыры туралы ойланғанын айтты: "Барлығы қадам-қадаммен дамыды, режиссер боламын ба, жоқ па дегенге дейін. Фильмді түсірген режиссердің осы қасиетті түсіргісі келгендіктен түсірілді, ол танымал режиссер, белгілі тұлға еді".

Мұра

"Басқа" фильмінен кейін Крис пен Мартин Удварноки Ута Хагенмен бірге сахналық жұмыстар атқарды, екеуі де 1973 жылғы "Том Сойер" фильміндегі бас рөлге үміттенеді, бірақ ешқайсысы да рөл алмады. Соңында, екеуі де кинода актерлық мансапты жалғастырмауға бел буды, себебі "Басқа" фильмінің премьерасында жанкүйерлердің қысымынан алаңдады, сондай-ақ қалыпты балалық шақтарына оралуды қалады. Крис Удварноки шұғыл медициналық жәрдем көрсетуші болды. Ол 2010 жылдың 25 қазанында 49 жасында Нью-Джерси штатының Элизабет қаласында бүйрек ауруынан көз жұмды. Мартин Удварноки "Басқаның жасалуы" видео эссесіне берген сұхбатында "Басқа" фильмін "әлде жақсы көресің, әлде жақтырмайсың" деп сипаттады.