Кіріспе

Вашингтон монументі – Монт-Вернон және Вашингтон алаңдарының қиылысында орналасқан, Мэриленд штатының Балтимор қаласының орталық бөлігінен солтүстіктегі Монт-Вернон Белведер ауданындағы қалалық алаңның орталық нүктесі. Бұл Джордж Вашингтонды (1732–1799 жж.) құрметтеу үшін салынған алғашқы маңызды ескерткіш болды.

Тарих

Монумент, зор тұрғылықты ескерткіш бағана, американдық сәулетші Роберт Миллз (1781–1855) жобалаған, ол Вашингтондағы Ұлттық алаңдағы Вашингтон монументін де жобалаған. Құрылыс 1815 жылы полковник Джон Игер Говард (1752–1827) өзінің Балтимор қаласынан солтүстікке қарай орналасқан "Белвидер" кең иелігінен берген жерде басталды. 178 фут, 8 дюймдік дориялық бағанада ескерткіштің құрылысы, Маунт-Вернон тауы мен Вашингтон орынының тарихы және генерал және президент Джордж Вашингтонның өмірі мен жетістіктері туралы цифрлық көрмелер ұсынатын жерүсті галереясы бар. 227 сатырдан жоғары көтерілгенде, қаланың тарихи ауданынан қаланың көрінісі көрінеді. Оның көршілері мен мәдени орындары бірнеше блок ішінде Пибоди институты, Уолтерс өнер мұражайы, Енох Пратт еркін кітапханасының орталық кітапханасы, Мэриленд тарихы және мәдениеті орталығы Енох Пратт сарайымен, Батильмор соборы және Балтимор өнер мектебі (мемлекеттік орта мектеп) бар. Вашингтонның даңқы оның 1799 жылдың желтоқсанында Вирджиниядағы Потомак өзені бойындағы сүйікті Маунт-Вернон иелігінде қайтыс болуына дейін көп бұрын басталды. Ескі Конфедерация Конгресі (1781–1789 Конфедерация және Мәңгілік одақ мақалалары бойынша) алғаш рет 1783 жылы соғыстың аяқталуынан кейін және генерал Вашингтонның өз міндетін тастап, қайтыс болғаннан кейін оның құрметіне мүсін жасау туралы тілегін жариялады. Алайда, ел астанасындағы құрмет көрсету шаралары сәтсіз аяқталып, ондаған жылдар бойы жүзеге аспайды. Вашингтонды еске алу үшін Балтимордағы ескерткіш, сол кезде Солтүстік Америкадағы үшінші ірі қала, 1807 жылы ұсынылды, ал 1809 жылы жеке азаматтардың басқарушы кеңесінің комиссиясы құрылды және ескерткіштің құрылысы болды. Ескі колониялық дәуірдегі Сот үйі алаңында Солтүстік Калверт көшесінде, Шығыс Лексингтон мен Шығыс Файетт көшелерінің арасында (бүгінгі орны Battle Monument Square, бір мезгілде салынған 1815–1822). 1810 жылы Мэриленд штатының Бас Ассамблеясы бекіткен алғашқы лотерея өткізілді. 1813 жылы Монумент жобалау мен салу үшін 100 000 доллар сомасында 500 доллар сыйлықпен сәулетшілердің конкурсы жарияланды. Миллстің дизайны 1814 жылы таңдалды, сәулетші менеджерлер кеңесіне сәулет өнері бойынша білім алған тұңғыш америкалық екенін дәлелдеуге тырысты. 1815 жылы 4 шілдеде тәуелсіздік күні салтанатты түрде іргетасы қаланды. Миллстің жеңімпаз жобалары бай әшекейлерді, сыртқы шахтаны жеті бөлімге бөліп тұратын алты темір галереяны (балконды) қамтиды. Әр деңгейдегі мәтін мен суреттер Вашингтонның өміріндегі маңызды сәттерді көрсетеді. Ішкі спиральді баспалдақ жоғарыға дейін әкелді, онда бағананың үстінен шыққан Вашингтон квадригада бейнеленген. Бұл жобаның шығындары, сондай-ақ оның болжамды биіктігі кейінірек оның дизайнында ғана емес, орналасуында да өзгерістерге әкелді. Ескі Сот үйі алаңының тұрғындары табиғи апат болған жағдайда биік бағана үйлеріне құлап түседі деп қорықты, сондықтан жаңа орын табылды Говардс Вудс, қаланың солтүстігінде, "Белвидер" иелігінде және болашақ қоғамдық алаңдар / парктер үшін 200 шаршы фут жермен, оны Америка революциялық соғысының батыры, полковник Джон Игер Говард (1752–1827) Континентальдық армияның әйгілі "Мэриленд желісі" полкының әйгілі азаматы сыйға тартты. 