Кіріспе

Натанаил бен Ишаия - Йемендік еврей раввині, Киелі кітап түсіндірмешісі және он төртінші ғасырдағы ақын. Ол ең танымал автор ретінде хомилетический түсіндірме Тораның атына Nur al Zulm ва Mashbah al Hikm, аударған еврейше ретінде Sefer Me'or ha Afelah .

Оның еңбегі

Бұл шығарманың алғашқы ескертуін 1863 жылы Йемендегі кішкентай қалашықтағы Хирба қаласында оның қолжазбасын көрген Джейкоб Сафир айтқан. Бірақ қолжазбаның басы жоқ еді, ал Сафирдің автордың аты Ишая, ал аты Әл-Нұр әл-Зұлм дегені тек құлаққа құлақтанғандарға ғана байланысты. Тағы екі қолжазбада, біреуі Берлинде, екіншісі Бодлеан кітапханасында, автордың аты - Нетанел бен Ишая және шығарманың толық атауы - Нұр әл Зульм ва Машбах әл Хикм ва Ихрадж әл Маани фи әл Уудж Бад әл Адм. Александр Кохут "Көлбеудің жарығы және даналықтың шамшырағы" (Нью-Йорк, 1894) деген атпен осы еңбек туралы монография жариялады, онда кейбір үзінділер берілген. Бұл атау арабша атаудың аудармасы ретінде берілген, бірақ "Қараңғылықтан шыққан жарық" деген аударма дұрыс болар еді, өйткені Натанаилдің кіріспесі оның мақсаты түсініксіз үзінділерге түсініктеме беру болып табылатынын көрсетеді, сондықтан олардың мағыналары оқушыдан қашып кетпеу керек. Натанаил өз жұмысын Селевкид дәуірінің 1640 жылы (15 маусым, 1328 жыл) 15 Тамуз айында бастады. Оның Әл-Емен, Сан-Адан және Аденге сілтемелері оның Йеменде жазғанын ықтимал етеді, дегенмен Штайншнайдер бұл туралы күмән келтіреді. Бұл кітап араб және еврей тілдерінің аралас түрінде жазылған, әрі оның сипаты экзегетикалық емес, мидрашалық сипатқа ие. Натанаил Талмуд пен Таргумнан үзінді келтіреді, бірақ оған негізінен Мидраш Рабба әсер етеді. Талмудтан кейінгі авторлардың ішінде ол (геонимдер мен масореттерден басқа) Ибн Джанахты, Натан бен Иехиелді ("Арух" авторы" деген атаумен) және әсіресе йемендіктер арасында ең жоғары билік болған Маймонидті және одан ұзақ үзінділерді көшіріп алды. Соңында ол араб және грек тіліндегі "Алмагест", "аль-Фараби" және Платон сияқты дереккөздерді келтіреді. Нетанельдің түсіндірмесіне әріптердің сандық мәніне (гематрия) сәйкес түсіндірмелер, кейбір филологиялық жазбалар және христиандық пен исламға қарсы айтыс-тартыстар кіреді: мысалы, ол Мұхаммедті "ауызша" ("meshugga") деп атайды. Натанаил Пятикнижәнеңнің бес кітабын (1) Сефер ха Яшар, (2) Сефер Мекильта, (3) Торат Коханим, (4) Хомеш ха Пекудим және (5) Мишне Тора деп атайды және апталық сабақтар үшін арамейлік жадыға салу формуласын береді; екі жағдайда да оның артынан Мансур әл Дамари өзінің Сирадж әл Укуль. Натанаил өзінің түсіндірмесіне көптеген суреттер мен диаграммалар енгізді. g., Махпела үңгірінің, құрбандық үстелінің, шам қойғыштың және т.б. Ол өз еңбегіне үш еврей өлеңін қосты, олардың екеуін Кохут жоғарыда аталған "Көлбеттің жарығы мен Даналықтың шамшырағы" деген еңбегінде жариялады. Нетанелді "Ибн Йиша'я" атауымен Мансур әл-Дхамари мен Дауд әл-Лавани өзінің әл-Ваджиз әл-Муджа атты Пятикнигі туралы философиялық түсініктемесінде жиі келтіреді.