Кіріспе
Жапон тілі грамматикасы
Жапон тілі – агглютинативті, синтетикалық, морлық уақыт бойынша реттелетін, қарапайым фонетикалық құрылымы, таза дауыстылар жүйесі, фонемалық дауысты және қосымша дыбыстар ұзындығы, сондай-ақ лексикалық маңызы бар үн акцентіне ие тіл. Сөздердің реті әдетте субъект-объект-филі болып келеді, сөздердің грамматикалық функциясын көрсететін бөлшектер қолданылады, ал сөйлем құрылымы тақырып-баяндама болып табылады. Оның тіркестерінің бәрі бас соңында орналасады, ал күрделі сөйлемдер сол жақтан тармақталады. Сөйлем соңындағы бөлшектер эмоционалдық немесе күшейткіш әсер беру үшін, немесе сұрақтар қою үшін пайдаланылады. Есімдерде грамматикалық сан мен жыныс жоқ, сондай-ақ артикльдер де жоқ. Етістіктер негізінен уақыт және рай үшін жіктеледі, бірақ тұлға бойынша жіктеледі емес. Жапондық сын есімдері де жіктеледі. Жапон тілінде сөйлеушінің, тыңдаушының және айтылған адамдардың салыстырмалы мәртебесін көрсету үшін этистік формалары мен сөздік қоры бар күрделі сыйластық жүйесі бар. Тілдерді типологиялық жіктеу бойынша, ол көптеген еуропалық тілдерден өзгеше ерекшеліктерге ие.
Жапон тілі тақырыптық тіл ретінде
Дискурстық прагматикада "тақырып" термині дискурстың қандай бөлімі туралы екенін көрсетеді. Дискурс бөлімінің басында тақырып әдетте белгісіз болады, сондықтан оны ашық айту қажет. Дискурс жалғасқанда, тақырып әр жаңа сөйлемнің грамматикалық тақырыбы болуы міндетті емес. Орта жапон тілінен бастап, грамматика тақырыпты тақырып емес нәрселерден нақты ажырату үшін дамыды. Бұл екі түрлі жұрнақ арқылы (формасы өзгермейтін қысқа сөздер) іске асырылады. Мысалы, келесі екі сөйлемді қарастырайық: Бірінші сөйлемде ит (犬) әлі дискурстың тақырыбы емес; екінші сөйлемде ол дискурстың тақырыбы болып табылады. Тіл білімінде (әсіресе, дискурстық прагматикада) екінші сөйлем (ва жұрнағымен) "таныстыру сөйлемі" деп аталады, себебі оның дискурстағы міндеті – итті тақырып ретінде ұсыну, оны "талқылауға беру". Егер бір объекті тақырып ретінде қазіргі монологта немесе диалогта белгілі болса, онда (формальды) қазіргі жапон тілінде оның белгіленуі га-дан ва-ға ауысады. Айырмашылықты жақсырақ түсіндіру үшін, бірінші сөйлемді "Сэндвич жеп жатқан ит бар" деп аударуға болады, ал екінші сөйлемді "Сен осы итті білесің бе? Ол сэндвич жеп жатыр" деп аударуға болады; бұл аудармалар "ит" ұзақ талқылаудың тақырыбы ретінде қалыптастырылатын дискурс фрагментін көрсетеді. Бірінші сөйлем "Не болып жатыр?" деген сұраққа, ал екінші сөйлем "Ит не істеп жатыр?" деген сұраққа жауап береді.
In the first sentence the dog (犬) is not a discourse topic—not yet; in the second sentence it is a discourse topic. In linguistics (specifically, in discourse pragmatics) a sentence such as the second one (with wa) is termed a presentational sentence because its function in the discourse is to present dog as a topic, to "broach it for discussion". Once a referent has been established as the topic of the current monolog or dialog, then in (formal) modern Japanese its marking will change from ga to wa. To better explain the difference, the first sentence can be translated to "There's a dog eating a sandwich", while the second sentence can be translated to "You know the dog? It's eating a sandwich"; these renderings reflect a discourse fragment in which "the dog" is being established as the topic of an extended discussion. The first sentence answers the question "What is going on?," whereas the second sentence answers the question "What is the dog doing?"