1815 жылы Говардс Вудста Монументтің іргетасы қаланған кезде Миллс 4 шілдедегі рәсім туралы баяндамада көрсетілгендей, бастапқы күрделі дизайнын айтарлықтай жеңілдетті. Салтанатты рәсімде ескерткіш "елімізге есімін алып, ізгі қасиеттерін мәңгілікке жалғастыра беретін тұлғаның мінез-құлқынан және жүріс-тұрысынан алған баталар мен артықшылықтардың ескерткіші" ретінде орнатылуы керектігі мәлім болды. Сөз сөйлегеннен кейін, бұрыштық тасты Мэриленд губернаторы және Мэриленд масондарының басшысы Левин Виндер салтанатты түрде қойды. Барлық іс-шаралар жергілікті газетте басылып, басқа ірі қалалардағы газеттермен бірге суреттері бар естелік кітапшасында жарияланды. Мэриленд штатының Балтимор округінің солтүстігіндегі үш карьерден алынған мәрмәрден салынған ескерткіш 178 фут 8 дюймге жетеді және үш негізгі элементтен тұрады: галереясы бар төменгі, шаршы негіз; жай, флафттанбаған бағана; және бағананың басында Вашингтонның тұрған фигурасы. Мрамор үш карьерден алынған: генерал Чарльз Карнан Риджлидің (1760–1829) карьерінің негізі (Таусонтаунның жанындағы Балтимор округінің Хэмптон Мансионның маңындағы), Скотт карьерінің бағанасы мен басқа да бөлшектері және Фрэнсис Д. Т. Тейлордың карьерінен мүсін. Вашингтон Монументтің жоғарғы жағында Континентальдық армияның Бас қолбасшысы лауазымынан кеткенін бейнелейді, бұл әрекет 1783 жылдың 23 желтоқсанында Мэриленд штатының астанасы Аннаполистегі Мэриленд штатының Сенат залында болған. Конфедерация Конгресі кейінірек уақытша ұлттық астана ретінде қызмет еткен Мэриленд астанасында отырды. Сонымен қатар, Конгресс 1783 жылғы Париж келісімін де ратификациялады, бұл Америка революциялық соғысын аяқтады және Ұлыбританияның АҚШ тәуелсіздігін мойындады. Мүсінді Италияда туған шебер жасаған, ол бұрын АҚШ Капитолийі үшін бейнелер жасаумен айналысқан. Уильям Раск, өзінің "Балтимордағы өнер: Ескерткіштер мен естеліктер" кітабында, Каусичидің Вашингтонның мәрмәр мүсінін 1829 жылы көтеру туралы келесі оқиғаны айтады: "Дәстүр бойынша, мүсін ескерткіштің шыңына көтерілгенде керемет құбылыс болды - аспаннан жылдам жұлдыз ұшып өтті және құлпыратын генералдың басына бүркіт қонды". 1830 жылдары ескерткішке қосылған толықтырулардың арасында Джордж Вашингтонның өміріндегі сегіз маңызды оқиғаны көрсететін барлық фасадалардағы қола жазбалары бар, оның әскери және президенттік мансабын қамтиды. Бұрынғы президент Джон Куинси Адамс ескерткіш тақтасының менеджерлеріне осы оқиғалардың мәтінін анықтауға көмектесті. Бұл кезде ескерткіштің ішкі жағы жәндіктерге қарсы жабынмен жабылды және сыртқы ағаш есіктері, көне рим қола есіктерін имитациялап боялды. Негіздегі темір қоршау да Миллз жобалаған және 1838 жылы қосылған. Ол Мэриленд штатын және түпнұсқа он үш колонияның бірігуінен туған күшті бейнелейді. Қазіргі күйіндегі Бунсборо ескерткіші құрылыс қирағаннан кейін кемінде екі рет қайта жаңартылған. 1848 жылы Миллстің Вашингтон монументі ұлттық астанада салынды, бірақ ол 1885 жылға дейін аяқталмай, салтанатты түрде ашылмайды. Осы себепті, ондаған жылдар бойы Балтимордағы Вашингтон монументі Джордж Вашингтонға деген американдық мақтан мен алғыстың жетекші символы болды, ол елдің негізін қалаушысы және бірінші президенті болды. 19 ғасырдың ортасындағы карталарда, мысалы, Балтимор бағанасы Капитолий ғимаратымен жұптастырылған, өйткені Вашингтон, округ Колумбиядағы монумент жаңа ғана салына бастады. Қазіргі уақытта ескерткіш туристерге ашық.

