Кіріспе
Құтқарылу немесе алғыс туралы діни хабар – теологиялық ұғым. Ізгі хабар немесе жақсы жаңалық – бірнеше діндердегі теологиялық ұғым. Ежелгі Рим империясының дінінде және бүгінгі христиандықта ізгі хабар – адамзатқа бейбітшілік немесе басқа да игілік әкелген құдайлық тұлға, құтқарушы арқылы құтқарылу туралы хабар. Ежелгі грек дінінде бұл сөз жақсы жаңалық алған құдайларға алғыс айту мақсатындағы құрбандық немесе қасиетті рәсімді білдірген. Бұл діни ұғым кем дегенде Грекияның классикалық дәуіріне дейін жетеді. Рим авторлары б.з.д. I ғасырдың соңында, ал христиандар одан кейін қабылдаған. Бүгінгі христиандықта бұл орталық хабар, онда Иса Мәсіхтің өмірі мен үйретіктері жазылған кітаптар Ізгі хабар деп аталады.
a theological concept
the film
The gospel or good news is a theological concept in several religions. In the historical Roman imperial cult and today in Christianity, the gospel is a message about salvation by a divine figure, a savior, who has brought peace or other benefits to humankind. In Ancient Greek religion, the word designated a type of sacrifice or ritual dedication intended to thank the gods upon receiving good news. The religious concept dates back at least as far as Greece's Classical era. Roman authors are known to have adopted it toward the end of the 1st century BCE, and Christians somewhat later. It is a central message of Christianity today, in which written accounts of the life and teaching of Jesus Christ are known as Gospels.
Этимология
Gospel (ағыл. /ɡ//ɒ//s//p//ə//l/) – грек тіліндегі εὐαγγέλιον сөзінің көне ағылшын тіліне аудармасы, "жақсы хабар" деген мағынаны білдіреді. Бұл (εὖ + ἄγγελος + ιον кішітеу суффиксі) талдаудан көрінеді. Грек термині Латын тілінде evangelium деп латыншаға аударылып, латын тілінде bona annuntiatio деп берілген. Көне ағылшын тілінде ол gōdspel (gōd, "жақсы" + spel, "жаңалық") деп аударылған. Көне ағылшын термині Орта ағылшын тіліндегі Киелі кітап аудармаларында "ізгі хабар" ретінде сақталды және осылайша қазіргі ағылшын тілінде де қолданылуда. Грек тілінде бұл термин бастапқыда жақсы хабар жеткізген елшіге әдетте төленетін сыйлықты білдірген. Кейін бұл терминнің өзі жақсы хабарды, сондай-ақ жақсылыққа деген алғыс айтудың діни құрбандығын білдіру үшін қолданыла бастады.
Классикалық Грекия
Ежелгі грек дінінде εὐαγγέλια сөзі жақсы хабар немесе қуанышты жаңалық үшін шалынатын құрбандықты білдіреді. Басқа грек діни ризашылық құрбандықтары сияқты, бұл құрбандықтар мал сою, тағам мен сусын шаруалықтары және салттық арнаулар түрінде болған. Әскери жеңістің жаңасы жиі құрбандық шалу арқылы тойланды. Б.з.д. 424 жылы Аристофанның "Рыцарьлар" пьесасында комик кейіпкер Пафлагон Афинаға жақсы жаңалықты тойлау үшін жүз жас бұқаны құрбан етуді ұсынады. Грек тілінде бұл сөздің екі мағынасы бар: жекеше түрі жақсы хабар жеткізген елшіге берілетін сыйлықты, ал көпше түрі жақсы хабар үшін құдайларға арналған ризашылық құрбандығын білдіреді.
Рим
Рим императорлық культы Август бірінші немесе Дивус Августтың жақсы жаңалығын тойлады, ол Август Цезарь деп те белгілі, алғашқы Рим императоры Октавианның мифологиялық бейнесі. Август – адам да, құдай да болған, "соғысты тоқтатқан және барлық нәрсені бейбіт тәртіпке келтірген құтқарушы". Осы Августқа деген құрмет Империядағы әртүрлі жергілікті күнтізбелерді үйлестіруге мүмкіндік берді және тамыз айының атына айналды. Кейіннен құдай патшаның туған күніне құрмет көрсету идеясы Юлиан және Григориан күнтізбенің негізін қалады. Осы жақсы жаңалық күнтізбесіне арналған рәсімнің бір мысалы – Приенаның күнтізбе жазуы. Онда "жақсы хабар" деген грек сөзі, құдай және құтқарушы Августтың туғанын тойлауда қолданылады, ол Провиденциямен бейбітшілік әкелу үшін жіберілген. Жазуда Приена қаласының күнтізбені Августтың туған күніне, яғни жақсы хабардың бірінші күніне қарай өзгерту ниеті жазылған. Приена жазуы – христиандыққа дейінгі евангелие ұғымының ең танымал қолданылуы. Б.з.т. 9 жылында, Исаның тууына бірнеше жыл қалғанда жасалған бұл жазу, евангелие христиандыққа қолданылғанға дейін саяси термин ретінде қолданылғанын көрсетеді.