Сөйлемдер, сөз тіркестері мен сөздер
Мәтін (文章) сөйлемдерден (linguistics) (сөйлемдер) тұрады, олар өз кезегінде сөз тіркестерінен (文節) құралады, олар оның ең кіші байланысты компоненттері болып табылады. Қытай және классикалық корей тілдеріндей, жапон тілінде де әдетте сөздерді бос орындармен бөліп жазу қабылданбайды; оның агглютинативті табиғаты сөз ұғымын ағылшын тіліндегі сөздерден мүлдем өзгеше етеді. Оқырман семантикалық белгілер мен сөз тіркестерінің құрылымы туралы білімі арқылы сөздердің шектерін анықтайды. Сөз тіркестері бір мағынаны білдіретін сөзден басталып, одан кейін мағынасын өзгерту және грамматикалық рөлін көрсету үшін қосымшалар, көмекші етістіктер мен бөлшектер тізбегі келеді. Кейбір ғалымдар жапон сөйлемдерін тек сөз тіркестерінің шекараларына бос орындар қою арқылы (мысалы, "taiyō ga higashi no sora ni noboru") жазады, яғни бүкіл сөз тіркесін бір сөз ретінде қарастырады. Бұл сөздің қайда аяқталып, қайда басталатыны туралы дерлік таза фонетикалық түсінік. Бұл тәсілдің де бірнеше негіздері бар: фонетикалық тұрғыдан алғанда, соңғы қосымшалар олардың алдындағы құрылымдық сөзбен бірігіп кетеді, ал фонетикалық сөз тіркесіндегі айтылым биіктігі ең көп дегенде бір рет төмендейді. Дегенмен, көбінесе грамматиктер сөздің (単語) дәстүрлі ұғымын қолданады, ол мағына мен сөйлем құрылымын қамтиды.
Фразеологиялық қозғалыстар
Жапон тілінде сөз тіркестерін сөйлемнің басына немесе соңына көшіруге болады. Сөз тіркесінің солға қарай жылжуы "скремблинг" деп аталады.
Сабақ түрлері
Аффикстің түбір формаларына жалғаулы жұрнақтар мен көмекші етістіктер қосылады. Қазіргі жапон тілінде алты түбірлік форма бар, олар a, i, u, e, o аяқталуларымен реттеледі. Бұл формалар 5 қатарлы (五段) етістіктерде (жапон тілінің あ、い、う、え、お айырмалау тәртібіне сәйкес) кездеседі, мұнда етістіктер үшін терминал және атрибутивтік формалар бірдей (соның салдарынан тек 5 сыртқы форма), бірақ есімдер үшін, әсіресе na есімдер үшін әртүрлі. Ирреалистік форма (未然形) a (және ō) жай теріс (етістіктерде), себептік және пассивтік конструкциялар үшін қолданылады. Бұл форманың ең көп қолданылатыны – етістіктерді теріс (баянды) формаға айналдыратын nai көмекші етістігі. (Төмендегі «Етістіктер» бөлімін қараңыз.) О нұсқасы ерік білдіру үшін қолданылады және дыбыстық өзгеріс (音便) арқылы жасалады. Ұласымдық форма (連用形) i байланыстыру қызметін атқарады (сериалды етістік құрылысының бір түрі). Бұл ең өнімді түбір формасы, түрлі аяқталулар мен көмекшілерді қабылдайды, тіпті те аяқталуына ұқсас мағынада дербес қолданылуы мүмкін. Бұл форма сын есімдерін теріске шығару үшін де қолданылады. Аяқталу формасы (終止形) u сөйлемдердің соңында баянды позицияларда қолданылады. Бұл форма жай форма (基本形) немесе сөздік форма (辞書形) деп те аталады – етістіктер сөздікте осы формада тізімделеді. u есімдердің алдына қойылады және ағылшын тіліндегі анықтауыш сөйлемге ұқсас, есімді анықтау немесе жіктеу үшін қолданылады. Қазіргі жапон тілінде бұл форма іс жүзінде аяқталу формасымен бірдей, тек етістіктер көбінесе сыпайылық үшін өзгертілмейді; ескі жапон тілінде бұл формалар өзгеше болған. Сонымен қатар, na есімдері аяқталу және атрибутивтік позицияларда әртүрлі қызмет атқарады; төмендегі «Сын есімдер және есімдер» бөлімін қараңыз. Гипотетикалық форма (仮定形) e шартты және болжамдық формалар үшін қолданылады, ba аяқталуымен бірге. Бұйрық формасы (命令形) e етістіктерді бұйрыққа айналдыру үшін қолданылады. Сын есімдерде бұйрық түбір формасы жоқ. Жалғаулы жұрнақтарды түбір формаларына қолдану белгілі бір дыбыстық принциптерге (音便) сәйкес келеді.