Вашингтон монументінің жарық беруі

1971 жылдан бері қалада жыл сайын желтоқсан айының бірінші бейсенбісі күні "Вашингтон монументін жарықтандыру" шарасы өткізіліп келеді. Жарықтандыру салтанатына дейін Маунт-Вернон-Плейс алаңының батыс бөлігінде мерекелік ауылша ашылады. Көбінесе, шамдарды қосу қосқышын басудан кейін әсем фейерверк көрсетіледі. Жарықтандырудан соң, мерекелік жарықтар Рождестводан кейінге дейін монументте жанып тұрады. COVID-19 пандемиясының салдарынан 49-шы жылдық Downtown Partnershop монументін жарықтандыру шарасы онлайн форматта өтті.

Мәдени сілтемелер

Монумент туралы Герман Мелвилл (Исмаил ретінде) «Моби Дик» романының XXXV тарауында («Масттың басы») былай деп жазған: «Ұлы Вашингтон да Балтимордағы биік басты мастысында биік тұр, және Геркулестің бағаналарының бірі сияқты, оның бағанасы адамның ұлылығының аз ғана адам басатын нүктесін көрсетеді». «Кейктің асасы» шоуындағы жұлдыз Дафф монументті салтанатты түрде жарықтандырды. Ол Балтимор ескерткіші бірінші, жақсырақ, көбірек ұнайтын және жарқырап тұратынын айтты. Голливудтың «Барлығы үшін әділдік» фильмінде Аль Пачино монументтің айналасында жүгіріп жүрген сахнасы бар. Кертис Хансонның «Жабық бөлме терезесі» фильмі көбінесе Маунт-Вернон тауында түсірілген, және оқиғасы монументтің іргесінде орын алатын кісі өлтіруге талпыну туралы. 1998 жылы «Пеккер» фильмінің бастапқы сахнасы Вашингтон монументінің алдында түсірілді. DVD-ге қоса берілген аудио түсіндірмесінде режиссер Джон Уотерс фильмнің басты кейіпкері (Эдвард Фёрлонг ойнаған) монументтің суретін «Балтимордағы ең көне әдепсіз әзіл» деп атады, себебі суреттің түрілген бұрышынан Вашингтонның созылған қолы үлкен фаллусқа ұқсайды. «Карточкалар үйі» телесериалында монументтің және оның айналасындағы Пибоди институты мен Белведер қонақ үйі сияқты кейбір көріністері бар.

