Кіріспе

Жапон философы Кодзин Каратани (柄谷 行人) – жапон философы және әдеби сыншысы.

Өмірбаян

1960 жылы Каратани Токио университетіне түсті, онда ол "Бунд" деп белгілі радикалды марксистік коммунистік лигаға қосылып, АҚШ-Жапония қауіпсіздік шартына қарсы 1960 жылғы Анпо наразылықтарына қатысты, бұл оның кейіннен қалыптасқан саяси тәжірибесі деп санаған оқиға болды. Каратани 1965 жылы экономика мамандығы бойынша бакалавр, ал 1967 жылы ағылшын әдебиеті бойынша магистр дәрежесін алды. 27 жасында Нацуме Сосеки туралы эссесі үшін алған Гундзо әдеби сыйлығы оның әдеби сыншы ретінде алғашқы танылуы болды. Токиодағы Хосей университетінде оқыту кезінде ол қазіргі заман мен постмодернизм туралы көп жазды, әсіресе тіл, сан және ақша мәселелеріне ден қойды – осы ұғымдар оның маңызды кітаптарының бірінің ("Сәулет метафора ретінде") кіші тақырыбын құрайды. 1975 жылы ол Йель университетіне жапон әдебиетінен қонақ лекция оқуға шақырылды, онда Пол де Ман мен Фредерик Джеймсонмен танысып, формализмді зерттеуге кірісті. Ол Нацуме Сосекиді зерттеуден бастады. Каратани романшы Кенджи Накагамимен ынтымақтастықта жұмыс істеді, оған Фолкнердің туындыларын таныстырды. Накагамимен бірге ол "Кобаяши Хидео о коэте" ("Кобаяши Хидеоны басып өту") атты еңбегін жариялады. Атауы 1942 жылғы жазда Киото императорлық университетінде (қазіргі Киото университеті) өткен "Киндай но чококу" ("Заманауилықты басып өту") симпозиумына ирониялық сілтеме жасайды, онда Каратани мен Накагами жоғары бағаламаған Хидео Кобаяши де қатысқан. Ол сондай-ақ 20 ғасырдың соңғы онжылдығында жыл сайын өткізілетін және Риццоли баспасымен бірлесіп "Anyone" деген атаумен архитектуралық/философиялық серия шығарған халықаралық архитекторлар конференциясының тұрақты мүшесі болды. 1990 жылдан бері Каратани Колумбия университетінде қонақ лекция оқып келеді. Каратани 2000 жылдың жазында Жапонияда Жаңа Ассоциациялық қозғалысын (ЖАҚ) құрды. ЖАҚ контр-капиталистік/ұлт-мемлекеттік бірлестік ретінде қалыптасты, оның идеясы LETS (жергілікті айырбас сауда жүйелері, нарықта сатылмаған валютаға негізделген) тәжірибесінен шабыттанды. Ол сонымен қатар 2002 жылы тоқтатылған Акира Асадамен бірлесіп шығарылатын "Hihyōkūkan" ("Критикалық кеңістік") жапондық тоқсандық журналының редакциялық алқа мүшесі болды. 2006 жылы Каратани Осакадағы Кинки университетінің Халықаралық гуманитарлық ғылымдар орталығының директоры лауазымынан зейнеткерлікке шықты. 2022 жылы Каратаниге 1 миллион долларлық Берггрюен мәдениет және философия сыйлығы табысталды.

Философия

Каратани философиялық ұғымдарды жасады, мысалы, "архитектураға деген ерік", оны ол барлық батыс ойлауының негізі деп атайды, бірақ олардың ең танымал болғаны, әдетте, "Транскритика" болып табылады, оны ол өзінің "Транскритика" кітабында ұсынды, онда ол Кантты Маркс арқылы және керісінше қарастырады. 2004 жылғы қаңтар-ақпан айларындағы "New Left Review" журналында "Транскритика" туралы жазған Славой Жижек Каратанидің еңбегіне үлкен назар аударды. Жижек өз кітабының атауы ретінде "параллакс көрінісі" (оның шолуының атауы) ұғымын қабылдады. Каратани (де Маниан) деконструкциясының мүмкіндігін зерттеді және Монреаль университеті ұйымдастырған Гуманистік дискурс жөніндегі екінші халықаралық конференцияда Жак Дерридамен диалог жүргізді. Деррида Каратанидің "Национализм және жазу" атты жұмысына өзінің "эcriture" тұжырымын түсіндіруге ерекше мән берді.