Алюминийлер
Жапон тіліндегі үстеулер морфологияға басқа көптеген тілдердегідей тығыз байланыспаған; үстеулер сөздердің жеке класы емес, бірақ үстеудің рөлін басқа сөздер атқарады. Мысалы, жалғаулы формадағы әрбір сын есім үстеу ретінде қолданылуы мүмкін; осылайша, 'әлсіз' [сын есім]; 弱い; yowai → 'әлсіздікпен' [үстеу]; 弱く; yowaku. Үстеулердің басты ерекшелігі – олар ағылшын тіліндегідей предикат позициясында қолданыла алмайды. Келесі үстеулер жіктелуі толықтығымен немесе толықтығымен шектелмейді. Етістік үстеулері – ni бөлшегімен жалғаулы формадағы етістіктер. Мысалы: 'көру'; 見る; miru → 'көру үшін'; 見に; mi ni, мысалы: 'көруге бару'; 見に行く; mi ni iku. Сын есім үстеулері – жоғарыда айтылғандай, жалғаулы формадағы сын есімдер. Мысал: 'әлсіз' [сын есім]; 弱い; yowai → 'әлсіздікпен' [үстеу]; 弱く; yowaku. Аталған үстеулер – үстеу қызметін атқаратын грамматикалық есімдер. Мысал: 'ең жоғары'; 一番; ichiban. Дыбырлық бейнелеу – дыбыстарды немесе ұғымдарды еліктейтін сөздер. Мысалдар: 'жыпылықтап'; きらきら; kirakira, 'күрт'; ぽっくり; pokkuri, 'тегіс' (сырғанап); するする; surusuru және т.б. Көбінесе, әсіресе дыбырлық бейнелеу үшін, 'дейсің'; と; to бөлшегі қолданылады. Жапон дыбырлық бейнелеуі туралы мақаланы қараңыз.
Nominal adverbs grammatical nouns that function as adverbs. Example: 'most highly'; 一番; ichiban. Sound symbolism words that mimic sounds or concepts. Examples: 'sparklingly'; きらきら; kirakira, 'suddenly'; ぽっくり; pokkuri, 'smoothly' (sliding); するする; surusuru, etc. Often, especially for sound symbolism, the particle 'as if'; と; to is used. See the article on Japanese sound symbolism.
Қалдықтар
Жапон тіліндегі бөлшектер постпозициялық, себебі олар өзгертілген сөзден кейін келеді. Бөлшектердің は; wa, へ; e және を; o жазылуы мен айтылуы өзгеше, және олар жазылуына емес, айтылуына сәйкес латын әріптерімен жазылады. Мұнда тек ең көп қолданылатын бірнеше бөлшек тізілген.
Соңғы: , , және байланысты
Сөйлемнің соңғы бөлшегі (か) мәлімдеме сөйлемді сұраққа айналдырады. Басқа сөйлемнің соңғы бөлшектері сөйлемге эмоционалдық немесе күшейткіш әсер қосады. (ね) бөлшегі мәлімдеме сөйлемді жұмсартады, бұл ағылшын тіліндегі "сен білесің бе?", "ә?", "сенің айтуынша!", "солай емес пе?", "сенің ойынша?" сияқты сөздерге ұқсас. Соңғы (よ) бөлшегі талап етуді, ескертуді немесе бұйрықты жұмсарту үшін қолданылады, бұл бөлшектерсіз тым қатаң естілуі мүмкін. Мұндай күшейткіш бөлшектер көптеген; мысалы: (ぜ) және (ぞ) көбінесе ер адамдар қолданады; (な) – (ね)-нің кем формалды түрі; (わ) әйелдер (және Кансай аймағындағы ер адамдар) қолдайтын (よ)-ға ұқсас, және т.б. Олар көбінесе тіке сөйлеуде немесе жазылған диалогтарда қолданылады.
Көмекші етістіктер
