Жаулы аңшы (Jauly anshy)

Кіріспе

1975 жылы түсірілген Стивен Спилбергтің триллері

«Жаңқа» – 1975 жылы түсірілген американдық триллер фильмі, режиссері Стивен Спилберг, Питер Бенчлидің 1974 жылғы романы негізінде түсірілген. Басты рөлде – полиция бастығы Мартин Бродиді сомдаған Рой Шейдер. Ол теңіз биологының (Ричард Дрейфус) және кәсіби акула аңшысының (Роберт Шоу) көмегімен жазғы курорт қаласындағы жағажайға демалушыларға шабуыл жасайтын үлкен ақ акуланы аулауға кіріседі. Мэр рөлін Мюррей Гамильтон, ал Бродидің әйелі рөлін Лорейн Гэри ойнайды. Сценарий авторы ретінде Бенчли, алғашқы нұсқаларын жазған, және актер-сценарист Карл Готтлиб, түсірілім кезінде сценарийді қайта жазған. «Жаңқа» көбінесе Массачусетс штатындағы Мартаның жүзім бағында түсірілді. Бұл фильм мұхитта түсірілген алғашқы ірі картина болғандықтан, бюджет пен кестеден шығып, өндірісі қиындыққа тап болды. Көркемдік бөлімнің механикалық акулалары жиі істен шығып тұрғандықтан, Спилберг акуланың болуын тек меңзеуге шешім қабылдады. Композитор Джон Уильямстың жасаған құлқылы және минималистік музыкасы акуланың пайда болуын күту сезімін тудырды. Спилберг және тағы басқалар бұл тәсілді режиссер Альфред Хичкокпен салыстырды. Universal Pictures компаниясы фильмді 450-ден астам экранда көрсетті, сол кездегі ірі студиялық фильм үшін бұл өте кең көрсетілім болды. Фильмді насихаттау үшін телеарналарда көптеген жарнамалар көрсетілді және тауарлар сатылды. «Жаңқа» кино тарихындағы маңызды кезең деп есептеледі, ол жазғы блокбастерлердің прототипі болды және музыкасы мен монтаждауы үшін бірнеше сыйлыққа ие болды. «Жұлдызды соғыстар» фильмі жарыққа шыққанға дейін бұл фильм барлық уақыттағы ең табысты фильм болып саналды. Екі фильм де қазіргі Голливудтың бизнес-моделін құруға ықпал етті, ол жазғы маусымда мыңдаған кинотеатрларда көрсетілетін, әрекет пен шытырман оқиғаға толы, қарапайым сюжеті бар фильмдерден жоғары табыс табуға бағытталған. «Жаңқа» кейін үш жалғастырушы фильмге (оларда Спилберг пен Бенчли қатыспады) және көптеген ұқсас триллерлерге жол ашты. 2001 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы оны АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізіп, сақтау үшін таңдады.

Jaws is a 1975 American thriller film directed by Steven Spielberg, based on the 1974 novel by Peter Benchley. It stars Roy Scheider as police chief Martin Brody, who, with the help of a marine biologist (Richard Dreyfuss) and a professional shark hunter (Robert Shaw), hunts a man eating great white shark that attacks beachgoers at a summer resort town. Murray Hamilton plays the mayor, and Lorraine Gary portrays Brody's wife. The screenplay is credited to Benchley, who wrote the first drafts, and actor writer Carl Gottlieb, who rewrote the script during principal photography. Shot mostly on location at Martha's Vineyard in Massachusetts, Jaws was the first major motion picture to be shot on the ocean and consequently had a troubled production, going over budget and schedule. As the art department's mechanical sharks often malfunctioned, Spielberg decided to mostly suggest the shark's presence, employing an ominous and minimalist theme created by composer John Williams to indicate its impending appearances. Spielberg and others have compared this suggestive approach to that of director Alfred Hitchcock. Universal Pictures' release of the film to over 450 screens was an exceptionally wide release for a major studio picture at the time, and it was accompanied by an extensive marketing campaign that heavily emphasized television spots and tie in merchandise. Regarded as a watershed moment in motion picture history, Jaws was the prototypical summer blockbuster and won several awards for its music and editing. It was the highest grossing film of all time until the release of Star Wars two years later; both films were pivotal in establishing the modern Hollywood business model, which pursues high box office returns from action and adventure films with simple high concept premises, released during the summer in thousands of theaters and advertised heavily. Jaws was followed by three sequels (none of which involved Spielberg or Benchley) and many imitative thrillers. In 2001, the Library of Congress selected it for preservation in the United States National Film Registry.

Сюжет

Жаңа Англияның жағалауындағы Амити аралында жас әйел жағажайдағы кешкі той кезінде мұхитта жүзуге кетеді. Көрінбейтін күш оған шабуыл жасап, су астына сүйреп әкетеді. Оның денесі ертесі күні таңертең жағада табылады. Жаңадан тағайындалған полиция бастығы Мартин Броди акула шаққан деген қорытынды шығарылғаннан кейін жағажайларды жабады; қала әкімі Ларри Вон жазғы экономиканың құлдырауынан қорқып, оны қайта қарастыруға көндіреді. Денсаулық сақтау қызметкері, қысымға ұшыраған болуы мүмкін, қала әкімінің қайық апаты туралы теориясын қолдайды. Броди олардың қорытындысын ойсырап қабылдайды, бірақ көпшілік жағажайда жас бала Алекс Кинтнер қаза табады. Акулаға сыйлық белгіленеді, бұл кәсіби емес аң аулауға асығушылық тудырады. Эксцентрикті және опысты жергілікті акула аулаушы Куинт өзінің қызметін 10 000 долларға ұсынады. Консультант-океанограф Мэтт Хупер қыздың денесін зерттейді және оны ерекше ірі акула өлтіргенін растайды. Жергілікті балықшылар жолбарыс акуласын ұстағанда, қала әкімі жағажайлар қауіпсіз деп жариялайды. Миссис Кинтнер Бродиге шағымданып, ұлының өліміне оны кінәлі дейді. Хупер күмәнданып жолбарыс акуласын зерттейді және оның асқазанында адамның қалдықтарын таппай, құрбандарды ірі акула өлтіргенін анықтайды. Хупердің қайығында түнгі суларда іздеу кезінде Хупер мен Броди жергілікті балықшы Бен Гарднердің жартылай суға батқан қайығын табады. Су астында Хупер қайықтың корпусынан үлкен акула тісін алып шығады, бірақ Гарднердің кесілген басын тапқаннан кейін оны жаңсақ тастап кетеді. Вон Броди мен Хупердің үлкен ақ акуланың өлімге себеп болғаны туралы пікірін жоққа шығарады және жағажайларды жабудан бас тартады, тек қауіпсіздік шараларын күшейтеді. 4 шілдеде жағажайлар туристермен толы болады. Акула жақын маңдағы лагунаға кіріп, қайықпен жүрушіні өлтіреді және Бродидің ұлын өлтіруге жақын келеді. Броди кінәлі сезінген Вонды Куинтті жалдауға көндіреді. Куинт пен Хупердің арасындағы шиеленіске қарамастан, олар Бродимен бірге Куинттің қайығымен акула аулауға шығады. Броди бауды лақтырғанда, акула кенеттен қайықтың артына шығады. Куинт оның ұзындығы 8 метр, салмағы 25 кг шамасында екенін бағалап, оны бату барреліне байланған арқанмен арпуналайды, бірақ акула баррельді су астына тартып, жоғалады. Түнде Куинт пен Хупер денелеріндегі әртүрлі жаралар туралы әңгімелеседі. Куинттің бірі – алынған татуировка, ол Индианаполиске жасалған шабуылдан аман қалғанын айтады, онда көптеген американдық теңізшілер акулалардың шабуылынан қаза тапты. Акула қайтып келіп, қайықтың корпусына соғылып, қуатты өшіреді. Адамдар түн бойы қозғалтқышты жөндеумен айналысады. Таңертең Броди Жағалау күзетіне қоңырау шалуға тырысады, бірақ акуланы сыртқы көмексіз өлтіруге құмарланған Куинт радионы қиратады. Ұзақ қуып жететіннен кейін Куинт акулаға тағы бір баррельді салады. Арқан қайықтың артқы бөлігіне байланады, бірақ акула қайықты артқа сүйреп, палубаны суға батырып, қозғалтқыш бөлімін су басады. Куинт қайықтың транцын сақтау үшін арқанды кесуге асыққанда, арқандар үзіледі. Баррельдер акулаға жабысып қалады. Бродиге қуаныш әкеліп, Куинт акуланы жағалауға тартады, бірақ ақаулы қозғалтқыш өшіп қалады. Қайық суға тола бастағанда, үштік тәуекелдік тәсілге көшеді. Хупер костюм киіп, акулаға қарсы қорғалған камераға кіреді, акулаға гиподермалық найза арқылы стрихнин енгізуді жоспарлайды. Акула камераға шабуыл жасап, Хупердің найзасын тастауына себеп болады. Акула камераны қиратып жатқанда, Хупер теңіз түбінен қашып құтылады. Акула қайықтың артқы жағына секіріп, Куинтті жұтады. Суға батқан кемеде Броди акуланың аузына сүңгіп жүзуге арналған баллонды тығып, қаңғыраған құстың ұясына көтеріліп, баллонды мылтықпен атып өлтіреді. Нәтижесінде болған жарылыс акуланы өлтіреді. Хупер қайта пайда болады және ол Бродимен бірге Амити аралына қайтып келеді, қалған баррельдерге жабысады.

