Кіріспе
АҚШ-та қолданылған "салқын соғыс" термині. АҚШ-та "салқын соғыс" кезінде "ракеталық алшақтық" деп КСРО-ның ракеталарының саны мен қуатының АҚШ-пен салыстырғанда басымдығы түсінілді (әскери теңдіктің болмауы). Баллистикалық зымырандар арсеналындағы бұл алшақтық 1957 жылы Гейтер комитеті мен АҚШ Әуе күштерінің (АҚШӘ) шамадан тыс бағалауларынан өзгеше болған жоқ. Тіпті, КСРО қару-жарағы туралы ЦРУ-дың қарама-қайшы мәліметтері, АҚШ-тың айқын артықшылығын көрсеткенімен, нақты сандардан әлдеқайда жоғары болды. Бұрынғы бомбалаушылар арасындағы айырмашылық сияқты, бұл да жасанды екені тез анықталды. Джон Ф. Кеннеди 1958 жылы осы терминді сайлау науқаны аясында ойлап тапты, оның сөздерінің басты мақсаты Эйзенхауэр әкімшілігінің қорғаныс ісінде әлсіз екенін көрсету болды. Кейіннен Кеннедиге науқан кезінде нақты жағдай туралы хабарланғаны белгілі болды, бұл ғалымдарды Кеннедидің не білгені және қашан білгеніне күмән келтірді. Кейбір болжамдарға сәйкес, ол ракеталық алшақтықтың иллюзия екенін бастапқыда білген және оны тек саяси құрал ретінде пайдаланған, яғни баспасөз арқылы саясат жүргізудің мысалы.
In the United States, during the Cold War, the missile gap was the perceived superiority of the number and power of the USSR's missiles in comparison with those of the U. S. (a lack of military parity). The gap in the ballistic missile arsenals did not exist except in exaggerated estimates, made by the Gaither Committee in 1957 and in United States Air Force (USAF) figures. Even the contradictory CIA figures for the USSR's weaponry, which showed a clear advantage for the US, were far above the actual count. Like the bomber gap of only a few years earlier, it was soon demonstrated that the gap was entirely fictional. John F. Kennedy is credited with inventing the term in 1958 as part of the ongoing election campaign in which a primary plank of his rhetoric was that the Eisenhower administration was weak on defense. It was later learned that Kennedy was informed of the actual situation during the campaign, which has led scholars to question what Kennedy knew and when he knew it. There has been some speculation that he was aware of the illusory nature of the missile gap from the start and that he was using it solely as a political tool, an example of policy by press release.
Өмірбаян
1957 жылғы 4 қазанда Советтердің "Спутник-1" спутнигін ұшыруы кеңестік технологияның жетістіктерін көрсетті және АҚШ саясаткерлері мен халық арасында алаңдаушылық тудырды. АҚШ әскери және азаматтық мекемелері кеңестік спутник жоспарларынан хабардар болғанымен, олар Халықаралық геофизикалық жыл аясында жарияланған еді. АҚШ президенті Дуайт Эйзенхауэрдің оқиғаның күтпегені емес екенін айтуы американдық қоғамда қолдау таппады, себебі ел әлі де Маккартизммен күресіп жатқан еді. Саяси оппозиция осы оқиғаны Эйзенхауэрдің тиімсіз жауабының арқасында АҚШ-тың "Рим өртенгенде әрекетсіз отырғанының" тағы бір дәлелі ретінде пайдаланды. Сенатор Джон Ф. Кеннеди "ел Совет Одағымен спутниктік зымыран жарысын ұтып беруде, себебі, салғырт есептеулер, ақша үнемдеу, бюджетті қысқарту, нашар басқару, және пайдасыз бәсекелестік пен қызғаныш салдарынан" деді. Советтер өздерінің күшейген позициясын жалған мәлімдемелермен пайдаланды, 1958 жылғы 4 желтоқсанда "Советтердің құрлық аралық баллистикалық зымырандары (ICBM) қазіргі уақытта жаппай өндірілуде" деп мәлімдеді. Бес күннен кейін Совет Одағының премьер-министрі Никита Хрущев 12875 км (8000 миль) қашықтыққа ұша алатын ICBM-ді сәтті сынақтан өткізгенін мақтан тұтты. Сол айда АҚШ-тың "Титан" ICBM-ін (құрлық аралық баллистикалық зымыран) ұшыру әрекеті сәтсіз аяқталғандықтан, зымыран технологиясында Советтердің басымдығы туралы пікір қалыптасты.
