Георг Бернхард Бильфингер: Неміс математигі мен мемлекет қайраткері

Георг Бернхард Бильфингер (1693-1750) – неміс математигі, философы, мемлекет қайраткері. Вольф пен Лейбництің ізбасарлары, теологияны философиямен байланыстырған.

Кіріспе

Неміс математигі (1693–1750)

Георг Бернхард Билфингер (23 қаңтар 1693 – 18 ақпан 1750), неміс философы, математигі және мемлекет қайраткері, лютеран пасторының ұлы.

Өмір

Ол Вюртемберг герцогтығындағы Канштатта дүниеге келген. Бала кезінде ол оқуға зор қабілет танытты және бастапқыда өзін теологияға арнады, бірақ Кристиан Вольфтың еңбектерінің ықпалымен Вольф және Готфрид Лейбництің бағытында математика мен философияны ұстады. Теологияға қайта оралғанда, ол оны «Dilucidationes philosophicae, de deo, anima humana, mundo» (Тюбинген, 1725, 1746, 1768) атты еңбегінде философиямен байланыстыруға тырысты. Бұл еңбекте Вольфтың философиясын нақты бейнелеуден басқа түпнұсқа ештеңе жоқ. Ол үлкен жетістікке ие болды және автор Тюбинген қамалындағы уағызшы және теология мектебінде оқытушы болып тағайындалды. 1721 жылы Вольфпен екі жыл оқығаннан кейін ол Галледе философия профессоры, ал 1724 жылы математика профессоры болды. Тюбингендегі достары оның жаңа көзқарастарын қолдамады, ал 1725 жылы Вольфтың ұсынысымен Ресейдің Петр I оны Санкт-Петербургқа лекция оқуға шақырды, онда оны жақсы қабылдады. Париж Ғылым академиясының гравитация себебі туралы диссертацияға ұсынған мың кроналық сыйлықты жеңіп алуы 1731 жылы туған жеріне оралуын қамтамасыз етті. 1735 жылы, көбінесе әскери инженерлік саласындағы білімі есебінен, Карл Александр, Вюртемберг герцогы (1733–1737 жылдары билік еткен) оны жеке кеңесші етіп тағайындады, бірақ соттың жеңілтек атмосферасының салдарынан оның мүмкіндіктері шектелді. Алайда, герцог қайтыс болғаннан кейін ол Регенттік Кеңестің мүшесі болды және мемлекетті қайта ұйымдастыруға белсенді және табысты еңбек етті. Білім беру, мемлекеттік дін, ауыл шаруашылығы және сауда салаларында оның басшылығы сәтті аяқталды және ол шын мәнінде мемлекет басшысы болды. Ол Штутгартта қайтыс болды. Ресей империясынан оралғаннан кейін ол ел ішінде де, шетелде де зор құрметке ие болды, ал Пруссияның Фридрих II оны былай деп еске алды: «Ол – мен әрқашан құрметпен еске алатын ұлы адам». «Dilucidationes» еңбегінен басқа, ол «De harmonia animi et corporis humani commentatio» (Франкфурт және Лейпциг, 1735; Тюбинген, 1741) және «De origine et permissione mali» (1724) – Лейбництің теодициясы туралы еңбегін жазды.

He was born at Cannstatt in the Duchy of Württemberg. As a boy he showed great aptitude for study, and at first devoted himself to theology, but under the influence of Christian Wolff's writings he took up mathematics and philosophy on the lines of Wolff and Gottfried Leibniz. Returning to theology, he attempted to connect it with philosophy in a treatise, Dilucidationes philosophicae, de deo, anima humana, mundo (Tübingen, 1725, 1746, 1768). This work contains nothing original but giving a clear representation of Wolff's philosophy. It met with great success, and the author was appointed to the office of preacher at the castle of Tübingen and of reader in the school of theology. In 1721, after two years study under Wolff, he became professor of philosophy at Halle, and in 1724 professor of mathematics. His friends at Tübingen disapproved of his new views, and in 1725, on Wolff's recommendation, he was invited by Peter I of Russia to lecture in Saint Petersburg, where he was well received. His success in winning the prize of a thousand crowns offered for a dissertation on the cause of gravity by the Académie des Sciences of Paris secured his return to his native land in 1731. In 1735, largely on account of his knowledge of military engineering, Karl Alexander, Duke of Württemberg (reigned 1733–1737) made him a privy councillor, but his hands were tied owing to the frivolous atmosphere of the court. On the death of the duke, however, he became a member of the Regency Council, and devoted himself with energy and success to the reorganization of the state. In the departments of education, state religion, agriculture and commerce, his administration was uniformly successful, and he became in a real sense the head of the state. He died at Stuttgart. After his return from Imperial Russia, he won the highest respect at home and abroad, and Frederick II of Prussia is recorded to have said of him, "He was a great man whom I shall ever remember with admiration." Beside the Dilucidationes, he wrote De harmonia animi et corporis humani commentatio (Frankfurt and Leipzig, 1735; Tübingen, 1741); De origine et permissione mali (1724), an account of the Leibnitzian theodicy.