In the New England beach town of Amity Island, a young woman goes for a late night ocean swim during a beach party. An unseen force attacks and pulls her underwater. Her remains are found washed up on the beach the next morning. After the medical examiner concludes it was a shark attack, newly hired police chief Martin Brody closes the beaches; Mayor Larry Vaughn persuades him to reconsider, fearing the town's summer economy will suffer. The coroner, apparently under pressure, now concurs with the mayor's theory that it was a boating accident. Brody reluctantly accepts their conclusion until a young boy, Alex Kintner, is killed at a crowded beach. A bounty is placed on the shark, causing an amateur shark hunting frenzy. Quint, an eccentric and roughened local shark hunter, offers his services for $10,000. Consulting oceanographer Matt Hooper examines the girl's remains, confirming that an abnormally large shark killed her. When local fishermen catch a tiger shark, the mayor declares the beaches safe. Mrs. Kintner confronts Brody and blames him for her son's death. A skeptical Hooper dissects the tiger shark and, finding no human remains inside its stomach, determines a larger shark killed the victims. While searching the night waters in Hooper's boat, Hooper and Brody find the half sunken vessel of Ben Gardner, a local fisherman. Underwater, Hooper removes a sizable shark tooth from the boat's hull, but accidentally drops it after discovering Gardner's severed head. Vaughn dismisses Brody and Hooper's assertions that a huge great white shark caused the deaths, and refuses to close the beaches, allowing only increased safety precautions. On the Fourth of July weekend, tourists pack the beaches. The shark enters a nearby lagoon, killing a boater and coming close to killing Brody's son. Brody then convinces a guilt ridden Vaughn to hire Quint. Despite tension between Quint and Hooper, they and Brody head to sea on Quint's boat to hunt the shark. As Brody lays down a chum line, the shark suddenly appears behind the boat. Quint, estimating it is 25 feet (8 m) long and weighs , harpoons it with a line attached to a flotation barrel, but the shark pulls the barrel underwater and disappears. At nightfall, Quint and Hooper drunkenly exchange stories about their assorted body scars. One of Quint's is a removed tattoo, and he reveals that he survived the attack on the Indianapolis, during which many US sailors were killed by sharks. The shark returns, ramming the boat's hull and disabling the power. The men work through the night, repairing the engine. In the morning, Brody attempts to call the Coast Guard, but Quint, obsessed with killing the shark without outside assistance, smashes the radio. After a long chase, Quint harpoons the shark with another barrel. The line is tied to the stern cleats, but the shark drags the boat backward, swamping the deck and flooding the engine compartment. As Quint is about to sever the line to save the boat's transom, the cleats break off. The barrels stay attached to the shark. To Brody's relief, Quint heads toward shore to draw the shark into shallower waters, but the overtaxed engine fails. As the boat takes on water, the trio attempts a riskier approach. Hooper suits up and enters a shark proof cage, intending to lethally inject the shark with strychnine via a hypodermic spear. The shark viciously attacks the cage, causing Hooper to drop the spear. While the shark destroys the cage, Hooper escapes to the seabed. The shark leaps onto the boat's stern, subsequently devouring Quint. Trapped on the sinking vessel, Brody shoves a scuba tank into the shark's mouth and, climbing onto the crow's nest, shoots the tank with a rifle. The resulting explosion kills the shark. Hooper resurfaces and he and Brody paddle back to Amity Island, clinging to the remaining barrels.

Даму

Ричард Д. Занук пен Дэвид Браун, Universal Pictures продюсерлері, Питер Бенчлидің "Жаулы балық" романы туралы тәуелсіз түрде естіді. Браун оны өмір салты журналы "Космополитанның" әдебиет бөлімінде тапты, оны сол кезде оның әйелі Хелен Гурли Браун басқарды. Журналдың кітап редакторы жазған шағын карточкада сюжеттің толыққанды сипаттамасы берілген, соңында "жақсы фильм болуы мүмкін" деген пікір қосылған. Продюсерлер кітапты бір түндік оқып, ертесі күні таңертең оны "ең қызықты оқығандары" деп келісіп, оны қалай іске асыруға болатынына сенімді болмаса да, фильмге түсіргілері келді. Олар 1973 жылы кітап жарыққа шықпастан бұрын фильмге құқықтарды шамамен 175 000 долларға сатып алды (1973 жылғы 175000.0 доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең). Браунның сөзіне қарағанда, егер олар кітапты екі рет оқыса, фильмді түсірмес еді, себебі кейбір сахналарды іске асырудың қаншалықты қиын екенін түсінген болар еді. Режиссерлік қызметке Занук пен Браун алдымен тәжірибелі режиссер Джон Стерджесті қарастырды – оның тәжірибесінде тағы бір теңіз саяхаты болған, кейін Дик Ричардсқа ұсыныс жасады, оның режиссерлік дебюті "Culpepper Cattle Co." өткен жылы шыққан. Олар Ричардстың акуланы кит деп сипаттауын ұнатпады және оны жобадан шығарды. Браун Спилбергті жобаны аяқтауға көндірді, "Жаулы балықтан" кейін қалаған фильмдеріңді түсіре аласың" деді.

