2003 жылғы ЦРУ қызметкерінің жеке басын ашу оқиғасы
Plame affair
2003 ж. АҚШ-тағы саяси дау: ЦРУ жедел қызметкерінің кімдігі жарияланды. Валери Пламе, Ирактың уран алуы туралы күмәнді мәлімдемелер мен күйеуінің саяхаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2003 жылы АҚШ-та ЦРУ қызметкерінің жеке басын ашуға байланысты саяси жанжал.
2003 American political scandal following the leakage of a CIA operative's identity
Пламе ісі (сондай-ақ ЦРУ ақпаратын жария ету жанжалы және Пламегейт деп те аталады) – 2003 жылы журналист Роберт Новактың Валерия Пламені ЦРУ-дың жасырын қызметкері ретінде таныстыруына байланысты саяси жанжал. 2002 жылы Пламе өзінің жоғары лауазымды тұлғаларына жолдаған хатта күйеуі, бұрынғы дипломат Джозеф С. Уилсонды Нигерге Ирактың елден уран сатып алу және импорттау жоспарларын тексеру үшін ЦРУ-ға міссияға жіберуге күмәнді екенін білдірді, бірақ ол "көмектесуге мүмкіндігі болуы мүмкін" деді. Президент Джордж Буш 2003 жылы Иракқа басып кіруге дайындық кезінде "Саддам Хусейн Африкадан көп мөлшерде уран іздегенін" мәлімдегеннен кейін, Уилсон 2003 жылдың шілде айында "Нью-Йорк Таймс" газетінде осындай келісімнің Иракпен жасалғанына күмәнді екенін жариялады. Уилсонның мақаласы жарияланғаннан кейін бір апта өткен соң, Новак "Вашингтон Пост" газетінде "әкімшіліктегі екі жоғары лауазымды шенеуніктердің" Пламе күйеуін міссияға жіберуді ұсынғаны туралы мәлімдеме жасады. Новак Пламедің жұмыс орны туралы, бұл құпия ақпарат екенін Мемлекеттік департаменттің қызметкері Ричард Армитаждан білген. Нигердің бұрынғы премьер-министрі Ибрахим Хасан Маяки Уилсонға уранды бүлікші мемлекеттерге сату туралы ешқандай келісімшарттар туралы білмейтінін, бірақ оған ирактық делегация атынан бір кәсіпкер Иракпен "сауда қатынастарын кеңейту" туралы сұраған, бұл Маяки уран сатуды білдіреді деп түсіндірді. Уилсон соңында "бұл оқиғада ешқандай шындық жоқ" деген қорытындыға келді және 2002 жылдың наурыз айында өзінің талдауын ұсынды. 2003 жылдың 28 қаңтарында АҚШ президенті Джордж Буш "Елдің жағдайы туралы жылдық үндеуінде" "Британ үкіметі Саддам Хусейннің Африкадан көп мөлшерде уран іздегенін анықтады" деді.
The Plame affair (also known as the CIA leak scandal and Plamegate) was a political scandal that revolved around journalist Robert Novak's public identification of Valerie Plame as a covert Central Intelligence Agency officer in 2003. In 2002, Plame wrote a memo to her superiors in which she expressed hesitation in recommending her husband, former diplomat Joseph C. Wilson, to the CIA for a mission to Niger to investigate claims that Iraq had arranged to purchase and import uranium from the country, but stated that he "may be in a position to assist". After President George W. Bush stated that "Saddam Hussein recently sought significant quantities of uranium from Africa" during the run up to the 2003 invasion of Iraq, Wilson published a July 2003 op ed in The New York Times stating his doubts during the mission that any such transaction with Iraq had taken place. A week after Wilson's op ed was published, Novak published a column in The Washington Post which mentioned claims from "two senior administration officials" that Plame had been the one to suggest sending her husband. Novak had learned of Plame's employment, which was classified information, from State Department official Richard Armitage. The former Prime Minister of Niger, Ibrahim Hassane Mayaki, reported to Wilson that he was unaware of any contracts for uranium sales to rogue states, though he was approached by a businessman on behalf of an Iraqi delegation about "expanding commercial relations" with Iraq, which Mayaki interpreted to mean uranium sales. Wilson ultimately concluded that there "was nothing to the story", and reported his findings in March 2002. In his January 28, 2003, State of the Union Address, US President George W. Bush said "The British government has learned that Saddam Hussein recently sought significant quantities of uranium from Africa."