Барлық көмекші етістіктер сөздік немесе қосымша есімдік түбір түріне қосылады және етістіктер ретінде біріктіріледі. Қазіргі жапон тілінде көмекші етістіктердің екі түрлі класы бар: таза көмекші етістіктер (助動詞) әдетте етістік аяқталулары немесе конъюгацияланған нысандар деп аталады. Бұл көмекші етістіктер өздігінен әрекет етпейді. Көмекші етістіктер (補助動詞) – көмекші ретінде қолданылғанда өздерінің тәуелсіз мағынасын жоғалтатын қалыпты етістіктер. Классикалық жапон тілінде, қазіргі жапон тілінен гөрі көбірек агглютинацияланған, көмекші етістіктің санатына түбірден кейінгі барлық сөздік аяқталулар кірді, ал осы аяқталулардың көпшілігі өздері иіліп өзгерді. Алайда қазіргі жапон тілінде олардың кейбіреуі қолданылмай қалды. Ең басты мысал – классикалық көмекші (たり), оның қазіргі заманғы формалары (た) және (て) енді бір жұрнақтың иілулері ретінде қарастырылмайды және одан әрі қосымшалар қабылдамайды. + Кейбір таза көмекші етістіктер мағыналық өзгертуге көмекші топқа қосады, мысалы (ます) бұрыс1 жалғастырушы сөйлемді сыпайы етеді. 'жазу'; 書く; kaku → (書きます). (られる) 2 2b 2-топтың бұрыс түрі V-ді пассивті/құрметті/әлеуетті етеді. 'көру'; 見る; miru → 'көрілуге қабілетті'; 見られる; mirareru. 'жеу'; 食べる; taberu → 'жеуге қабілетті'; 食べられる; taberareru. (れる) 1-топтың бұрыс түрі V-ді пассивті/құрметті етеді. 'ішу/жұту'; 飲む; nomu → 'ішілуге қабілетті'; 飲まれる; nomareru (ішімдік пассивті түрі, мас болудың синонимі емес). (させる) 3 2b 2-топтың бұрыс түрі V-ді себепші етеді. 'ойлау'; 考える; kangaeru → 'ойлауға мәжбүрлеу'; 考えさせる; kangaesaseru. (せる) 1-топтың бұрыс түрі. 'түсіну'; 思い知る; omoishiru → 'түсіндіруге мәжбүрлеу/сабақ үйрету'; 思い知らせる; omoishiraseru. (ます) түбір формаларына ие: irrealis ませ және ましょ, жалғастырушы まし, терминалды ます, атрибутивті ます, гипотетикалық ますれ, императивті ませ. (られる) потенциалды қолдануда кейде (れる) (2-топ) деп қысқартылады; осылайша 'жеуге қабілетті'; 食べれる; tabereru, 'жеуге қабілетті'; 食べられる; taberareru орнына. Алайда, ол стандартты емес деп саналады. (させる) кейде (さす) (1-топ) деп қысқартылады, бірақ бұл қолданыс әдеби сипатта қолданылады. Алайда жапон тілінің агглютинативті ерекшелігі көбінесе көмекші құралдардан туындайды. Келесі кестеде көптеген осындай көмекші етістіктердің шағын таңдауы бар. + Кейбір көмекші көмекші етістіктер мағыналық өзгертуге көмекші топты қосады, мысалы 'болу' [жансыз]; ある; aru 1 te түрі тек транзитивті үшін. күйді өзгертуді білдіреді. 'ашу'; 開く; hiraku → 'ашық және әлі де ашық'; 開いてある; hiraite aru. 'болу' [жанды]; いる; iru 2a te түрі транзитивті үшін. прогрессивті аспект. 'ұйықтау'; 寝る; neru → 'ұйықтауда'; 寝ている; nete iru. 2a te түрі интранзитивті үшін. күйді өзгертуді білдіреді. 'жабылу (интранзитивті)'; 閉まる; shimaru → 'жабық'; 閉まっている; shimatte iru. 'қою/орналастыру'; おく; oku 1 te түрі "әлдебір нәрсені алдын ала жасау". 'жеу'; 食べる; taberu → 'алдын ала жеу'; 食べておく; tabete oku "сақтау". 'ашу'; 開ける; akeru → 'ашық қалдыру'; 開けておく; akete oku. 'бару'; 行く; iku 1 te түрі "V-іп бара жату". 'жүру'; 歩く; aruku → 'жүріп бара жату'; 歩いて行く; aruite iku. 'келу'; くる; kuru ka te түрі басталу, "V-ге бастау". 'жауу'; 降る; furu → 'жауа бастау'; 降ってくる; futte kuru. толықсу, "V-ді жасау" (тек өткен шақта). 'өмір сүру'; 生きる; ikiru → 'өмір сүрген'; 生きてきた; ikite kita. қорытынды, "V-ге келу". 