Жазу

Экрандастыру үшін Спилберг романның негізгі сюжетін сақтап қалуды қалады, бірақ Бенчлидің көптеген қосалқы сюжеттерін жойды. Жалпы, ол сценарийді басқа жазушыларға тапсырудан бұрын үш нұсқа жазды; «Коломбо» сериалын жасаған Уильям Линк пен Ричард Левинсон да Спилбергтің шақыруын қабылдамады. Тони және Пулитцер сыйлығының иегері, драматург Хауард Саклер Лос-Анджелесте болған кезде, киношылар басқа жазушы іздеуді бастады және авторлық құқығы көрсетілмейтін қайта жазуды ұсынды; өндірушілер мен Спилберг Бенчлидің нұсқаларына көңілі толмағандықтан, олар дереу келісті. Готлиб Спилбергке үш беттік ескертулер жіберіп, жергілікті газеттің саяси байланыстары бар редакторы Медоустың рөлін таңдады. Ол Спилберг оны өндірушілермен кездесуге алып барғанға дейін кастингтен өтті. Әрбір сахнаның сценарийі әдетте түсірілім күнінен бір күн бұрын аяқталды, Готлиб Спилбергпен және актерлер мен түсірілім тобының мүшелерімен кешкі ас ішкеннен кейін фильмге не кіретінін шешті. Көптеген диалогтар актерлердің осы кеште импровизациялаған сөздерінен туындады; ал кейбіреулері түсірілім алдында түсірілім алаңында жасалды. Джон Милиус басқа да диалогтарды жетілдірді, Спилберг өзінің нұсқасын дайындағанын мәлімдеді, бірақ басқа сценаристтер оның материалдарын қаншалықты пайдаланғаны белгісіз. Режиссердің пікірінше, соңғы сценарийде кітапта жоқ 27 көрініс болды. Бенчли «Жау» романын 1964 жылы спорттық балықшы Франк Мундустың алып акула ұстағаны туралы оқығаннан кейін жазды. Готлибтің сөзіне сүйенсек, Квинт Мундустың образында жасалған, оның «Акулаларды ұстауға арналған спорттық балық аулау» кітабын зерттеу үшін оқыған. Режиссердің айтуынша, Милиус Саклердің «бір жарым беттік» сөйлеуін монологқа айналдырды, содан кейін оны Шоу ішінара қайта жазды.

Кастинг

Актер рөлдері Басшы Мартин Броди Квинт Мэтт Хупер Эллен Броди Қала әкімі Ларри Вон Медоуз Леонард Хендрикс Крисси Уоткинс Миссис Кинтнер Сұхбат беруші Спилберг Занук пен Браунның танымал актерлерді шақыру туралы өтінішіне құлақ асса да, алғашқы актерлер ретінде Универсал президенті Сидни Шейнбергтің әйелі Лорейн Гэри (Эллен Броди рөлінде) және Амити аралының мэрі Мюррей Гамильтон таңдалды. Каскадер әйелінен актрисаға айналған Сьюзан Бэклайн Крисси (бірінші құрбан) рөліне шақырылды, себебі ол жүзуді білді және жалаңаш түсуге дайын еді. Роберт Дюваллға Броди рөлі ұсынылды, бірақ актер Квинтті сомдауға қызығушылық танытты. Чарлтон Хестон рөлге ниет білдірді, бірақ Спилберг Хестонның кішігірім қауымның полиция бастығы үшін экранға тым зор тұлға келтіретінін сезінді. Рой Шейдер Спилбергтің сценарийшімен әңгімелесіп, акуланың қайыққа секіруі туралы айтқан сөздерін естігеннен кейін жобаға қызығушылық танытты. Квинт рөлі бастапқыда Ли Марвин мен Стерлинг Хейденге ұсынылды, бірақ екеуі де бас тартты. Шоу өзінің рөлін жергілікті балықшы, фермер және аңызға айналған эксцентрик Крейг Кингсбериге негіздеді, ол балықшы Бен Гарднердің кішкентай рөлінде ойнады. Спилберг Кингсбериді "менің ойымша, Квинттің ең таза бейнесі" деп сипаттады, ал оның кейбір экраннан тыс сөздері Гарднер мен Квинттің сөздері ретінде сценарийге енгізілді. Хупер рөліне Спилберг бастапқыда Джон Войтты қалаған. Тимоти Боттомс, Ян Майкл Винсент, Джоэл Грей және Джефф Бриджес де осы рөлге қарастырылды. Спилбергтің досы Джордж Лукас Ричард Дрейфусты ұсынды, оны ол "Американдық граффитиде" режиссерлік еткен болатын. Кастингтің нәтижесінде Хупер рөлі актерге сәйкес қайта жазылды, Массачусетс штатындағы Мартаның жүзім бақшасы аралында, шығыс Лонг-Айлендке қарастырылғаннан кейін таңдалды. Браун кейінірек түсірілім орнының "акуланың пайда болуы туристік бизнесті құртатындай төменгі орта тапқа тән демалыс аймағы болуы керек" екенін түсіндірді. Мартаның жүзімдігі де таңдалды, өйткені қоршаған мұхиттың құмды түбі 11 метрден төмен түспейді, ол жағалаудан 12 миль (19 км) бойы, бұл механикалық акулаларға құрлық көрінбей тұрып жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Спилберг су астындағы кадрларды суға түскенде көретін суреттерге ұқсас етіп түсіргісі келгендіктен, оператор Билл Батлер су астындағы және теңіздегі суреттерді түсіруді жеңілдету үшін жаңа жабдықтар ойлап тапты, соның ішінде толқынға қарамастан камераны тұрақтандыратын құрылғы және герметикалық жабық суасты камерасы. Спилберг көркемсурет бөлімінен декорациялар мен киім-кешекке қызыл түске жол бермеуді сұрады, сондықтан шабуылдан шыққан қан жалғыз қызыл элемент болып, үлкен шоқ тудырады. Бастапқыда фильмнің продюсерлері үлкен ақ акуланы үйретуді қалаған, бірақ бұл мүмкін емес екенін тез түсінген, сондықтан үш толық өлшемді пневматикалық қуатты акулалар - фильмге түсірушілер Спилбергтің заңгері Брюс Рамердің есімімен "Брюс" деп атаған: "теңіз шлейфті акуласы" (құрсағы жоқ, 300 фут (91 м) сызықпен сүйретілген) және екі "платформалық акулалар" (біреуі камерадан солдан оңға қарай қозғалған, жасырын сол жағы пневматикалық шлангтардың массивін ашып, екіншісі оң жақ қанатын ашып). Шілде айының басында екі акуланы сүйрейтін платформа мұхит түбінде құлаған кезде, суға түсіп, оны алып шығуға мәжбүр болды. Модельде барлық қозғалатын бөлшектерді басқару үшін 14 оператор қажет болды. "Жалға" - мұхитта түсірілген алғашқы үлкен кино, нәтижесінде түсірілім қиындықтарға ұшырап, бюджетінен асып түсті. Дэвид Браун бюджеті "4 миллион доллар болғанын, ал фильм 9 миллион долларға шыққанын" айтты; механикалық акулалар проблемасының салдарынан эффекттердің шығыны 3 миллион долларға дейін өсті. Готлиб "фильмді түсіруден басқа ештеңе істеуге болмайды" деді, сондықтан бәрі жұмыс істеді, ал жазушы ретінде оған мұхит жиынтығына күн сайын қатысудың қажеті жоқ еді, экипаж мүшелері қайтып келген кезде олар "жаратылған және күннің әсерінен күйіп, желмен ұшып, тұщы сумен толтырылған". Акулалардың жиі бұзылуының себебі - ауа райының нашарлауы, пневматикалық шлангтардың тұзды суға түсуі, суға төзімділіктен улам қаңқаның сынуы, терідің тозуы және электролиз. Алғашқы су сынағынан бастап акулалардың терісін құрайтын "сорып алмайтын" неопрен көбігі сұйықтықты сіңіріп, акулаларды шаршауға мәжбүр етті, ал теңізде жүретін шлейф үлгісі жиі теңіз балдырлары ормандарына түсіп қалады. Готлиб қайықтың винттерінен шағылып, бас көтеруі мүмкін еді, ал Дрейфус болат торға қамалуға жақын болды. Монтажер Верна Филдс түсірілім кезінде материалдың аздығына жиі тап болды, себебі Спилбергтің айтуынша "жақсы күнінде бес сахна, орташа күнінде үш сахна, ал жаман күнінде мүлде ешқандай сахна түсірілмейтін". Кешігулердің де пайдасы болды. Сценарий түсірілім барысында жақсартылды, ал сенімсіз механикалық акулалар Спилбергті көптеген сахналарды акула тек көрінетіндей етіп түсіруге мәжбүр етті. Мысалы, акула ауында көп бөлігінде оның орны жел сары барабандармен көрсетіледі. Спилберг сонымен қатар тек жотасының ғана кадрларын қосты. Бұл шектеу фильмнің күшті әсеріне үлкен үлес қосты деп есептеледі. Спилберг кейінірек "Фильм жапондық сенбідік қорқыныш фильмінен Гитчкокқа ұқсас, неғұрлым аз көрсең, соғұрлым қызықты болатын триллерге айналды" деді. Тейлорлардың түсірілімі кезінде үлкен ақ акула қайыққа шабуыл жасады және торға шапты. Торға жасалған шабуылдың кадрлары Спилбергті фильмге қосуға ынталандырды. Осы кезде ешкім тордың ішінде болған жоқ, ал түпнұсқа сценарийде акула Хуперді өлтіруі керек еді. Сюжет содан кейін Хупер тордан қашуы үшін өзгертілді, бұл кадрларды пайдалануға мүмкіндік берді. Өндіріс атқарушысы Билл Гилмор айтқандай, "Австралиядағы акула сценарийді жазды және Дрейфустың кейіпкерін сақтап қалды". Басты түсірілім 55 күнге жоспарланған, бірақ 1974 жылдың 6 қазанында 159 күннен кейін аяқталды. Соңынан су астындағы сахналар Кулвер-Ситидегі Metro Goldwyn Mayer су резервуарында, Дрейфустың акула шабуылдайтын сахнасындағы Dick Warlock және Frank James Sparks дублерлерімен, сондай-ақ Калифорниядағы Санта-Каталина аралының жанында түсірілді. Филдс, фильмнің алғашқы екі бөлігінің дүркінді кескінін аяқтағаннан кейін, монтаждауды аяқтады және кейбір материалды қайта өңдеді. Занук айтқандай, "Ол тіпті Стивен салған кейбір комедиялық сахналарды қорқынышты етіп қайта құрды, ал ол қорқынышты етіп түсірген кейбір сахналарды комедиялық етіп өзгертті". "Orca" үшін пайдаланылған қайық Лос-Анджелеске әкелінді, сонда дыбыс режиссерлері кеме мен су астындағы сахналар үшін дыбыстарды жазды. Екі сахна сынақ көрсетілімдерінен кейін өзгертілді. Схеидердің "үлкен қайық" сөзінің айқайы көрермендердің айғай-шуымен жабылғандықтан, Броди акуланың артынан секіргеннен кейін реакциясы ұзартылды және сөйлемнің дыбысы көтерілді. Спилберг сондай-ақ "бір айғайға ашық" екенін шешіп, Бен Гарднердің денесін тапқан Хупер сахнасын 3000 долларынан өз қаражатымен қайта түсірді, себебі Universal қайта түсіруге төлеуден бас тартты. Су астындағы сахна Калифорниядағы Энсинодағы Филдстің бассейнінде түсірілді, Крейг Кингсберидің басының литографиялық үлгісі қолданылды, ол қираған қайықтың корпусына орнатылған. "F және F диез" - классикалық күдірлі музыка, қауіпті жақындауымен байланысты (бас тонды қараңыз). Уильямс бұл тақырыпты "акула сияқты сізді жейтін, инстинкті, қатал, тоқтаусыз" деп сипаттады. Бұл шығарма тубашы Томми Джонсон орындады. Джонсоннан мелодияның неліктен осылай жазылғаны туралы сұрағанда, ол...