Әділет департаментінің тергеуі
2003 жылдың 16 қыркүйегінде ЦРУ АҚШ Әділет министрлігіне хат жолдап, бұл мәселені қылмыстық тергеуге беруді сұрады. 2003 жылдың 29 қыркүйегінде Әділет министрлігі ЦРУ-ға бұл мәселе бойынша ФБР тергеуін сұрағанын хабарлады. 2003 жылдың 30 қыркүйегінде президент Буш өзінің әкімшілігінен Плэйм туралы ақпараттың жарияланғаны болса, "кім жариялағанын білгім келеді, және егер ол заң бұзған болса, ол жазаланады" деді. Бастапқыда Ақ үй, Ақ үй штабының орынбасары Карл Роув пен вице-президент Дик Чейнидің штаб бастығы Льюис "Скутер" Либбидің бұл ақпаратты жариялауға қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Бас прокурор Джон Эшкрофт Ақ үймен тығыз байланыста болғандықтан тергеуден бас тартты, ал қадағалау жауапкершілігі үш апта бұрын бас прокурордың орынбасары болып тағайындалған бұрынғы прокурор Джеймс Комиге жүктелді. Коми кейін Патрик Фицджеральдты бұл мәселені арнайы кеңес ретінде тергеуге тағайындады. Либби 30 айға бас бостандығынан айырылды, 250 000 АҚШ доллары көлемінде айыппұл салынды және түрмеден шыққаннан кейін екі жыл бақылауда болды. Үкім шығарылғаннан кейін арнайы кеңес Фицджеральд бұл іс бойынша басқа ешкім айыпталуы күтілмейтінін мәлімдеді: "Бәріміз өз жұмысымызға қайта ораламыз".
On September 16, 2003, the CIA sent a letter to the United States Department of Justice (DoJ), requesting a criminal investigation of the matter. On September 29, 2003, the Department of Justice advised the CIA that it had requested an FBI investigation into the matter. On September 30, 2003, President Bush said that if there had been "a leak" from his administration about Plame, "I want to know who it is and if the person has violated law, the person will be taken care of." Initially, the White House denied that Karl Rove, the White House Deputy Chief of Staff, and Lewis "Scooter" Libby, Chief of Staff of Vice President Dick Cheney, were involved in the leak. Attorney General John Ashcroft recused himself from involvement with the investigation because of his close involvement with the White House, and the responsibility for oversight fell to James B. Comey, a former prosecutor who had just been appointed deputy attorney general three weeks previously. Comey then appointed Patrick Fitzgerald to investigate the matter as Special Counsel Libby was sentenced to 30 months in prison, a fine of US$250,000, and two years of supervised release after his prison term. After the verdict, Special Counsel Fitzgerald stated that he did not expect anyone else to be charged in the case: "We're all going back to our day jobs."
