Кіріспе

Нижин (Ніжин, Нежин) – Украинаның солтүстігіндегі Чернигов облысындағы Остер өзенінің жағасында орналасқан қала. Қала ұлттық астана Киевтің солтүстік-шығысында жатыр. Нижин – Нижин ауданының әкімшілік орталығы және Нижин қалалық бірлестігінің (hromada) әкімшілік орталығы болып табылады. Бұл Украинаның бірлестіктерінің бірі және бұрын Чернигов губернаторлығының маңызды қаласы болған. Нижин халқы:

Тарих

Бұл жер туралы ең алғашқы мәліметтер 1147 жылға дейін жетеді, сол кезде ол қысқаша Унеж деп еске алынған. Польша-Литва одағы тұсында Нижинге Магдебург құқықтары (1625) өздігінен басқарушы қала ретінде берілді. 1663 жылы Нижин украиндық казақтардың Қара кеңесінің орны болды, онда Брюховецкийді Запорожье әскерінің жаңа гетманы сайлады, осылайша Украинаны (Казак гетмандығын) сол жақ Украина және оң жақ Украинаға шартты түрде бөліп берді. Бұл сонымен қатар ірі казак полкінің орталығы болды (1782 жылға дейін). Нижин бір кезде Хасидтік иудаизмнің маңызды орталығы болды және Хабад-Любавич раввині, Довбер Шнеуридің Охель (мазары) орналасқан жер. Қала сонымен қатар гүлденген грек қауымдастығына да үй иесі болды, оларға Богдан Хмельницкий көптеген жеңілдіктер берген. 19 ғасырда Нижин Чернигов облысының уезд орталығына және облыстың ең ірі қаласына айналды. 1805 жылы Безбородко лицейі құрылды (қазіргі Нижин Гоголь атындағы мемлекеттік университеті); оның түлектерінің ішінде Николай Гоголь, оның ескерткіші қаланың бір көшесін әсемдейді, сондай-ақ Евгений Гребинка және басқа да түлектер бар. Нижин сонымен қатар көптен бері атақты қиярларымен де танымал. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нижин 1941 жылдың 13 қыркүйегінен 1943 жылдың 15 қыркүйегіне дейін неміс әскерімен басылып алынды.

Яһуди халқы

Еврейлер алғаш рет Польшаның бөлінісінен кейін 19 ғасырдың басында Нижын қаласына қоныстанды. Қала Украина Хабад хасидтерінің орталығына айналды. Екінші Хабад раввині Довбер Шнеури осы жерде жерленген. 1847 жылға қарай 1299 еврей тұрғын ретінде тіркелді. 1897 жылы халықтың 24 пайызы, яғни 7361 тұрғыны еврейлер болды. 1881 және 1905 жылдары еврей халқына ауыр соққы тигізген погромалар болды. Эмигранттардың бірі Филадельфияға көшіп, 1896 жылы Незинер қауымын құрды. 1918 жылдың көктемінде немістерден шегінетін Қызыл Армия қосымша погромалар жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия бұл аймақты басып алып, жергілікті еврейлердің барлығын өлтірді. Тек қашып кеткендер ғана аман қалды. 1959 жылы Нижын қаласында 1400 еврей тұрды, бұл қала халқының шамамен 3 пайызын құрады. 2005 жылы Нижын халқы 80 000-ға жетті. Қалада шамамен 300 еврей отбасы тұрды.

Ұшақ апаты

1969 жылдың шілдесінде жақын жердегі әуе базасынан екі Ту-22 ұшағы ортада соқтығысты. Ұшу экипажы катапульданып шықты, ал ұшақ 52 минут бойы басқарылмай ұшып, Нижин қаласына қауіп тудырып, қаланың теміржол станциясынан 0,5 км қашықтықта құлады.