Actor Role Chief Martin Brody Quint Matt Hooper Ellen Brody Mayor Larry Vaughn Meadows Deputy Leonard Hendricks Chrissie Watkins Mrs. Kintner Interviewer
Though Spielberg complied with a request from Zanuck and Brown to cast known actors, The first actors cast were Lorraine Gary, the wife of president of Universal Sidney Sheinberg, as Ellen Brody, and Murray Hamilton as the mayor of Amity Island. Stuntwoman turned actress Susan Backlinie was cast as Chrissie (the first victim) as she knew how to swim and was willing to perform nude. The role of Brody was offered to Robert Duvall, but the actor was interested only in portraying Quint. Charlton Heston expressed a desire for the role but Spielberg felt that Heston would bring a screen persona too grand for the part of a police chief of a modest community. Roy Scheider became interested in the project after overhearing Spielberg at a party talk with a screenwriter about having the shark jump up onto a boat. The role of Quint was originally offered to actors Lee Marvin and Sterling Hayden, both of whom passed. Shaw based his performance on fellow cast member Craig Kingsbury, a local fisherman, farmer and legendary eccentric, who was cast in the small role of fisherman Ben Gardner. Spielberg described Kingsbury as "the purest version of who, in my mind, Quint was" and some of his offscreen utterances were incorporated into the script as lines of both Gardner and Quint. For the role of Hooper, Spielberg initially wanted Jon Voight. Timothy Bottoms, Jan Michael Vincent, Joel Grey, and Jeff Bridges were also considered for the part. Spielberg's friend George Lucas suggested Richard Dreyfuss, whom he had directed in American Graffiti. As a result of the casting, Hooper was rewritten to better suit the actor, on the island of Martha's Vineyard, Massachusetts, selected after consideration was given to eastern Long Island. Brown explained later that the production "needed a vacation area that was lower middle class enough so that an appearance of a shark would destroy the tourist business." Martha's Vineyard was also chosen because the surrounding ocean had a sandy bottom that never dropped below 35 feet (11 m) for 12 mile (19 km) out from shore, which allowed the mechanical sharks to operate while also beyond sight of land. As Spielberg wanted to film the aquatic sequences relatively close up to resemble what people see while swimming, cinematographer Bill Butler devised new equipment to facilitate marine and underwater shooting, including a rig to keep the camera stable, regardless of tide, and a sealed submersible camera box. Spielberg asked the art department to avoid red in both scenery and wardrobe, so that the blood from the attacks would be the only red element and cause a bigger shock.|alt=Fishing cottages and boats on Menemsha's harbor.]] Initially the film's producers wanted to train a great white shark but quickly realized this was not possible, so three full size pneumatically powered prop sharks—which the film crew nicknamed "Bruce" after Spielberg's lawyer, Bruce Ramer—were made for the production: a "sea sled shark", a full body prop with its belly missing that was towed with a 300 feet (91 m) line, and two "platform sharks", one that moved from camera left to right (with its hidden left side exposing an array of pneumatic hoses), and an opposite model with its right flank uncovered. In early July, the platform used to tow the two side view sharks capsized as it was being lowered to the ocean floor, forcing a team of divers to retrieve it. The model required 14 operators to control all of the moving parts. Jaws was the first major motion picture to be shot on the ocean, resulting in a troubled shoot, and went far over budget. David Brown said that the budget "was $4 million and the picture wound up costing $9 million"; the effects outlays alone grew to $3 million due to the problems with the mechanical sharks. Gottlieb said that "there was nothing to do except make the movie", so everyone kept overworking, and while as a writer he did not have to attend the ocean set every day, once the crewmen returned they arrived "ravaged and sunburnt, windblown and covered with salt water". The prop sharks frequently malfunctioned owing to a series of problems including bad weather, pneumatic hoses taking on salt water, frames fracturing due to water resistance, corroding skin, and electrolysis. From the first water test onward, the "non absorbent" neoprene foam that made up the sharks' skin soaked up liquid, causing the sharks to balloon, and the sea sled model frequently got entangled among forests of seaweed. Gottlieb was nearly decapitated by the boat's propellers, and Dreyfuss was almost imprisoned in the steel cage. Editor Verna Fields rarely had material to work with during principal photography, as according to Spielberg "we would shoot five scenes in a good day, three in an average day, and none in a bad day." The delays proved beneficial in some regards. The script was refined during production, and the unreliable mechanical sharks forced Spielberg to shoot many scenes so that the shark was only hinted at. For example, for much of the shark hunt, its location is indicated by the floating yellow barrels. Spielberg also included multiple shots of just the dorsal fin. This forced restraint is widely thought to have added to the film's suspense. As Spielberg put it years later, "The film went from a Japanese Saturday matinee horror flick to more of a Hitchcock, the less you see the more you get thriller." During the Taylors' shoot, a great white attacked the boat and cage. The footage of the cage attack was so stunning that Spielberg was eager to incorporate it in the film. No one had been in the cage at the time and the script, following the novel, originally had the shark killing Hooper in it. The storyline was consequently altered to have Hooper escape from the cage, which allowed the footage to be used. As production executive Bill Gilmore put it, "The shark down in Australia rewrote the script and saved Dreyfuss's character." Although principal photography was scheduled to take 55 days, it did not wrap until October 6, 1974, after 159 days. Afterward, underwater scenes were shot at the Metro Goldwyn Mayer water tank in Culver City, with stuntmen Dick Warlock and Frank James Sparks as stand ins for Dreyfuss in the scene where the shark attacks the cage, as well as near Santa Catalina Island, California. Fields, who had completed a rough cut of the first two thirds of the film, up until the shark hunt, finished the editing and reworked some of the material. According to Zanuck, "She actually came in and reconstructed some scenes that Steven had constructed for comedy and made them terrifying, and some scenes he shot to be terrifying and made them comedy scenes." The boat used for the Orca was brought to Los Angeles so the sound effects team could record sounds for both the ship and the underwater scenes. Two scenes were altered following test screenings. As the audience's screams had covered up Scheider's "bigger boat" one liner, Brody's reaction after the shark jumps behind him was extended, and the volume of the line was raised. Spielberg also decided that he was greedy for "one more scream", and reshot the scene in which Hooper discovers Ben Gardner's body, using $3,000 of his own money after Universal refused to pay for the reshoot. The underwater scene was shot in Fields's swimming pool in Encino, California, using a lifecast latex model of Craig Kingsbury's head attached to a fake body, which was placed in the wrecked boat's hull. or "F and F sharp"—became a classic piece of suspense music, synonymous with approaching danger (see leading tone). Williams described the theme as "grinding away at you, just as a shark would do, instinctual, relentless, unstoppable." The piece was performed by tuba player Tommy Johnson. When asked by Johnson why the melody was written in such a high register and not played by the more appropriate French horn, Williams responded that he wanted it to sound "a little more threatening". When Williams first demonstrated his idea to Spielberg, playing just the two notes on a piano, Spielberg was said to have laughed, thinking that it was a joke. As Williams saw similarities between Jaws and pirate movies, at other points in the score he evoked "pirate music", which he called "primal, but fun and entertaining". Calling for rapid, percussive string playing, the score contains echoes of Claude Debussy's La mer and of Igor Stravinsky's The Rite of Spring. There are various interpretations of the meaning and effectiveness of the primary music theme, which is widely described as one of the most recognizable cinematic themes of all time. Music scholar Joseph Cancellaro proposes that the two note expression mimics the shark's heartbeat. According to Alexandre Tylski, like themes Bernard Herrmann wrote for Taxi Driver, North by Northwest, and particularly Mysterious Island, it suggests human respiration. He further argues that the score's strongest motif is actually "the split, the rupture"—when it dramatically cuts off, as after Chrissie's death. and Varèse Sarabande put out a rerecording of the score performed by the Royal Scottish National Orchestra, conducted by Joel McNeely.