'айырмашылық'; 異なる; kotonaru → 'айырмашылыққа келу'; 異なってくる; kotonatte kuru. 'бастау'; 始める; hajimeru 2b жалғастырушы, нүктелік емес "V басталады", "V-ге бастау". 'жазу'; 書く; kaku → 'жаза бастау'; 書き始める; kaki hajimeru. жалғастырушы, нүктелік және көпше. 'келу'; 着く; tsuku → 'барлығы келе бастады'; 着き始める; tsuki hajimeru. 'шығару'; 出す; dasu 1 жалғастырушы "V-ге бастау". 'шашу'; 輝く; kagayaku → 'шашуға бастау'; 輝き出す; kagayaki dasu. 'көру'; みる; miru 1 te түрі "V-ге тырысу". 'істеу'; する; suru → 'істеуге тырысу'; してみる; shite miru. 'түзету/емдеу'; なおす; naosu 1 жалғастырушы "V-ді қайта жасау, қателерді түзету". 'жазу'; 書く; kaku → 'қайта жазу'; 書きなおす; kaki naosu. 'көтерілу'; あがる; agaru 1 жалғастырушы "V-ді толық жасау" / "V жоғары қарай орын алады". 'тұру'; 立つ; tatsu → 'тұру'; 立ち上がる; tachi agaru. 'шығу'; 出来る; dekiru → 'аяқталу'; 出来上がる; deki agaru. 'ала алу'; 得る; eru/uru (төмендегі ескертуді қараңыз) жалғастырушы потенциалды білдіреді. 'болу'; ある; aru → 'мүмкін'; あり得る; ariuru. 'ілу/ұстау/алу'; かかる・かける; kakaru/kakeru 1 жалғастырушы, тек интранзитивті, ерікті емес "V-ге жақындау", "V-ге дайын болу", "V-ге бастау". 'бату'; 溺れる; oboreru → 'батуға жақындау'; 溺れかける; obore kakeru. 'кесу'; きる; kiru 1 жалғастырушы "V-ді толық жасау". 'жеу'; 食べる; taberu → 'барлығын жеу'; 食べきる; tabe kiru. 'өшіру'; 消す; kesu 1 жалғастырушы "V арқылы жою""V арқылы жоққа шығару". 'уқалау'; 揉む; momu → 'уқалап өшіру'; 揉み消す; momi kesu. 'терең ену/батыру'; 込む; komu 1 жалғастырушы "V тереңде", "V-ге ену". 'сөйлеу'; 話す; hanasu → 'терең әңгімелесу'; 話し込む; hanashi komu. 'төмендету'; 下げる; sageru 2b жалғастырушы "V төмен". 'тарту'; 引く; hiku → 'төмен тарту'; 引き下げる; hiki sageru. 'асып кету'; 過ぎる; sugiru 2a жалғастырушы "V-ді артық жасау". 'айту'; 言う; iu → 'әлдеқайда көп айту, шындықтың үстінен айту'; 言いすぎる; ii sugiru. 'жабыстыру'; 付ける; tsukeru 2b жалғастырушы "V-ге үйрену". 'бару'; 行く; iku → 'V-ге үйрену'; 行き付ける; iki tsukeru. 'жалғастыру'; 続ける; tsuzukeru 2b жалғастырушы "V-ді жалғастыру". 'құлау'; 降る; furu (мысалы, жаңбыр) → 'жауа беруді жалғастыру'; 降り続ける; furi tsuzukeru. 'көрсету/жіп/жетектеу'; 通す; tōsu 1 жалғастырушы "V-ді аяқтау". 'оқу'; 読む; yomu → 'оқуды аяқтау'; 読み通す; yomi tōsu. 'құйрық/төгу/тастап кету'; 抜ける; nukeru 2b жалғастырушы, тек интранзитивті "V арқылы". 'жүгіру'; 走る; hashiru → 'жүгіріп өту'; 走り抜ける; hashiri nukeru. 'қалдыру'; 残す; nokosu 1 жалғастырушы "V арқылы бір нәрсені қалдыру". 'ойлау'; 思う; omou → 'өкіну'; 思い残す; omoi nokosu. 'қалдырылу'; 残る; nokoru 1 жалғастырушы, тек интранзитивті "қалдырылу, V жасау". 'өмір сүру'; 生きる; ikiru → 'аман қалу'; 生き残る; iki nokoru. 'бөлу/айыру/жіктеу'; 分ける; wakeru 2b жалғастырушы "V-ді дұрыс жасау". 'пайдалану'; 使う; tsukau → 'пайдаланудың дұрыс жолын көрсету'; 使い分ける; tsukai wakeru. 'ұмыту'; 忘れる; wasureru 2b жалғастырушы "V-ді ұмыту". 'сұрау'; 聞く; kiku → 'сұрауды ұмыту'; 聞き忘れる; kiki wasureru. 合う; au 'бірге келу' 1 жалғастырушы "бір-біріне V жасау", "бірге V жасау". 'құшақтау'; 抱く; daku → 'бір-бірін құшақтау'; 抱き合う; daki au.