Ақпараттық мәліметтер мен жария етілген ақпарат арасындағы айырмашылық
1957 жылдың желтоқсанында жарияланған Ұлттық барлау есебі (NIE) 11 10 57, Кеңес Одағының "1958 жылдың ортасынан 1959 жылдың ортасына дейінгі кезеңде 10 прототиптік құрамалық баллистикалық зымыранмен (ҚБЗ) алғашқы операциялық мүмкіндікке ие болуы мүмкін" деп болжады. Сандар көбейе бастады. Бірнеше айдан кейін жарияланған ұқсас есеп, NIE 11 5 58, 1958 жылдың тамызында жарияланып, КСРО-ның "1960 жылы 100 ҚБЗ және, мүмкін, 1961 немесе 1962 жылы 500 ҚБЗ-ға ие болуға техникалық және өндірістік мүмкіндігі бар" деген қорытынды жасады. Олар американдық қоғамды қараңғыда қалдырды, тіпті U-2 ұшақтарының бақылануын білгенімен. U-2 ұшағының алғашқы рейсі күні Вашингтондағы Кеңес елшісі кеңестік әуе кеңістігінің жоғары биіктікте бұзылуына наразылық білдірді, бірақ Вашингтон бұл фактіні жоққа шығарды және баспасөз хабарлады. Кертис Лемей зымырандардың көп бөлігі U-2 суретке түсірмеген аймақтарда орналасқанын айтты, ал олардың өндіріс деңгейін бағалау үшін кеңестік зауыттардың мүмкіндіктері туралы пікірталас туды. 1959 жылы кең таралған мақаласында Джозеф Алсоп тіпті "құпия барлау" деректеріне сүйене отырып, 1963 жылға қарай Кеңес Одағының зымырандарының санын 1500-ге дейін жететінін, ал АҚШ-та сол кезде 130-ға дейін ғана болатынын жазды. Бүгінде ХҚО бағалауларының шамадан тыс болғаны белгілі; нақты ҚБЗ саны, тіпті сынақ прототиптерін қоса алғанда, 4-ке жуық болды. U2 барлау бағдарламалары АҚШ-тың пайдасына зымырандық үстемдік бар екенін көрсете білгенімен, президент Эйзенхауэр әкімшілігі Кеңес Одағына АҚШ-қа қарсы зымырандық үстемдікке қол жеткізуге мүмкіндік берді деп айыпталды. Кеңестік зымырандық үстемдік туралы жалған мәлімдемелер 1960 жылдың 7 қаңтарында ЦРУ директоры Аллен Даллес Ұлттық қауіпсіздік кеңесіне (ҰҚК) Кеңестік ядролық бағдарлама туралы жаңа бағалауларын ұсынғаннан кейін басталды. Даллес ұсынған есеп КСРО-ның ҚБЗ құру үшін жедел бағдарламасы жоқ екенін және олардың тек 50 ҚБЗ-ы бар екенін көрсетті. ҰҚК мүшелері арасындағы Кеңес Одағының болашақта ҚБЗ өндіруге қабілеттілігі туралы келіспеушіліктер жария болды, бұл зымырандық үстемдік туралы жалған түсінікке әкелді. ҰҚК мүшелері ретінде АҚШ Әуе күштерінің өкілдері 1963 жылға қарай Кеңес Одағының 800-ден астам ҚБЗ-ға ие болуы мүмкін екенін пессимистікпен бағалады. ҰҚК отырысынан бір апта өткен соң, "Вашингтон Пост" газетінің тілшісі Джон Г. Норрис ҰҚК зымырандық үстемдікті мойындады және 1963 жылға қарай 1000-нан астам ҚБЗ-ға ие болады деп мәлімдеген жоғары құпия ақпаратты таңдамалы түрде жариялап, қате түсіндірген мақала жариялады. Сол айдың соңында "Нью-Йорк Таймс" газеті "орыстардың құрамалық баллистикалық зымырандарда басымдыққа ие екендігіне айқын дәлел бар" деген мақала жариялады. Бұл туралы жарияланған дәл емес мақалалар қоғамның Эйзенхауэр әкімшілігіне сенімсіздікпен қарауына себеп болды. Сенатор Саймингтон әкімшілікті "қоғамды жаңылыстыру үшін барлау есебін әдейі манипуляциялауда" деп айыптады. Джо Алсоп сияқты журналистер Эйзенхауэр әкімшілігін "ұлттың болашағымен күмәнді барлауға байланысты ойын ойнауда" деп айыптады. Алсоптың идеялары Джон Ф. Кеннедиге ұнады, ол оларды сайлау науқанында пайдаланды, Эйзенхауэр әкімшілігін зымырандық үстемдікке жол бергені үшін сынады.