Әсерлер

Герман Мелвиллдің "Моби Дик" романы "Жалпақ" фильміне ең көрнекті көркемдік алғыкөші болды. Квинт кейіпкері, өмірін бір кит аулауға арнаған "Пекуод" кемесінің капитаны Ахабқа өте ұқсайды. Квинттің монологы акулаларға деген құмарлығын көрсетеді, тіпті оның қайығы "Orca" ақ акуланың жалғыз табиғи жауының атымен аталады. Романда және түпнұсқа сценарийде Квинт аяғына байланған гарпунмен мұхиттың тереңіне сүйреліп кетеді, бұл Мелвилл романындағы Ахабтың өліміне ұқсас. Осы ұқсастықтарға тікелей сілтеме Спилбергтің сценарий жобасында бар, онда Квинт "Моби Дик" фильмін тамашалайды, оның үнемі күлуі көрермендерді театрдан кетуге итермелейді. Дегенмен, "Моби Дик" фильмінің құқығын иеленуші, фильм жұлдызы Грегори Пектен лицензия алу мүмкін болмады. Акуланың көзқарасынан түсірілген су асты көріністері 1950 жылдардағы екі қорқынышты фильмнің – "Қара лагунадан келген аң" және "Әлемге қарсы шыққан жынды" фильмдерімен салыстырылды. Готтлиб акула бейнесіне әсер еткен сол дәуірдегі екі ғылыми фантастикалық фильмді атады: "Басқа әлемнен келген нәрсе", оны Готтлиб "соңғы катушкада ғана жәндікті көретін керемет қорқынышты фильм" деп сипаттады, және "Ол ғарыштан келді", онда "күдік тудырды, себебі жәндік әрқашан камерадан тыс болды". Бұл алғышарттар Спилберг пен Готтлибке "акуланың өзіне емес, оның әсеріне назар аударуға" көмектесті. Томас Шац сияқты ғалымдар "Жалпақ" фильмінің әртүрлі жанрларды біріктіретінін атап өтті, негізінен ол әрекет фильмдері мен триллер болып табылады, сонымен қатар қорқынышты фильмдердің элементтерін де қамтиды. Екінші жартысы "Orca" экипажының өзара әрекеттесуі арқасындағы достық фильм және акуланың дерлік Шайтандық қатер ретінде бейнеленуіне негізделген табиғаттан тыс қорқыныш. Иан Фрир "Жалпақ" фильмін су монстрлары туралы фильм деп сипаттайды, ол Кинг Конг және Годзилла сияқты бұрынғы монстр фильмдерінің әсерін көрсетеді. Чарльз Дерри 1977 жылы "Жалпақ" фильмін Годзилламен салыстырды, ал Спилберг Годзилла, Монстрлердің патшасы! (1956) фильмін өсіп келе жатқан кезіндегі қалыптасқан әсер ретінде атады, себебі ол "шеберлікпен сізді оқиғаның шынымен болып жатқанына сендірді". Нейл Синьяр сияқты сыншылар Хенрик Ибсеннің "Халық жауы" пьесасымен ұқсастықтарды байқады. Готтлиб өзі Спилбергпен бірге "Жалпақ" фильмін "Моби Дик халық жауымен кездеседі" деп атады. Ибсеннің пьесасында теңіз жағалауындағы қаланың емдік суларының ластанғанын ашқан дәрігер бейнеленген, бұл қаланың маңызды туристік орталығы және кіріс көзі еді. Дәрігер қала тұрғындарына қауіптілік туралы хабарлауға тырысқанда, жұмысынан айырылып, жұрттан шеттетіледі. Бұл сюжет желісі "Жалпақ" фильмінде Броддидің мэр Вонмен болған жанжалы арқылы көрініс тапқан, ол жазғы маусымда жағажайға келушілерді қорқытып, Амитиге келмейтін акуланың бар екенін мойындаудан бас тартады. Бродди акула шабуылдарының көп адам жиналған жағажайда күндіз орын алуымен ақталады. Синьяр фильмді "Уотергейт пен Ибсеннің пьесасының шеберлікпен үйлесімділігі" деп сипаттайды. Дегенмен, Хит идеологиялық мазмұнды талдаудан тыс, "Жалпақ" фильмін "индустриялық өнім" ретінде қарастырады, ол "киноның ләззаты" негізінде сатылады, осылайша индустрияның мәңгілік болуын қамтамасыз етеді (сондықтан "Жалпақ" фильмінің мағынасының бір бөлігі – ең табысты фильм болуы). Эндрю Бритон фильмді романның Уотергейттен кейінгі цинизмімен салыстырып, кітаптан алынған сюжеттік өзгерістердің (Хупердің аман қалуы, акуланың жарылғыш өлімі) "қоғамдық экзорцизмге, идеологиялық сенімді қалпына келтіру рәсіміне" айналуына көмектесетінін болжайды. Ол фильмнің тәжірибесі акула жойылғанда көпшілік көрерменнің қуанышысыз толық емес екенін айтады, бұл зұлымдықтың жойылуын білдіреді. Оның пікірінше, Бродди "бір ғана адал адамның жеке әрекеті әлеуметтік өзгерістердің пайдалы көзі болып қала беретінін" көрсетеді. Питер Бискинд фильмде саясат пен саясаткерлерге қатысты Уотергейттен кейінгі цинизм сақталатынын айтады, өйткені акуладан басқа жалғыз зұлым – қаланың жемқор мэрі. Алайда ол фильмнің "Бізге қарсы" секілді жаңа Голливуд режиссерлері жиі қолданатын сюжеттік формулалардан алыс екенін байқады, олар контрмәдениеттің беделді тұлғалары мен "Адам" арасындағы жанжалды бейнелейді. "Жалпақ" фильміндегі басты қақтығыс кейіпкерлерді билік тұлғаларына қарсы емес, әлеуметтік-экономикалық жағдайына қарамастан, барлығына қауіп төндіретін қауіпке қарсы қояды. Бритон фильмде романның Амит аралындағы әлеуметтік таптар арасындағы қақтығыстар тақырыбынан аулақ екенін айтса, Бритон фильмді балалардың осалдығы және оларды қорғау және сақтау қажеттігі туралы алаңдаушылықпен байланысты деп санайды, бұл өз кезегінде "отбасылық өмірдің жоғары құндылығына" көмектеседі, бұл құндылық [идеологиялық] тұрақтылық пен мәдени жалғастырумен байланысты. Фредрик Джеймсонның талдауы акуланың көп мағыналылығын және оны қалай түсіндіруге болатынын, коммунизм немесе Үшінші әлем сияқты шетелдік қауіптерден бастап, қазіргі американдық өмірдің нағыз еместігі және өлім туралы білімді тазалау және жасыру әрекеттеріне дейін көрсетеді. Ол оның символдық функциясы осы "көп мағыналылықта" жатыр, бұл "әлеуметтік және тарихи алаңдаушылықтарды көрінетін 'табиғи' алаңдаушылықтарға қайтаруға мүмкіндік береді, оларды басқа биологиялық формалармен қақтығыс сияқты көрінетін нәрсеге қайта жинақтайды". Ол Квинттің өлімін ескі, популисттік, Жаңа мәміле Америкасының символдық құлатылуы ретінде қарастырады, ал Бродди мен Хупердің серіктестігін "заң мен тәртіп күштері мен көпұлтты корпорациялардың жаңа технократиясы арасындағы одақтың" аллегориясы ретінде қарастырады, онда көрермен осы одақтың өзінен шеттетілгенін түсінбей қуанады. Нил Габлер фильмді үш түрлі кедергілерді шешуге қатысты тәсілді көрсетеді: ғылым (Хупермен бейнеленген), руханият (Квинтпен бейнеленген) және қарапайым адам (Броддимен бейнеленген). Соңғысы сәттілікке жетеді және фильм осылайша оны мақұлдайды.