Pure auxiliaries (助動詞) are usually just called verb endings or conjugated forms. These auxiliaries do not function as independent verbs. Helper auxiliaries (補助動詞) are normal verbs that lose their independent meaning when used as auxiliaries. In classical Japanese, which was more heavily agglutinating than modern Japanese, the category of auxiliary verb included every verbal ending after the stem form, and most of these endings were themselves inflected. In modern Japanese, however, some of them have stopped being productive. The prime example is the classical auxiliary (たり), whose modern forms (た) and (て) are no longer viewed as inflections of the same suffix, and can take no further affixes. + Some pure auxiliary verbs auxiliary group attaches to meaning modification example (ます) irregular1 continuative makes the sentence polite 'to write'; 書く; kaku → (書きます) (られる)2 2b irrealis of grp. 2 makes V passive/honorific/potential 'to see'; 見る; miru → 'to be able to see'; 見られる; mirareru'to eat'; 食べる; taberu → 'to be able to eat'; 食べられる; taberareru (れる) irrealis of grp. 1 makes V passive/honorific 'to drink/swallow'; 飲む; nomu → 'to be drunk'; 飲まれる; nomareru (Passive form of drink, not a synonym for intoxicated.) (させる)3 2b irrealis of grp. 2 makes V causative 'to think'; 考える; kangaeru → 'to cause to think'; 考えさせる; kangaesaseru (せる) irrealis of grp. 1 'to realize'; 思い知る; omoishiru → 'to cause to realize/to teach a lesson'; 思い知らせる; omoishiraseru
(ます) has stem forms: irrealis ませ and ましょ, continuative まし, terminal ます, attributive ます, hypothetical ますれ, imperative ませ. (られる) in potential usage is sometimes shortened to (れる) (group 2); thus 'to be able to eat'; 食べれる; tabereru instead of 食べられる; taberareru. However, it is considered non standard. (させる) is sometimes shortened to (さす) (group 1), but this usage is somewhat literary. Much of the agglutinative flavour of Japanese stems from helper auxiliaries, however. The following table contains a small selection of many such auxiliary verbs. + Some helper auxiliary verbs auxiliary group attaches to meaning modification example 'to be' [inanimate]; ある; aru 1 te formonly for trans. indicates state modification 'to open'; 開く; hiraku → 'opened and is still open'; 開いてある; hiraite aru 'to be' [animate]; いる; iru 2a te formfor trans. progressive aspect 'to sleep'; 寝る; neru → 'is sleeping'; 寝ている; nete iru 2a te formfor intrans. indicates state modification 'to close (intransitive)'; 閉まる; shimaru → 'is closed'; 閉まっている; shimatte iru 'to put/place'; おく; oku 1 te form "do something in advance" 'to eat'; 食べる; taberu → 'eat in advance'; 食べておく; tabete oku "keep" 'to open'; 開ける; akeru → 'keep it open'; 開けておく; akete oku 'to go'; 行く; iku 1 te form "goes on V ing" 'to walk'; 歩く; aruku → 'keep walking'; 歩いて行く; aruite iku 'to come'; くる; kuru ka te form inception, "start to V" 'fall'; 降る; furu → 'start to fall'; 降ってくる; futte kuru perfection, "have V ed" (only past tense) 'live'; 生きる; ikiru → 'have lived'; 生きてきた; ikite kita conclusion, "come to V" 'differ'; 異なる; kotonaru → 'come to differ'; 異なってくる; kotonatte kuru 'to begin'; 始める; hajimeru 2b continuativenon punctual "V begins", "begin to V" 'to write'; 書く; kaku → 'start to write'; 書き始める; kaki hajimeru continuativepunctual & subj. must be plural 'to arrive'; 着く; tsuku → 'have all started to arrive'; 着き始める; tsuki hajimeru 'to emit'; 出す; dasu 1 continuative "start to V" 'to shine'; 輝く; kagayaku → 'to start shining'; 輝き出す; kagayaki dasu 'to see'; みる; miru 1 te form "try to V" 'do'; する; suru → 'try to do'; してみる; shite miru 'to correct/heal'; なおす; naosu 1 continuative "do V again, correcting mistakes" 'to write'; 書く; kaku → 'rewrite'; 書きなおす; kaki naosu 'to rise'; あがる; agaru 1 continuative "do V thoroughly" / "V happens upwards" 'to stand'; 立つ; tatsu → 'stand up'; 立ち上がる; tachi agaru'to come out'; 出来る; dekiru → 'be completed'; 出来上がる; deki agaru 'to be able'; 得る; eru/uru (see note at bottom) continuative indicates potential 'to be'; ある; aru → 'is possible'; あり得る; ariuru 'to hang/catch/obtain'; かかる・かける; kakaru/kakeru 1 continuativeonly for intrans., non volit. "about to V", "almost V", "to start to V" 'drown'; 溺れる; oboreru → 'about to drown'; 溺れかける; obore kakeru 'to cut'; きる; kiru 1 continuative "do V completely" 'to eat'; 食べる; taberu → 'to eat