Қазіргі заман

Нижин қаласы Украинаның ежелгі қалаларының бірі. Қаланың сәулет кешені ежелгі сауда қаласының көркемді ансамблін құрайды. Сарапшылардың бағалауынша, 300-ден астам көне ғимарат бар, олардың 70-і зор мәдени және тарихи құндылыққа ие. Украинада сақталған жалғыз ғимарат – Пошта станциясының 200 жылдық көрнекті ансамблі ерекше атауға лайық. Нижин – студенттер қаласы (Нижин тұрғындарының әр бесіншісі студент). Нижин қаласында Гоголь атындағы мемлекеттік университетімен бірге келесі білім беру мекемелері жұмыс істейді: Агротехникалық колледж, Кременчук экономика және жаңа технологиялар институтының факультеті, Занковецка атындағы мәдениет және өнер колледжі, Медициналық колледж, Нижин кәсіби қызмет көрсету лицейі, Нижин аграрлық лицейі, кәсіптік колледж, Университеттегі лицей. Қалада төрт клуб мекемесі, Коцюбинский атындағы драма театры, хореография мектебі және саябақтар бар. Қалада 38 кітапхана бар, олардың жалпы қоры 17 365 мың кітаптан астам, 44 429 оқырманды қамтиды, сондай-ақ ондаған мұражайлар бар, оның ішінде: өнер, тарих, Нижин Пошта станциясы бөлімдері бар Нижин облыстық мұражайы (негізгі қорда 31 мыңға жуық экспонат бар), №3 мектеп тарихы мұражайы, М.В. Нечкинаның кабинеті бар №7 мектеп тарихы мұражайы, №14 мектептегі Королев мұражайы, Аграрлық-техникалық институтының Даңқ мұражайы, М. Лигда атындағы Химиктер дүкені-мұражайы. Гоголь атындағы Нижин мемлекеттік педагогикалық институтында келесі мекемелер жұмыс істейді: Гоголь мұражайы, өнер галереясы, «Сирек кітап» мұражайы, зоологиялық мұражай және ботаникалық мұражай. Нижин – 8 салаға біріктірілген 16 өнеркәсіптік кәсіпорны бар танымал өнеркәсіптік орталық. Нижин сонымен қатар тартымды туристік қала. Ол «Славутичтің Мұқабасы» туристік бағдарламасына енгізілген. 2017 жылы Украина Нижин қаласының елтаңбасы бейнеленген пошта маркасын шығарды. 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Нижин облыстық маңызы бар қала ретінде белгіленді және аудан орталығы болғанымен, Нижин ауданына қарастырылмады. Украинаның әкімшілік реформасы аясында Чернигов облысының аудандарының саны төртке дейін азайтылды, нәтижесінде қала Нижин ауданының құрамына енді.

Көрікті жерлер

Нижин қаласының сәулеті 18 ғасырда қалыптасқан. Ең маңызды ғимараттарының арасында жеті барокко шіркеуін атау керек: Благовещение кафедралы соборы (1702–16, 1814 жылы жаңғыртылған), Көрсету кафедралы соборы (1788), грек қауымының Михаил Архангел шіркеуі (1719–29), Иоанн шіркеуі (1752, оң жақта суреттелген), Преображение шіркеуі (1757), Покров шіркеуі (1765) және Нижин казактарының Николай Чудотворец соборы (1658, 1980 жылдары қалпына келтірілген) – Нижин казактарының даңқымен байланысты сирек сақталған ескерткіш, сегізбұрышты күмбездерімен және мұражай пішіндес күмбездермен жабдықталған барабандарымен ерекшеленеді. Басқа да маңызды ғимараттарға: Троица шіркеуі (1733, бір ғасырдан кейін қайта салынған), грек магистраты (1785) және Нижин лицейінің неоклассикалық кешені (Луиджи Русканың жобасы бойынша, 1805–17 жылдары салынған, 1876–79 жылдары кеңейтілген) жатады. Нижинде Юрий Лисянскийтің туған үйіндегі орыс теңізшісі және саяхатшысы Юрий Лисянскийтің мемориалдық мұражайы мен үйдің жанындағы ескерткіш орналасқан.