Сөйлем соңындағы бөлшектер мен олардың мағыналық қызметі
Sentence-final particle
Сөйлем соңындағы бөлшектер: мағыналық емес, бірақ сөйлемнің мәнерлілігін, тілдік стильін өзгертетін кішкентай сөздер. Қытай, жапон, тай тілдерінде кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сөйлемнің соңғы бөлшектері, модальдық бөлшектер, өзара әрекеттесу бөлшектері сияқты, сөйлемнің соңында кездесетін, анықтамалық мағынасы жоқ, бірақ тілдік модальдыққа, стильге немесе басқа да прагматикалық эффектілерге қатысты минималды лексемалар (сөздер) болып табылады. Бұл бөлшектер қытай тілінде кең таралған, оның ішінде мандарин тіліндегі le 了, ne 呢, ba 吧, ou 哦, a 啊, la 啦, ya 呀, ma 嗎/吗 және кантон тіліндегі lo 囉, ge 嘅 сияқтылары бар. Бұл бөлшектер олар аяқтайтын сөйлемнің немесе түйіннің мағынасын толықтырады. Сөйлемнің соңғы бөлшектері жапон тілінде де, көптеген Шығыс Азия тілдерінде, мысалы, тай тілінде де кездеседі, әсіресе қытай-тибет тілдерінің әсеріне ұшыраған монгуор тілдері сияқты тілдерде.
Sentence final particles, including modal particles, interactional particles, etc., are minimal lexemes (words) that occur at the end of a sentence and that do not carry referential meaning, but may relate to linguistic modality, register or other pragmatic effects. Sentence final particles are common in Chinese, including particles such as Mandarin le 了, ne 呢, ba 吧, ou 哦, a 啊, la 啦, ya 呀, and ma 嗎/吗, and Cantonese lo 囉 and ge 嘅. These particles act as qualifiers of the clause or sentence they end. Sentence final particles are also present in Japanese and many East Asian languages, such as Thai, and especially in languages that have undergone heavy Sino Tibetan influence, such as the Monguor languages.
Қытай
Юэн Рен Чао сөйлемнің соңғы бөлшектерін "фраза жұрнақтары" деп сипаттады: сөз жұрнағы алдыңғы сөзбен байланысқандай, сөйлемнің соңғы бөлшегі немесе фраза жұрнағы "алдыңғы фразамен немесе сөйлеммен байланысқан, бірақ фонетикалық тұрғыдан оның алдындағы буынға жақын". Чаоның сөзінше, сөйлемнің соңғы бөлшегі фонетикалық жағынан алдыңғы соңғы сөзбен жақын, бірақ синтаксистік тұрғыдан бүкіл баяндамадағы әрбір сөзден тең қашықтықта болады. Сөйлемнің соңғы бөлшектері әдетте өздері мағына тасымайды немесе нақты бір нәрсені білдірмейді, бірақ олар басқа контекстерде мағынасы бар сөздерден туындауы мүмкін және басқа функцияларды атқарады. Стандартты қытай тіліндегі сөйлемнің барлық соңғы бөлшектері әлсіз айтылады және тілдегі көптеген буындардан айырмашылығы, тоналдылығы жоқ. Мандарин қытай тілінде сөйлемнің соңғы бөлшектерінің басты қолданысы – бұл сөйлеушінің көзқарасын, айтылған сөздің күшін және "тыңдаушыға сөз қалай түсінілуі керек" екенін көрсететін сигнал ретінде қарастырылады.
Yuen Ren Chao has described sentence final particles as "phrase suffixes": just as a word suffix is in construction with the word preceding it, a sentence final particle or phrase suffix is "in construction with a preceding phrase or sentence, though phonetically closely attached to the syllable immediately preceding it". According to Chao, the sentence final particle is phonetically close to the last word before it, but syntactically it is equidistant from every word in the whole predicate. While sentence final particles usually do not carry meaning themselves or denote anything explicit, they may be derived from words that do carry meaning when they occur in other contexts and serve different functions. All of the sentence final particles of Standard Chinese are unstressed and, unlike most syllables in the language, do not carry tone. A major use of sentence final particles in Mandarin Chinese specifically is thought to be as a signal of the speaker's attitude, the intended force of the statement to which the particle is attached, and "how the utterance is to be taken by the hearer."
Португал тілі
Португал тілінде сөйлем соңында қолданылатын бірнеше сөздер бар. Мысалы:
"né": көбінесе растау немесе келісім алу үшін қолданылады. Сарказмды білдіруге немесе бір мәлімдеме анық екенін көрсетуге де болады. "sim": негізінен мәлімдемені күшейту үшін қолданылады. Мысалы, "eu sei, sim" фразасы "Мен білемін, әрине" деп аударылады. "lá": кейбір етістіктермен бірге қолданылып, жоқтықты күшейту үшін пайдаланылады, мысалы "sei lá" – "Білмеймін". "já": көптеген мағыналары бар, соның бірі – қызығушылықты білдіру. "ó": жазуда сирек кездеседі, бірақ сөйлеу тілінде жиі қолданылады. Тыңдаушының назарын бір нәрсеге аудару үшін қолданылады. "aí": түрлі мағыналары бар, соның бірі – сұранысты жұмсарту немесе сөйлемді әдеттегі тілге жақындату.
Portuguese uses several sentence final particles. For example:
"né": mainly used to seek confirmation or agreement. It may also be used to denote sarcasm or to express that a statement is obvious. "sim": mainly used to emphasize a statement. It's often translated as "do" as in: "eu sei, sim." = "I do know." "lá": used with some verbs to emphasize a negation as in "sei lá." = "I don't know." "já": has many different uses, one of them is to express surprise. "ó": rarely used in writing, but common in speech. Used to draw the listener's attention to something. "aí": has many different uses, one of them is to soften a request or to make a sentence sound more colloquial.