it all'; 食べきる; tabe kiru 'to erase'; 消す; kesu 1 continuative "cancel by V""deny with V" 'to rub'; 揉む; momu → 'to rub out, to extinguish'; 揉み消す; momi kesu 'to enter deeply/plunge'; 込む; komu 1 continuative "V deep in", "V into" 'to speak'; 話す; hanasu → 'to be deep in conversation'; 話し込む; hanashi komu 'to lower'; 下げる; sageru 2b continuative "V down" 'to pull'; 引く; hiku → 'to pull down'; 引き下げる; hiki sageru 'to exceed'; 過ぎる; sugiru 2a continuative "overdo V" 'to say'; 言う; iu → 'to say too much, to overstate'; 言いすぎる; ii sugiru 'to attach'; 付ける; tsukeru 2b continuative "become accustomed to V" 'to go'; 行く; iku → 'be used to (going)'; 行き付ける; iki tsukeru 'to continue'; 続ける; tsuzukeru 2b continuative "keep on V" 'to fall'; 降る; furu (e. g. rain) → 'to keep falling'; 降り続ける; furi tsuzukeru 'to show/thread/lead'; 通す; tōsu 1 continuative "finish V ing" 'to read'; 読む; yomu → 'to finish reading'; 読み通す; yomi tōsu 'to shed/spill/desert'; 抜ける; nukeru 2b continuativeonly for intrans. "V through" 'to run'; 走る; hashiru → 'to run through'; 走り抜ける; hashiri nukeru 'to leave behind'; 残す; nokosu 1 continuative "by doing V, leave something behind" 'to think'; 思う; omou → 'to regret'; 思い残す; omoi nokosu 'to be left behind'; 残る; nokoru 1 continuativeonly for intrans. "be left behind, doing V" 'live'; 生きる; ikiru → 'to survive'; 生き残る; iki nokoru 'to divide/split/classify'; 分ける; wakeru 2b continuative "the proper way to V" 'use'; 使う; tsukau → 'to indicate the proper way to use'; 使い分ける; tsukai wakeru 'to forget'; 忘れる; wasureru 2b continuative "to forget to V" 'to ask'; 聞く; kiku → 'to forget to ask'; 聞き忘れる; kiki wasureru 合う; au 'to come together' 1 continuative "to do V to each other", "to do V together" 'to hug'; 抱く; daku → 'to hug each other'; 抱き合う; daki au
Note: 得る; eru/uru is the only modern verb of shimo nidan type (and it is different from the shimo nidan type of classical Japanese), with conjugations: irrealis え, continuative え, terminal える or うる, attributive うる, hypothetical うれ, imperative えろ or えよ.
Ескерту: 得る; eru/uru – жалғыз қазіргі заманғы шимо нидан типіндегі етістік (және ол классикалық жапон тілінің шимо нидан типінен өзгеше), иілулері: irrealis え, жалғастырушы え, терминалды える немесе うる, атрибутивті うる, гипотетикалық うれ, императивті えろ немесе えよ.
Pure auxiliaries (助動詞) are usually just called verb endings or conjugated forms. These auxiliaries do not function as independent verbs. Helper auxiliaries (補助動詞) are normal verbs that lose their independent meaning when used as auxiliaries. In classical Japanese, which was more heavily agglutinating than modern Japanese, the category of auxiliary verb included every verbal ending after the stem form, and most of these endings were themselves inflected. In modern Japanese, however, some of them have stopped being productive. The prime example is the classical auxiliary (たり), whose modern forms (た) and (て) are no longer viewed as inflections of the same suffix, and can take no further affixes. + Some pure auxiliary verbs auxiliary group attaches to meaning modification example (ます) irregular1 continuative makes the sentence polite 'to write'; 書く; kaku → (書きます) (られる)2 2b irrealis of grp. 2 makes V passive/honorific/potential 'to see'; 見る; miru → 'to be able to see'; 見られる; mirareru'to eat'; 食べる; taberu → 'to be able to eat'; 食べられる; taberareru (れる) irrealis of grp. 1 makes V passive/honorific 'to drink/swallow'; 飲む; nomu → 'to be drunk'; 飲まれる; nomareru (Passive form of drink, not a synonym for intoxicated.) (させる)3 2b irrealis of grp. 2 makes V causative 'to think'; 考える; kangaeru → 'to cause to think'; 考えさせる; kangaesaseru (せる) irrealis of grp. 1 'to realize'; 思い知る; omoishiru → 'to cause to realize/to teach a lesson'; 思い知らせる; omoishiraseru