Қалпына келтіру

Baltimore Sun және Washington Post газеттерінде жарияланған мақалаларға сәйкес, Балтимор қаласы 2010 жылдың маусым айында қауіпсіздік шаралары ретінде ескерткішті жапты. Миянның жоғалуы және тот басқан тіректер қауіпсіздікке қатысты нақты мәселелердің бірі болды. Бірнеше айдан кейін, 2010 жылдың 30 қазанында жүргізуші 1997 жылғы Chrysler фургонын оңтүстік-шығыс жағынан өткізіп, шамамен 15 футтық қоршаудың бөлігін зақымдады. Алғашқы хабарламалар бойынша ескерткіш үш айға жабылатын болған, бірақ кейін жөндеу жұмыстары аяқталғанға дейін қайта ашылмауы белгілі болды. 2012 жылы Балтимор қаласы Маунт Вернон Плейс консерваториясымен ескерткішті және Маунт Вернон алаңындағы паркті қалпына келтіру, күтіп ұстау және басқару жөніндегі серіктестік келісіміне келді. Ескерткішті Маунт Вернон Плейс консерваториясы 2014 жылдың қаңтарында бастаған 5,5 миллион долларлық қайта жаңарту жұмыстарынан өтті. Ол 2015 жылдың 4 шілдесінде, іргетасы қаланғанының екі жүз жылдығын мерекелеу үшін қайта ашылып, қайта бағышталды.

1815 жылы "Көше тасы" қайтадан табылды және 1915 жылы "Уақыт капсуласы" табылды

Ескерткішті қайта жаңарту кезінде екі уақыт капсуласы табылды: ескерткіштің 1815 жылғы түпкілікті іргетасы және 1915 жылғы жүз жылдық уақыт капсуласы. Ескерткіштің іргетасының бар екені бұрыннан мәлім болғанмен, оның нақты орналасқан жері белгісіз болды. Ал 1915 жылғы жүз жылдық капсула уақыттың құшағында ұмытылып кеткен. Бірінші табылган 1915 жылғы уақыт капсуласы – 1915 жылғы мерейтойлық шараларда ескерткіштегі тақтаның артына жасырылған, мөрленген мыс қорап. Ол 2014 жылдың қазан айында табылды. 2015 жылдың ақпан айында, кәріздік резервуар қазу кезінде ескерткіштің түпкілікті іргетасы – екінші уақыт капсуласы табылған. Оның ішінде жақсы сақталған үш шыны құмыра, 1 және 3 шілдедегі (1815 жыл) газеттермен толтырылып, олармен қапталған. Бұл – іргетас салынар алдындағы күнге сәйкес келеді. Іргетас – салмағы 450-700 кг болатын, мармар қақпағы бар, шамамен бірдей граниттік текше. Құмыралардан басқа, іргетаста сол кездегі жергілікті тас қалаушылар мен шеберлер жасаған оюлы панель де бар, және монеталар мен металл тақта сияқты қосымша заттар да болуы мүмкін. 1915 жылғы капсула сияқты, іргетастың ішіндегі заттар да сараптау үшін Уолтерс өнер мұражайына жіберілді. 1815 жылғы іргетастың ішіндегілер толық ашылды, ал 1915 жылғы уақыт капсуласы 2015 жылдың 2 маусымында Уолтерс өнер мұражайында ашылды. Көптеген қызықты артефакттардың арасында 1815 жылғы іргетастың ішінде 3 шілдеде, 1815 жылы, іргетас салынар алдындағы күні (Балтимор) Федералды газетінде жарияланған АҚШ Тәуелсіздік декларациясының көшірмесі табылды. Газет Декларация басылған бетке дейін ашылған, бұл тасқа соңғы салынатын зат болған сияқты. Бұл осылайша, 1815 жылы ескерткішті салғандар үшін бұл ескерткіш тек Американың негізін қалаушы әкесі Джордж Вашингтонды құрметтеу үшін ғана емес, сонымен қатар Американың ұлттық тәуелсіздігін тойлайтын алғашқы американдық ескерткіштерінің бірі болғанын көрсетеді. Екі уақыт капсуласының ішіндегі заттарды ескерткіштен екі блок қашықтықта орналасқан Мэриленд тарихы және мәдениет орталығында көруге болады.

Тарихи атау

Вашингтон монументі – Маунт-Вернон алаңының қоғамдық кеңістіктерінің орталық бөлігі, ол 1971 жылы ұлттық тарихи ескерткіш аймағы деп жарияланған Маунт-Вернон алаңының тарихи ауданынан құралған. Бұл тарихи аудан өз кезегінде Балтимор қаласының Маунт-Вернон шағын ауданында және Балтимор ұлттық мұра аймағында орналасқан.