Джо Уилсонның таңдауындағы Валери Уилсонның рөлі
Вилсондар және АҚШ Сенатының барлау жөніндегі арнайы комитетінің баяндамасында ұсынылған ЦРУ меморандумдары елші Вилсонның Африкада, әсіресе Нигерде дипломатиялық тәжірибесі оның Нигерге жіберілуіне себеп болғанын көрсетеді. Ол француз тілін еркін меңгерген, ал сапарға дейін дипломатиялық мансабы кезінде Нигерде АҚШ Мемлекеттік департаментінің жалпы қызмет көрсету офицері, Габон мен Сан-Томе мен Принсипиде елші, Бразавильде және Иракта Миссияның бас орынбасары (DCM) (1990-1991 жылдардағы Перс шығанағындағы соғыс кезінде Миссияның басшысы), басқа да дипломатиялық қызметтерде және кейіннен президенттер Джордж Буш және Билл Клинтонның басқаруындағы АҚШ-тың Африка істеріне қатысты ұлттық қауіпсіздік және әскери кеңесші қызметтерде қызмет атқарған. ЦРУ-дағы басшыларымен кеңескеннен кейін, Валери Плейм, Сенаттың барлау жөніндегі комитетіне сәйкес, 1998 жылы үйленген күйеуі, елші Уилсоннан мұндай сапарға баруға ниетті емеспе екенін сұрауды ұсынды. Бас жюри алдында Либби өзінің де, вице-президент Чейнидің де Джозеф Уилсонның бұл тапсырмаға лайықты екеніне сенгенін, бірақ оның әйелі ЦРУ-да жұмыс істемесе, ол таңдалмас еді деп ойлаған. Кейінгі баспасөз хабарламаларында "Ақ үйдің қызметкерлері оны тағайындауға қаншалықты қатысқанын білгісі келді" деп жазылған. Оның кітабында Тенеттің айтуынша, "ЦРУ-ның қару-жарақтың таралуына қарсы іс-қимыл бөліміндегі орта деңгейдегі шенеуніктер өз бастамалары бойынша Жо Уилсоннан Нигер мәселесін қарастыруды өтінді, өйткені ол оларға бұрын бір жобада көмектескен болатын, және онымен байланыс жасау оңай еді, өйткені оның әйелі CPD-де жұмыс істеді". 2007 жылдың наурызында Plame АҚШ Палатасының қадағалау және үкіметтік реформа жөніндегі комитетіне куәлік берген кезде бұл сұраққа жауап берді: "Мен оны ұсынған жоқпын. Мен оны ұсынған жоқпын. Бұл жерде туыстық қатынас болған жоқ. Менің билігім жоқ еді. Бұл Либбидің ісі кезінде берілген куәлікте расталды, және мен сізге бұл фактілермен сәйкес келмейтінін айта аламын". Ол 2002 жылдың ақпан айында вице-президент Чейнидің кеңсесінен ирактық уран сатып алу туралы сұрау салуды талқылаған кезде, күйеуінің дипломатиялық тарихы мен ЦРУ-мен бұрынғы жұмысы туралы білетін әріптесі оны жіберуді ұсынғанын және ол күйеуі мен оның басшылары арасындағы талқылауды жеңілдетуге келіскенін сипаттады. Плэймнің куәлігіне жауап ретінде республикашыл сенаторлар Кит Бонд, Оррин Хэтч, Ричард Берр Сенат баяндамасына қосымша пікірлер ұсынды, онда "Уилсон ханым ЦРУ бас инспекторына өзінің күйеуін саяхатқа ұсынғанын айтты, ол біздің комитет қызметкерлеріне өзінің немесе оның бастығы оны жасағанын есіне түсіре алмағанын айтты және палата комитетіне оны ұсынбағанын айтты" деп мәлімдеді. Сонымен қатар қосымша көріністерде 2002 жылдың 12 ақпанында Плэймнің CPD операциялар дирекциясына жіберген электрондық поштасының толық мәтіні бар, онда ол Джо Уилсонның ЦРУ-ның Нигердегі есептерді тексеруіне "қоматтасу мүмкіндігі болуы мүмкін" деп жазды. Алан Куперман The Washington Post газетінде Пламның "Әділ ойын" атты мемуарларын қарап шығып, "Вальери Уилсон өзінің айтуынша, Жо Уилсонды Нигерге жіберу идеясын ойлап таппаған да, оны мақұлдамаған да. Бірақ ол процеске қатысып, күйеуінің куәлігін бұзды". Пламе өз кітабында Джо Уилсонның бірнеше жылдан кейін өзінің анықтамаларын атап өтетін 2002 жылдың 12 ақпанындағы электрондық пошта туралы білгеннен кейін оның түсіндірмелерін "тыңдау үшін тым ашуланды" деп жазады.