Еврей жазбалары
Ежелгі еврей тіліндегі בְּשׂוֹרָה (besorah) есімі грек тіліндегі «жаңалық» сөзімен бірдей қос мағынаға ие болып көрінеді, яғни жақсы хабар жеткізуші және жақсы хабар алғанда құдайға арналған алғыс шалу ретінде қолданылады. Бұл есім мен етістіктің түрлері Еврей Библиясында бірнеше рет кездеседі, ол «Алғашқы Жаңалық» немесе «Алғашқы Евангелие» деп аталады.
Ізгі хабарлар
Исаның ежелгі өмірбаяндарының бір жанры «Евангелие» деп аталды, себебі олар Исаның христиандардың құтқарушысы, бейбітшілік әкелуші және адамзатты күнәдан азат еткен құрбандығы туралы жақсы жаңалықты жеткізеді. Христиандық Жаңа Өсиеттің алғашқы төрт кітабы – канондық Евангелиялар: Матай, Марқ, Лұқа және Жохан. Сонымен қатар, канондық емес Евангелиялар да бар болған немесе қазірде бар, бірақ олар ресми түрде христиан Библиясына енбеген.
Түрлі христиандық ағымдарда
Киелі кітапта жақсы жаңалық әртүрлі жолмен сипатталған. Әрқайсысы әртүрлі мәнге баса назар береді және Киелі кітаптағы оқиғаның бір бөлігін немесе толығымен сипаттайды. Жақсы жаңалықтың христиандық ілімі – Елшілердің іс-әрекеттері кітабындағы уағыздары да оның ішінде – көбінесе Исаның қайта тірілуіне және оның салдарына назар аударады. Киелі кітапта жақсы жаңалық басқаша айтылған жағдайлар да бар, бірақ ол әлі де Құдайдың құтқару істерін көрсетеді. Мысалы, елші Пауыл жақсы жаңалықтың Ыбырайымға «Сен арқылы барлық елдер игілік көреді» деген сөздермен хабарланғанын айтты. (Ғалаттықтарға 3:6–9; салыстырыңыз, Мысалы, Тек қана Жаратылыс 12:1–3).
Бостандық теологиясы
Латын Америкасы католик теологтары Леонардо Бофф пен Густаво Гутьеррес ұстанымдарында қалыптасқан бостандық теологиясы Исаның адамзатты ғана құтқару үшін емес, сонымен қатар кедейлерді және зұлымдыққа ұшырағандарды азат ету үшін келгенін баса көрсетеді. Латын Америкасы евангелистік қозғалысындағы ұқсас бағыт – интегралдық миссия, онда шіркеу жақсы жаңалыққа жауап ретінде әлемді жақсартуға атсалысатын күш ретінде қарастырылады.
Христиандық миссия
Христиан миссионерлік қозғалысы христиандық жақсы жаңалықты барлық халықтарға, барлық ұлттарға, тайпаларға, мәдениеттерге және тілдерге арналған хабар деп есептейді. Бұл қозғалыс адамзат ұлттарының Құдаймен қарым-қатынасын Исаның жақсы жаңалығы арқылы қалпына келтірілетінін және ұлттардың тағдыры осы процеске байланысты екенін үйретеді. Миссиология профессоры Говард А. Снайдер: «Құдай әлемді Өзімен келістіру жоспарының ортасына Мәсіхпен бірге шіркеуді қоюды таңдады» деп жазады. Пауылдың хаттарында айтылған тағы бір көзқарас, Исаның өлімі мен тірілісінің жақсы жаңалығы және оның нәтижесінде барлық ұлттардың құлшылығы арқылы жамандық ғарыштық деңгейде жеңіледі. Теолог Говард А. Снайдер Ефестіктер кітабының 3-тарауы туралы былай деп жазды: