Кіріспе

1977 жылы Майкл Андерсонның американдық триллері

«Орка» (сонымен қатар «Орка: Қатіл кит» деп белгілі) – 1977 жылы Майкл Андерсон режиссерлік еткен, Дино Де Лаурентис продюсерлік еткен, Ричард Харрис, Шарлотта Рамплинг және Уилл Сэмпсон қатысқан американдық триллер фильмі. Фильмде еркек киттің жүкті анасы мен туылмаған баласын өлтіргені үшін балық аулайтын қайық пен оның капитанынан кек алуы көрсетіледі. Фильм шыққаннан кейін шағын кассалық табысқа ие болды, бірақ екі жыл бұрын шыққан «Жүзгіш» фильмімен ұқсастығына байланысты сыншылар мен көрермендер тарапынан көбінесе жағымсыз пікірлер алды. 2004 жылы Paramount Home Entertainment компаниясы «Орканы» Region A DVD форматында шығарды. 2017 жылы Umbrella Entertainment «Орканы» Region B Blu-ray форматында Марта Де Лаурентиспен 4 минуттық жаңа сұхбатпен бірге шығарды. 2020 жылдың 30 маусымында Scream Factory «Орканы» Region A Blu-ray форматында жақсартылған бейне сапасымен шығарды.

Сюжет

Капитан Нолан – ирландтық-канадтық балықшы, Оңтүстік Харбор, Новая Шотландияда тұрады. Ол қайығы "Бампо" үшін несие төлеу үшін теңіз жануарларын аулап, соңынан Ирландияға оралуды жоспарлайды. Қазір Ноланның экипажы жергілікті аквариум тапсырысымен үлкен ақ акула іздеп жүр, бірақ аквариум өкілі Кен акуланың шабуылына ұшырайды. Кит араласып, акуланы өлтіріп, Кеннің өмірін сақтайды. Бұл Ноланның назарын әлдеқайда құнды китке аударады. Ол оны гарпунмен ұстауға тырысады, бірақ қателікпен аналық китке тигізіп, жаралы етеді. Нолан мен экипажы китті кемеге көтереді, ол кейіннен түсік тастайды. Капитан өлі туынды суға лақтырып жібереді, ал оның серігі азаптан айқайлап, қарап тұрады. Ашулы еркек "Бампоны" бұзуға тырысады. Ноланның бірінші серігі Новак, шабуылшыны алаңдату үшін өлген аналық китті босатады, бірақ кит қайыққа секіріп, оны су астына алып кетеді. Ертесі күні ол өлген серігінің денесін жағаға шығарады. Жергілікті балықшылар одағының төрағасы Ал Суэйн, өлген аналық китті тапқаннан кейін Ноланның іс-әрекеттеріне наразылық білдіреді. Нолан еркекті өлтіруге келіседі, өйткені ашулы киттің болуы ауыл экономикасы үшін маңызды балықтардың көшіп кетуіне себеп болады. Кит бірнеше балық аулау қайығын батырып, ауыл тұрғындарын отыннан айыру үшін су асты мұнай құбырларын жарып, кек алуын жалғастырады. Кеннің әріптесі және тәжірибелі кит зерттеушісі Рейчел Бедфорд Ноланға киттердің адамдарға қаншалықты ұқсас екенін көрсетеді және оған: "Егер ол (кит) адам сияқты болса, онда ол қалағаны міндетті түрде оның қалауымен сәйкес болуы керек емес" дейді. Нолан Бедфордқа өзінің китке деген сезімталдығын айтады, өйткені оның әйелі мен туылмаған баласы бұрын мас жүргізушінің салдарынан болған жол апатында қаза тапқан. Нолан Бедфордқа китпен күреспейтініне уәде береді, бірақ сол түні ол теңіз жағалауындағы үйіне шабуыл жасайды, нәтижесінде жараланған экипаж мүшесі Энни сол аяғынан айырылады. Ауруханада оны көргеннен кейін Нолан өзінің жалғыз қалған экипажының мүшесі Полды, Кен, Бранфорд және Микмак аңшысы Джейкоб Умилакпен бірге китті қуу үшін шақырады. Экипаж Ноланға өзіне ілесуді белгілегеннен кейін, киттің артынан жүруге кіріседі. Кен (фильмнің басында кит оны құтқарып қалды) жағаға қарай еңкейгенде, кит оны аузымен ұстап алып, өлтіреді. Олар китті Белл-Айлға дейін қадағалайды, бірақ Пол батырын жоғалтып, құтқару қайығына отырып қашуға тырысқанда, кит оны қиратып, суға батып кетеді. Ертесі күні кит Ноланды мұздыққа соқтығысу үшін маневр жасайды. Капитан мен Бедфорд батып бара жатқан "Бамподан" құтылып жатқанда, капитан китті гарпунмен ұстап алады, бірақ Умилак SOS жібергеннен кейін мұздың лавинасы астында қалады. Нолан мен Бедфорд мұздық үстінде жасырынады, бірақ Нолан екіншісіне құлап түседі, сондықтан кит оларды бөліп, оның өмірін сақтайды. Кит мұздың үстіне секіріп, оны қисайтып, Ноланды суға жібереді, содан кейін оны құйрығымен ұстап алып, мұзға тигізіп өлтіреді. Бедфорд мұны әлсіздікпен қарайды. Кек алуын аяқтағаннан кейін, кит мұздың астында оңтүстікке қарай жүзіп кетеді, ал Бедфордты құтқару үшін тікұшақ келе жатқаны көрінеді.

Өндіріс

Продюсер Лучано Винченцони 1975 жылы түн ортасында Дино де Лаурентис шақырғаннан кейін фильмді дамытуға тағайындалды. "Жау" фильмін көргенін мойындағаннан кейін, де Лаурентис Винченцониге "ақ акуладан да қатыгез және үлкен балық табуды" бұйырды. Теңіз жануарларына бұрын қызығушылық танытпаған Винченцониге оның інісі Адриано, зоологиямен қызығушылығымен белгілі, қасқыр киттер туралы айтты. Фильмді түсіру басым бөлігі Ньюфаундлендте балық аулау маусымында өтті. Түсірілімнің көп бөлігі астана Сент-Джонстан оңтүстікке қарай 15 шақырым жердегі Пэтти-Харбор қаласында жүргізілді. Түсірілімге қолданылған негізгі қасқыр киттер – Тынық мұхитының "Маринеланд" және "Marine World Africa" (Six Flags Discovery Kingdom) орталықтарынан үйретілген жануарлар болды, бірақ сонымен қатар жасанды резеңке киттер де пайдаланылды. Бұл модельдер соншалықты шынайы болғандықтан, жануарларды қорғаушылар оларды тасымалдап әкелген жүк көліктерін тоқтатып, оларды нағыз қасқыр киттер деп қате түсінді. Фильмнің басында қолданылған акуланы танымал акула аулаушы Рон Тейлор ұстаған. Лабрадордың шалқар полярлық аймағын бейнелеу үшін жасалған көріністерді Мальтада суретші Марио Гарбулья салған. Винченцонидің сөзіне сүйенсек, Ричард Харрис бір таблоидті оқып, әйелі Энн Туркельдің жағажайда жас жігітпен бірге түскен суретін көргеннен кейін түсірілім алаңында көп іше бастаған. Ол оларды өлтіру үшін Малибуға ұшып кетуге ниеттенген, бірақ Vincenzoni қара көзіне соққы тиген төбелес салдарынан бұл ойынан бас тартып, түсірілімді жалғастырды. Фильм АҚШ пен Канадада 14 717 854 долларлық табыс әкелді. Variety журналында жарияланған заманауи рецензия фильмді "адам мен аң арасындағы мағынасыз нәрсе" деп атап, "тамаша арнайы эффекттер мен су асты түсірілімдері ақымақ сюжет айту арқылы жойылды" деп өкініш білдірді. Time журналынан Ричард Шикель фильмнің түсірушілері "Орка" фильмін жасау үшін "драматикалық клишелерді іздеуде теңіз әдебиетін тым көп зерттегенін" жазды және фильмді "шеберсіз" және "күшті жандандырылмаған" деп сипаттады. The Washington Post газетінен Гари Арнольд фильмнің арнайы эффекттерін сынап, оны "де Лаурентистің бұрынғы хиті "Өлім тілегі" фильмінің қайталауы, бірақ қасқыр кит Чарльз Бронсон рөлінде" деп атады. "Орка" фильмі "Жау" фильмімен жиі салыстырылды. Шикель де, Арнольд та екі фильмнің арасындағы ұқсастықтарды атап өтті, ал Associated Press агенттігінен Боб Томас оны "Жауды көшіруге жасалған тағы бір әрекет" деп мәлімдеді. Chicago Reader журналынан Дейв Кехр фильмді "Моби Дик, Кинг Конг және Жау" фильмдерінің "ұйғыр-дұйғыр қоспасы" деп сипаттап, оның көптеген монтаждардан қиындық көріп тұрғанын айтты. Алайда Ричард Харрис түсірілім кезінде алған тәжірибесінен ләззат алды және "Орка" мен "Жау" фильмдерін салыстыруға наразылық білдірді.