(ます) has stem forms: irrealis ませ and ましょ, continuative まし, terminal ます, attributive ます, hypothetical ますれ, imperative ませ. (られる) in potential usage is sometimes shortened to (れる) (group 2); thus 'to be able to eat'; 食べれる; tabereru instead of 食べられる; taberareru. However, it is considered non standard. (させる) is sometimes shortened to (さす) (group 1), but this usage is somewhat literary. Much of the agglutinative flavour of Japanese stems from helper auxiliaries, however. The following table contains a small selection of many such auxiliary verbs. + Some helper auxiliary verbs auxiliary group attaches to meaning modification example 'to be' [inanimate]; ある; aru 1 te formonly for trans. indicates state modification 'to open'; 開く; hiraku → 'opened and is still open'; 開いてある; hiraite aru 'to be' [animate]; いる; iru 2a te formfor trans. progressive aspect 'to sleep'; 寝る; neru → 'is sleeping'; 寝ている; nete iru 2a te formfor intrans. indicates state modification 'to close (intransitive)'; 閉まる; shimaru → 'is closed'; 閉まっている; shimatte iru 'to put/place'; おく; oku 1 te form "do something in advance" 'to eat'; 食べる; taberu → 'eat in advance'; 食べておく; tabete oku "keep" 'to open'; 開ける; akeru → 'keep it open'; 開けておく; akete oku 'to go'; 行く; iku 1 te form "goes on V ing" 'to walk'; 歩く; aruku → 'keep walking'; 歩いて行く; aruite iku 'to come'; くる; kuru ka te form inception, "start to V" 'fall'; 降る; furu → 'start to fall'; 降ってくる; futte kuru perfection, "have V ed" (only past tense) 'live'; 生きる; ikiru → 'have lived'; 生きてきた; ikite kita conclusion, "come to V" 'differ'; 異なる; kotonaru → 'come to differ'; 異なってくる; kotonatte kuru 'to begin'; 始める; hajimeru 2b continuativenon punctual "V begins", "begin to V" 'to write'; 書く; kaku → 'start to write'; 書き始める; kaki hajimeru continuativepunctual & subj. must be plural 'to arrive'; 着く; tsuku → 'have all started to arrive'; 着き始める; tsuki hajimeru 'to emit'; 出す; dasu 1 continuative "start to V" 'to shine'; 輝く; kagayaku → 'to start shining'; 輝き出す; kagayaki dasu 'to see'; みる; miru 1 te form "try to V" 'do'; する; suru → 'try to do'; してみる; shite miru 'to correct/heal'; なおす; naosu 1 continuative "do V again, correcting mistakes" 'to write'; 書く; kaku → 'rewrite'; 書きなおす; kaki naosu 'to rise'; あがる; agaru 1 continuative "do V thoroughly" / "V happens upwards" 'to stand'; 立つ; tatsu → 'stand up'; 立ち上がる; tachi agaru'to come out'; 出来る; dekiru → 'be completed'; 出来上がる; deki agaru 'to be able'; 得る; eru/uru (see note at bottom) continuative indicates potential 'to be'; ある; aru → 'is possible'; あり得る; ariuru 'to hang/catch/obtain'; かかる・かける; kakaru/kakeru 1 continuativeonly for intrans., non volit. "about to V", "almost V", "to start to V" 'drown'; 溺れる; oboreru → 'about to drown'; 溺れかける; obore kakeru 'to cut'; きる; kiru 1 continuative "do V completely" 'to eat'; 食べる; taberu → 'to eat it all'; 食べきる; tabe kiru 'to erase'; 消す; kesu 1 continuative "cancel by V""deny with V" 'to rub'; 揉む; momu → 'to rub out, to extinguish'; 揉み消す; momi kesu 'to enter deeply/plunge'; 込む; komu 1 continuative "V deep in", "V into" 'to speak'; 話す; hanasu → 'to be deep in conversation'; 話し込む; hanashi komu 'to lower'; 下げる; sageru 2b continuative "V down" 'to pull'; 引く; hiku → 'to pull down'; 引き下げる; hiki sageru 'to exceed'; 過ぎる; sugiru 2a continuative "overdo V" 'to say'; 言う; iu → 'to say too much, to overstate'; 言いすぎる; ii sugiru 'to attach'; 付ける; tsukeru 2b continuative "become accustomed to V" 'to go'; 行く; iku → 'be used to (going)'; 行き付ける; iki tsukeru 'to continue'; 続ける; tsuzukeru 2b continuative "keep on V" 'to fall'; 降る; furu (e. g. rain) → 'to keep falling'; 降り続ける; furi tsuzukeru 'to show/thread/lead'; 通す; tōsu 1 continuative "finish V ing" 'to read'; 読む; yomu → 'to finish reading'; 読み通す; yomi tōsu 'to shed/spill/desert'; 抜ける; nukeru 2b continuativeonly for intrans. "V through" 'to run'; 走る; hashiru → 'to run through'; 走り抜ける; hashiri nukeru 'to leave behind'; 残す; nokosu 1 continuative "by doing V, leave something behind" 'to think'; 思う; omou → 'to regret'; 思い残す; omoi nokosu 'to be left behind'; 残る; nokoru 1 continuativeonly for intrans. "be left behind, doing V" 'live'; 生きる; ikiru → 'to survive'; 生き残る; iki nokoru 'to divide/split/classify'; 分ける; wakeru 2b continuative "the proper way to V" 'use'; 使う; tsukau → 'to indicate the proper way to use'; 使い分ける; tsukai wakeru 'to forget'; 忘れる; wasureru 2b continuative "to forget to V" 'to ask'; 聞く; kiku → 'to forget to ask'; 聞き忘れる; kiki wasureru 合う; au 'to come together' 1 continuative "to do V to each other", "to do V together" 'to hug'; 抱く; daku → 'to hug each other'; 抱き合う; daki au
Note: 得る; eru/uru is the only modern verb of shimo nidan type (and it is different from the shimo nidan type of classical Japanese), with conjugations: irrealis え, continuative え, terminal える or うる, attributive うる, hypothetical うれ, imperative えろ or えよ.