The Wilsons, and CIA memoranda presented in the report by the United States Senate Select Committee on Intelligence, indicate that Ambassador Wilson's diplomatic experience in Africa, and particularly in Niger, led to his selection for the mission to Niger. He is fluent in French, and, during his diplomatic career prior to the trip, he had served as a U. S. State Department general services officer in Niger, as an ambassador to Gabon and São Tomé and Príncipe, as Deputy Chief of Mission (DCM) in both Brazzaville and Iraq (taking over as Chief of Mission during the 1990–91 Gulf War), in other diplomatic postings, and in subsequent national security and military advisory roles concerning U. S. African affairs under Presidents George H. W. Bush and Bill Clinton. After being consulted by her superiors at the CIA about whom to send on the mission, Valerie Plame, according to the Senate Select Committee on Intelligence, suggested that they ask Ambassador Wilson, her husband, whom she had married in 1998, whether or not he might be interested in making such a trip. In his testimony to the grand jury, Libby testified that both he and Vice President Cheney believed that Joseph Wilson was qualified for the mission, though they wondered if he would have been selected had his wife not worked at the CIA. Subsequent press accounts reported that "White House officials wanted to know how much of a role she had in selecting him for the assignment." In his book, Tenet writes "Mid level officials in [the CIA's Counterproliferation Division (CPD)] decided on their own initiative to [ask Joe Wilson to look into the Niger issue because] he'd helped them on a project once before, and he'd be easy to contact because his wife worked in CPD." In March 2007, Plame addressed the question while testifying before the United States House Committee on Oversight and Government Reform: "I did not recommend him. I did not suggest him. There was no nepotism involved. I did not have the authority. It's been borne out in the testimony during the Libby trial, and I can tell you that it just doesn't square with the facts." She described that in February 2002, while discussing an inquiry from the office of Vice President Cheney about the alleged Iraqi uranium purchases, a colleague who knew of her husband's diplomatic background and previous work with the CIA suggested sending him, and that she agreed to facilitate the discussion between her husband and her superiors despite her own ambivalence about the idea. In response to Plame's testimony, Republican Senators Kit Bond, Orrin Hatch, Richard Burr submitted additional views to the Senate report that stated "Mrs. Wilson told the CIA Inspector General that she suggested her husband for the trip, she told our committee staff that she could not remember whether she did or her boss did, and told the House Committee, emphatically, that she did not suggest him." Also in the additional views is the full text of an e mail message sent by Plame on February 12, 2002, to the Directorate of Operations at CPD, in which she writes that Joe Wilson "may be in a position to assist" the CIA's inquiries into the Niger reports. In a review of Plame's memoir, Fair Game, Alan Cooperman wrote for The Washington Post that "by her own account, Valerie Wilson neither came up with the idea [of sending Joe Wilson to Niger] nor approved it. But she did participate in the process and flogged her husband's credentials." Plame writes in her book that Joe Wilson was "too upset to listen" to her explanations after learning years later about the February 12, 2002 email she had sent up the chain of command outlining his credentials.
Конгресс тыңдаулары
2007 жылдың 8 наурызында Либби ісінің үкімінен екі күн өткен соң, Конгрессмен Генри Уаксман, АҚШ Өкілдер палатасының Үкімет реформалары жөніндегі комитетінің төрағасы, комитетінің Плэймнің 16 наурызда куәлік беруін сұрап, тыңдау өткізетінін жариялады. Бұл комитеттің «Ақ үй шенеуніктері Плэймнің жеке басын қорғау бойынша тиісті процедураларды сақтаған-сақтамағанын» зерттеуге бағытталған әрекет болды.
On March 8, 2007, two days after the verdict in the Libby trial, Congressman Henry Waxman, chair of the U. S. House Committee on Government Reform, announced that his committee would hold hearings and ask Plame to testify on March 16, in an effort by his committee to look into "whether White House officials followed appropriate procedures for safeguarding Plame's identity."
Халықтық ақпарат құралдарында
Племе ісінің оқиғалары 2010 жылғы "Әділ ойын" фильмінде бейнеленген. Фильм Плэймнің естеліктері мен Джо Уилсонның 2004 жылғы "Ақиқат саясаты" атты естеліктеріне негізделген.
The events of the Plame affair were portrayed in the 2010 film Fair Game. The film was based on Plame's memoir and Joe Wilson's 2004 memoir The Politics of Truth.