Herman Melville's Moby Dick is the most notable artistic antecedent to Jaws. The character of Quint strongly resembles Captain Ahab, the obsessed captain of the Pequod who devotes his life to hunting a sperm whale. Quint's monologue reveals a similar obsession with sharks; even his boat, the Orca, is named after the only natural enemy of the white shark. In the novel and original screenplay, Quint dies after being dragged under the ocean by a harpoon tied to his leg, similar to the death of Ahab in Melville's novel. A direct reference to these similarities may be found in Spielberg's draft of the screenplay, which introduces Quint watching the film version of Moby Dick; his continuous laughter prompts other audience members to get up and leave the theater. However, the scene from Moby Dick could not be licensed from the film's star, Gregory Peck, its copyright holder. The underwater scenes shot from the shark's point of view have been compared with passages in two 1950s horror films, Creature from the Black Lagoon and The Monster That Challenged the World. Gottlieb named two science fiction productions from the same era as influences on how the shark was depicted, or not: The Thing from Another World, which Gottlieb described as "a great horror film where you only see the monster in the last reel"; and It Came From Outer Space, where "the suspense was built up because the creature was always off camera". Those precedents helped Spielberg and Gottlieb to "concentrate on showing the 'effects' of the shark rather than the shark itself". Scholars such as Thomas Schatz have described how Jaws melds various genres while essentially being an action film and a thriller. Most is taken from horror, with the core of a nature based monster movie while adding elements of a slasher film. The second half is both a buddy film in the interaction between the crew of the Orca, and a supernatural horror based on the shark's depiction of a nearly Satanic menace. Ian Freer describes Jaws as an aquatic monster movie, citing the influence of earlier monster films such as King Kong and Godzilla. Charles Derry, in 1977, also compared Jaws to Godzilla; and Spielberg cited Godzilla, King of the Monsters! (1956) as a formative influence growing up, due to the "masterful" way in which "it made you believe it was really happening." Critics such as Neil Sinyard have described similarities to Henrik Ibsen's play An Enemy of the People. Gottlieb himself said he and Spielberg referred to Jaws as "Moby Dick meets Enemy of the People". The Ibsen work features a doctor who discovers that a seaside town's medicinal hot springs, a major tourist attraction and revenue source, are contaminated. When the doctor attempts to convince the townspeople of the danger, he loses his job and is shunned. This plotline is paralleled in Jaws by Brody's conflict with Mayor Vaughn, who refuses to acknowledge the presence of a shark that may dissuade summer beachgoers from coming to Amity. Brody is vindicated when more shark attacks occur at the crowded beach in broad daylight. Sinyard calls the film a "deft combination of Watergate and Ibsen's play". Yet Heath moves beyond ideological content analysis to examine Jaws as a signal example of the film as "industrial product" that sells on the basis of "the pleasure of cinema, thus yielding the perpetuation of the industry (which is why part of the meaning of Jaws is to be the most profitable movie)". Andrew Britton contrasts the film to the novel's post Watergate cynicism, suggesting that its narrative alterations from the book (Hooper's survival, the shark's explosive death) help make it "a communal exorcism, a ceremony for the restoration of ideological confidence." He suggests that the experience of the film is "inconceivable" without the mass audience's jubilation when the shark is annihilated, signifying the obliteration of evil itself. In his view, Brody serves to demonstrate that "individual action by the one just man is still a viable source for social change". Peter Biskind argues that the film does maintain post Watergate cynicism concerning politics and politicians insofar as the sole villain beside the shark is the town's venal mayor. Yet he observes that, far from the narrative formulas so often employed by New Hollywood filmmakers of the era—involving Us vs. Them, hip counterculture figures vs. "The Man"—the overarching conflict in Jaws does not pit the heroes against authority figures, but against a menace that targets everyone regardless of socioeconomic position. Whereas Britton states that the film avoids the novel's theme of social class conflicts on Amity Island, Britton sees the film more as concerned with the "vulnerability of children and the need to protect and guard them", which in turn helps generate a "pervasive sense of the supreme value of family life: a value clearly related to [ideological] stability and cultural continuity". Fredric Jameson's analysis highlights the polysemy of the shark and the multiple ways in which it can be and has been read—from representing alien menaces such as communism or the Third World to more intimate dreads concerning the unreality of contemporary American life and the vain efforts to sanitize and suppress the knowledge of death. He asserts that its symbolic function is to be found in this very "polysemousness which is profoundly ideological, insofar as it allows essentially social and historical anxieties to be folded back into apparently 'natural' ones to be recontained in what looks like a conflict with other forms of biological existence." He views Quint's demise as the symbolic overthrow of an old, populist, New Deal America and Brody and Hooper's partnership as an "allegory of an alliance between the forces of law and order and the new technocracy of the multinational corporations in which the viewer rejoices without understanding that he or she is excluded from it." Neal Gabler analyzed the film as showing three different approaches to solving an obstacle: science (represented by Hooper), spiritualism (represented by Quint), and the common man (represented by Brody). The last of the three is the one which succeeds and is in that way endorsed by the film.