1970 жылдардағы екінші талап
1974 жылы зымырандық қақтығыс туралы екінші талас пайда болды. Чикаго университетінің профессоры Альберт Вулстеттер 1974 жылғы "Стратегиялық қарулану жарысы бар ма?" деген мақаласында ЦРУ-ны кеңестік зымырандарды жүйелі түрде төмен бағалағаны үшін айыптады. Вулстеттер АҚШ КСРО-ның әскери басымдыққа ие болуына жол беріп отырғанын, себебі көрінетін зымырандық қақтығысты жаппағанын айтты. Содан кейін көптеген консерваторлар ЦРУ-ның кеңестік қауіп туралы жылдық бағалауына қарсы бірігіп шабуыл жасады. Бұл бәсекелестік талдауға әкелді, нәтижесінде "B тобы" деп аталатын топ құрылып, өте даулы есеп дайындалды. Мемлекеттік хатшы Генри Киссинджердің мәлімдемесіне сәйкес, 1976 жылға қарай АҚШ-тың ядролық оқтәулер саны КСРО-дан 6 есе көп болды. 1979 жылғы Ұлттық барлау бағасы (ҰББ) бойынша жасалған брифингте 1970 жылдардағы кеңестік зымыран күштерін бағалаудағы ҰББ-ның нәтижелері әртүрлі болды деп қорытындыланды. ҰББ-ның көп басқарушылық зымырандар мен су асты зымырандарының (MIRV) бастапқы операциялық қабілеттілігін (IOC) анықтауы, әдетте, дәл болды, сондай-ақ кеңестік стратегиялық әуе қорғанысының дамуы туралы ҰББ-ның болжамдары да дәл болды. Алайда, ҰББ болжамдары кеңестік жүйедегі инфрақұрылымды жаңарту ауқымын асыра бағалады және кеңестіктердің дәлдігін арттыру және қайта кіру аппараттарын көбейту жылдамдығын төмен бағалады. ҰББ нәтижелері жақсарып келе жатқанмен, әлі де тұманды және кең ауытқулар көрсетіп, ұзақ мерзімді жарамдылығы шектеулі болды.
Танымал мәдениет
Ракеталық алшақтық туралы бүкіл идея 1964 жылы шыққан «Доктор Стрэнджлав немесе: Қамығуды тоқтатып, бомбаны қалай жақсы көруге үйрендім» фильмінде пародияланды, онда кеңестік ғалымдар соңғы құрылғыны жасады, себебі олар «The New York Times» газетінде АҚШ осыған ұқсас бағыттарда жұмыс істеп жатқанын оқыды және «Соңғы құрылғы алшақтығынан» сақтануды қалады. Қару КСРО-ға шабуыл жасалған жағдайда автоматты түрде іске қосылады, бұл фильм барысында орын алады, және президентке жер бетіндегі барлық тіршілік бірнеше жылға жойылатыны хабарланады. Аман қалудың жалғыз жолы – маңызды адамдарды таңдап, радиация басылғанша оларды шахталардың терең жер астына орналастыру. Генералдар бірден АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы «шахта алшақтығы» туралы алаңдауды бастайды. «Ракеталық алшақтық» туралы айтқанда, генерал Тургидсон бір сәтте АҚШ-тың КСРО-ға қарсы ракеталық артықшылығы бес есеге жететінін айтады. Кеңес елшісінің өзі де кеңестік ғалымдардың соңғы құрылғыны жасауды бастауының басты себебі – американдық әскери өндіріс деңгейіне ешқашан жете алмайтындарын түсінгендіктері екенін түсіндіреді (тіпті американдық ракета құрылысын озуды айтпағанда). Соңғы құрылғыны жасауға кеткен шығын, кеңестіктердің бір жылда қорғанысқа жұмсаған қаражатының аз бөлігін ғана құрады.