Кіріспе

Le Bateau ivre (Ашулы қайық) — Артур Рембоның 1871 жылы жазған 100 тармақты өлеңі. Өлең теңізде адасқан қайықтың қалқып, батып келе жатқан жолын, жарқын бейнелер мен символизмге толы, үзіліс-үзіліс айтылатын баяндау арқылы суреттейді. Бұл француз символизмінің шедеврі саналады.

Өмірбаян

Рембо, ол кезде 16 жаста, 1871 жылдың жазында Солтүстік Франциядағы Шарлевильдегі балалық үйінде өлең жазды. Рембо 1871 жылдың қыркүйегінде Пауль Верленге өзін таныстыру үшін жіберген хатында осы өлеңді қосты. Одан көп ұзамай ол Верленмен бірге Парижге барып, оның ғашығы болды. Рембо мен Верленнің қарым-қатынасы қатты дау-жанжалмен өтті. 1873 жылдың шілдесінде Брюссельде Верлен мас күйінде, қызғаныштан ашуланып, Рембоға тапаншадан екі рет атты, осыдан оның сол білегіне жарақат келді, бірақ ақын ауыр түрде жарақат алмады. Рембо аталмыш өлеңді Шарль Бодлердің француз поэзиясы "Жаман гүлдер" және Жюль Верннің "Екі мың лига теңіз астында" романын оқығаннан кейін жазуға шабыттанды. Бұл роман жақында кітап түрінде жарық көрген еді және өлеңдегі көптеген сілтемелер мен бейнелердің бастауы болғандығы белгілі. Верннің тағы бір романы "Капитан Хатерстің оқиғалары" да шабыттың қосымша көзі болуы мүмкін.

Қорытынды

Поэма 25 александриялық төртжырлықтардан тұрады, а/б/а/б ұйқас схемасымен құрылған. Ол теңізде батып, жоғалып кеткен, мас кеменің көңілді көріністерімен өрілген. Бейнелеу мен символизмді қолданудағы жаңашылдығымен революциялық деп есептелді. Рембоның шығармашылығындағы ең ұзын және, мүмкін, ең жақсы поэмалардың бірі, ол келесі төртжырлықпен басталады:

Рембоның өмірбаяны жазған Энид Старки поэманы есте қалған бейнелер мен жолдардың антологиясы деп сипаттайды. Дауыс – мас кеменің өзі. Кеме суға толып, «мастыққа» жетеді. Теңіздің түбіне батып бара жатқан кеме, ең таза және ең асқақ көріністерді ("l'éveil jaune et bleu des phosphores chanteurs", "жырлайтын фосфорлардың сары-көк шақыруы") және сонымен бірге ең жағымсыз көріністерді ("nasses / Où pourrit dans les joncs tout un Léviathan", "тобырлардың ішінде бүкіл Левиафан шіритін торлар") қамтитын сан алуан тәжірибелерден тұратын саяхатты баяндайды. Көтерілу мен құлдыраудың, синестезияның және артып келе жатқан таңғалыстың үйлесімі осы жүз жолдық поэманы Рембоның жастық шағындағы поэзиялық теориясының іске асуына айналдырады – ақын сезімдердің бұзылуы арқылы болашақ көрушіге, уахидке айналады. Бұл тартымдылықтарға бірден естілетін александриялық шумақтар қосылады: Fermentent les rousseurs amères de l'amour! ("Сүйіспеншіліктің ащы қызылы ашып жатыр!"). Кеменің (және оқырманның) артып келе жатқан таңғалысы 87-88 жолдардағы төбесіне жетеді: Est ce en ces nuits sans fonds que tu dors et t'exiles / Million d'oiseaux d'or, ô future Vigueur? ("Бұл түбі жоқ түндерде ұйықтап, өздеріңді / миллион алтын құс ретінде айдап шығарасыңдар ма, болашақ Күштер?). Содан кейін көрініс жоғалып, сиқыр бұзылады. Әлі де кеме болып қалған спикер өлім тілейді (Ô que ma quille éclate! Ô que j'aille à la mer! "О, менің келіме жарылса! О, мен теңізге кетсем!"). Кордвейнер Смит «Мас кеме» деп аталатын ғылыми-фантастикалық әңгіме жазды, оның басты кейіпкері Артур Рэмбо, ол алғаш рет 1963 жылдың тамызында Amazing Stories журналында жарияланды. Донна Тартт 1992 жылғы «Құпия тарих» романында «Le Bateau ivre» поэмасынан «Mais, vrai, j'ai trop pleuré ! Les Aubes sont navrantes.» деген жолдарды келтіреді. Бразилиялық музыкант Рожерио Скайлаб 2020 жылғы «Os Cosmonautas» альбомында поэмадан шабыттанған және оның атымен аталатын әнге ие. «Сандар бойынша кісі өлтіру» фильмінде ашылу бетінің скриншоты 36:06 уақыт белгісінде көрсетілген.

Галерея

"Le Bateau ivre" - Париждегі қабырғадағы өлең.