Көрермендердің эмоциялық реакциясы

Кинотеатрларда фильм 17 жасар әйел көрерменде кинематографиялық невроздың бір ғана жағдайына себеп болды делінген. Кинематографиялық невроз – көрермендер фильмді көргеннен кейін психикалық денсаулықтың бұзылуы немесе бұрынғы психикалық денсаулық мәселелерінің улағуын қамтитын жағдай. Симптомдар алдымен ұйқының бұзылуы және алаңдаушылық ретінде пайда болды, бірақ бір күннен кейін пациент "Акулалар! Акулалар!" деп айқайлап, құрысулар басталды. Осы жағдайды зерттеу фильмді "Экзорцист" сияқты, көрермендерде стресс реакциясын тудырғаны үшін медициналық қауымдастықта танымал етті, және кейіннен Брайан Р. Джонсон көрермендердің кинематографиялық стресс факторларына қаншалықты сезімтал екенін тексеру үшін зерттеуінде пайдаланды. Оның зерттеуі жалпы халықтың белгілі бір бөлігінде кино стресске әкелуі мүмкін екенін көрсетті, ал "Жаулар" әсіресе көрермендерде стресс реакциясын тудырды. Джонсон көрермендердің стресске реакциясының нақты себебін – күдік, қанды көрсету немесе музыкалық эффектілер болсын – анықтай алмады, бірақ 1986 жылғы Г. Спаркстің зерттеуі "Жаулар" сияқты, әсіресе зорлық-зомбылық көрсетілген фильмдер көрермендерде ең күшті реакцияны тудыратынын анықтады.

Маркетинг

Universal компаниясы «Жау» фильмін жарнамалауға 1,8 миллион доллар жұмсады, оның ішінде ұлттық теледидардағы жарнамаға бұрын-соңды болмаған 700 000 доллар жұмсалды. Бұл медиа кампаниясы 1975 жылдың 18 маусымынан бастап фильмнің көрсетіліміне дейінгі екі күнге дейін әр түнде премьер уақыттағы телеарналарда шамамен екі дүрзіндік 30 секундтық жарнаманы қамтыды. Студия мен Bantam баспасы фильмнің жарнамасында да, кітаптың мұқабасында да пайда болатын логотип туралы келісімге келді. Плакат кітаптың мұқабасына негізделген және сол суретші, Bantam қызметкері Роджер Кастель салған. Seiniger Advertising агенттігі плакатты жасауға алты ай жұмсады; агенттіктің директоры Тони Сейнгер «Біз не істесек те, ол жеткілікті түрде қорқынышты көрінбеді» деп түсіндірді. Сейнгер соңында «акуланың тістерін көру үшін оның төменінен қарау керек» деген шешімге келді. Фильмнің шығуына орай, тағы да көп тауарлар жасалды. 1999 жылы Грейм Тернер «Жау» фильміне «мүмкін, ең әсем безендірілген тауарлар жиынтығы» сүйемелдегенін жазды, оларға «саундтрек альбомы, футболкалар, пластик стақандар, фильмнің түсірілуі туралы кітап, фильм негізделген кітап, жағажай сүлгілері, көрпелер, акула костюмдері, ойыншық акулалар, хобби жиынтығы, үтіктемелер, ойындар, плакаттар, акула тістерінен жасалған әшекейлер, ұйқы киімдері, су пистолеттері және тағы да басқалары» кірді. Мысалы, Ideal Toy Company компаниясы ойынды жасады, онда ойыншы акуланың аузынан заттарды шығару үшін ілгек қолдану керек, ал ауыз жабылу алдында ойыншы асығу керек болды.

Театрлық көрсетілім

1975 жылғы 26 наурызда Далласта және 28 наурызда Лонг-Бичте фильмнің алғашқы нұсқасына көрермендердің ыстық қарсы алуы, Бенчлидің романының сәттілігі және Universal маркетингтік кампаниясының бастапқы кезеңдері театр иелерінің арасында зор қызығушылық туғызды, бұл студияның «Жау» фильмін бірден жүздеген кинотеатрларда көрсету жоспарын жеңілдетті. 24 сәуірде Голливудта өткен үшінші және соңғы алдын ала көрсетілімде бұрынғы көрсетімдерден алынған ұсыныстар негізінде өзгерістер енгізілген жаңа нұсқа ұсынылды. Universal төрағасы Лью Вассерман көрсетімдердің біріне қатысқаннан кейін фильмнің бастапқы көрсетілімін қысқартуға бұйрық берді, айтып: «Мен Палм-Спрингстегі адамдардың осы суретті Палм-Спрингсте көруін қаламаймын. Мен олардың көліктеріне отырып, Голливудқа барып көрулерін қалаймын». Дегенмен, ашылу салтанатына дайын болған бірнеше жүз кинотеатр сол кездегі ерекше кең таралған көрсетімді білдірді. Көрсетімдердің кең ауқымды болуы сапасы төмен фильмдермен байланысты болды; индустрияның «grindhouse» және «exploitation» бөлімінде жиі кездесетін, олар көбінесе жағымсыз сын-пікірлер мен ауыздан ауызға тараған әңгімелердің әсерін азайту үшін қолданылатын. Соңғы кезде Билли Жек фильмінің қайта шығарылуы, оның жалғасы «Билли Жек сотта», «Жыртқыш күш» және Джеймс Бонд сериясының соңғы фильмдері сияқты кейбір ерекше жағдайлар болды. Дегенмен, сол кездегі ірі студиялық фильмдер әдетте бірнеше ірі қалалардағы кинотеатрларда көрсетіле бастады, бұл бірнеше премьераға мүмкіндік берді. Дистрибьюторлар кейіннен бүкіл елдегі қосымша кинотеатрларға басып шығаруды баяу жіберетін, жағымды сын-пікірлер мен көрермендердің реакциясын пайдаланатын. 1972 жылы «Крестный отец» фильмінің үлкен табысы көрсетімдердің кең ауқымды болуына үлкен серпіліс берді, бірақ тіпті бұл фильм де екінші демалыс күндері кеңінен көрсетілу алдында бес кинотеатрда ғана көрсетілді. Бұл кең таралған көрсетім үлгісі мен фильмнің одан да сирек кездесетін ұлттық теледидарлық маркетингтік кампаниясы сол кезде естілмеген көрсетім әдісін жасады. (Бұл фильмтің ұзаққа созылу перспективасы аз болғанымен, бір ай бұрын Columbia Pictures Чарльз Бронсонның «Брейк-Аут» триллерімен ұқсас әрекет жасаған еді.) Universal президенті Сид Шейнберг бүкіл ел бойынша маркетингтік шығындарды баяу және кезеңдеп шығарылымға қарағанда бір данаға тиесілі амортизациялаудың тиімділігі жоғары болады деп есептеді. Фильмнің сәттілігіне сүйене отырып, 25 шілдеде 700-ге жуық кинотеатрға, ал 15 тамызда 950-ден астам кинотеатрға шығарылды. Шетелдегі көрсетім де осы үлгіні қабылдады, мысалы, Ұлыбританияда «Жау» желтоқсан айында 100-ден астам кинотеатрда ашылды. 40 жылдығына орай фильм АҚШ-та 21 маусым және 24 маусымда таңдалған кинотеатрларда (шамамен 500 кинотеатр) көрсетілді. Тағы бір кинотеатрдағы қайта шығару 2022 жылдың 2 қыркүйегінде өтті, фильм IMAX және RealD 3D форматтарында көрсетілді, бұл Спилбергтің тағы бір фильмі «E.T. the Extra-Terrestrial» фильмінің 40 жылдығын мерекелеудің бір бөлігі болды. Бұл туралы хабарлаған RealD 3D компаниясының Трэвис Рид: «Жау» жазғы блокбастердің мәнін қайта анықтады және енді алғаш рет көрермендер Стивен Спилбергтің классикалық фильмін 3D форматында көре алады, бұл жанкүйерлерге барлық уақыттағы жазғы ең қызықты триллерлердің біріне толыққанды енуге мүмкіндік береді».

The glowing audience response to a rough cut of the film at two test screenings in Dallas on March 26, 1975, and one in Long Beach, on March 28, along with the success of Benchley's novel and the early stages of Universal's marketing campaign, generated great interest among theater owners, facilitating the studio's plan to debut Jaws at hundreds of cinemas simultaneously. A third and final preview screening, of a cut incorporating changes inspired by the previous presentations, was held in Hollywood on April 24. After Universal chairman Lew Wasserman attended one of the screenings, he ordered the film's initial release—planned for a massive total of as many as 900 theaters—to be cut down, declaring, "I want this picture to run all summer long. I don't want people in Palm Springs to see the picture in Palm Springs. I want them to have to get in their cars and drive to see it in Hollywood." Nonetheless, the several hundred theaters that were still booked for the opening represented what was then an unusually wide release. At the time, wide openings were associated with movies of doubtful quality; not uncommon on the grindhouse and exploitation side of the industry, they were customarily employed to diminish the effect of negative reviews and word of mouth. There had been some recent exceptions, including the rerelease of Billy Jack and the original release of its sequel The Trial of Billy Jack, the Dirty Harry sequel Magnum Force, and the latest installments in the James Bond series. Still, the typical major studio film release at the time involved opening at a few big city theaters, which allowed for a series of premieres. Distributors would then slowly forward prints to additional locales across the country, capitalizing on any positive critical or audience response. The outsized success of The Godfather in 1972 had sparked a trend toward wider releases, but even that film had debuted in just five theaters, before going wide in its second weekend. The coupling of this broad distribution pattern with the movie's then even rarer national television marketing campaign yielded a release method virtually unheard of at the time. (A month earlier, Columbia Pictures had done something similar with a Charles Bronson thriller, Breakout, though that film's prospects for an extended run were much slimmer.) Universal president Sid Sheinberg reasoned that nationwide marketing costs would be amortized at a more favorable rate per print relative to a slow, scaled release. Building on the film's success, the release was subsequently expanded on July 25 to nearly 700 theaters, and on August 15 to more than 950. Overseas distribution followed the same pattern, with intensive television campaigns and wide releases—in Great Britain, for instance, Jaws opened in December at more than 100 theaters. For its 40th anniversary, the film was released in selected theaters (across approximately 500 theaters) in the United States on Sunday, June 21, and Wednesday, June 24, 2015. Another theatrical reissue was released on September 2, 2022, with the film debuting in both IMAX and RealD 3D formats, as part of the 40th anniversary celebration of another Spielberg film E. T. the Extra Terrestrial. On the announcement, Travis Reed of RealD 3D remarked: "Jaws redefined what it means to be a summer event blockbuster and now for the first time ever audiences can experience Steven Spielberg's motion picture classic in 3D allowing fans a completely new opportunity to immerse themselves in one of the greatest summer suspense thrillers of all time."

Кассалық жинақ

"Жарғалар" 409 кинотеатрда көрсетілімге шығып, рекордтық 7 миллион долларлық жиын жасады және алғашқы 10 күнде рекордтық 21 116 354 доллар жинады. 954 кинотеатрда көрсетілгеннен кейін 100 миллион долларлық табысқа жетті. Тек 78 күннің ішінде "Құдағи" фильмін Солтүстік Америкадағы ең жоғары кассалық жиынды фильм ретінде басып өтті. Алғашқы көрсетілімінен түскен жалға алу ақысы 123,1 миллион долларды құрады. 1976 және 1979 жылғы жазғы қайта көрсетілімдер жалпы жиынды 133,4 миллион долларға жеткізді. 1975 жылдың желтоқсан айында фильм шетелде көрсетілімге шықты, және халықаралық табысы отандық табысына сай келді. Сингапур, Жаңа Зеландия, Жапония, Испания және Мексикада жаңа рекордтар орнатылды. 1976 жылдың 11 қаңтарында "Жарғалар" 132 миллион доллар жинап, "Құдағи" фильмінің 131 миллион долларын басып өтіп, әлемдегі ең табысты фильм атанды. 1983 жылы үшінші фильм шыққан кезде Variety басылымы оның дүниежүзінде 270 миллион доллар жинағанын хабарлады. "Жарғалар" екі жылдан кейін шыққан "Жұлдызды соғыстарға" дейін барлық уақыттағы ең табысты фильм болды. "Жұлдызды соғыстар" АҚШ-тағы рекордты "Жарғалар" фильмінен алты ай бұрын басып өтті және 1978 жылы жаңа әлемдік рекорд орнатты. Барлық көрсетілімдерінің қорытындысы бойынша "Жарғалар" бүкіл әлем бойынша 476,5 миллион доллар жинады; инфляцияға орай, 2011 жылғы бағамен шаққанда 2 миллиард долларға жуық табыс тапты және "Жұлдызды соғыстар" франшизасынан кейін екінші орында тұр. 2022 жылғы қайта көрсетілімін қоса алғанда, АҚШ және Канадада 265,8 миллион доллар жинады, бұл билет бағасының инфляциясын ескергенде оны барлық уақыттағы ең табысты фильмдердің жетіншісіне қойды. Ұлыбританияда 1975 жылдан бері шыққан фильмдердің арасында жетінші орында тұр, 2009/10 жылғы валюта бағасымен шаққанда 70 миллион фунт стерлингтен астам табыс тапты, ал көрермендер саны 16,2 миллионға жетеді. "Жарғалар" Бразилияда 13 миллион билет сатты, бұл көрсеткіш 1998 жылы "Титаник" фильмінен басып өтілді және елдегі ең көп тамашаланған фильмдердің алтыншы орынында сақталып тұр. Телевизияда ABC оны алғаш рет 1979 жылдың 4 қарашасында, кинотеатрларда қайта көрсетілгеннен кейін көрсетті. АҚШ-тағы алғашқы көрсетілім Нильсен рейтингісі бойынша 39,1 көрсеткішін алып, жалпы көрермендердің 57 пайызын қамтыды, бұл сол кезде "Желмен бірге кеткендер" фильмінен кейінгі екінші орын және рейтинг бойынша төртінші орынды иеленді. Ұлыбританияда 1981 жылдың қазанында 23 миллион адам оның алғашқы көрсетілімін тамашалады, бұл "Тірі қал және өлтір" фильмінен кейінгі Ұлыбритания теледидарының екінші ең ірі көрермендерінің саны болды.

Jaws opened in 409 theaters with a record $7 million weekend and grossed a record $21,116,354 in its first 10 days recouping its production costs. It grossed $100 million in its first 59 days from 954 playdates. In just 78 days, it overtook The Godfather as the highest grossing film at the North American box office, Its initial release ultimately brought in $123.1 million in rentals. Theatrical re releases in 1976 and Summer 1979 brought its total rentals to $133.4 million. The film entered overseas release in December 1975, and its international business mirrored its domestic performance. It broke records in Singapore, New Zealand, Japan, Spain, and Mexico. On January 11, 1976, Jaws became the highest grossing film worldwide with rentals of $132 million, surpassing the $131 million earned by The Godfather. By the time of the third film in 1983, Variety reported that it had earned worldwide rentals of $270 million. Jaws was the highest grossing film of all time until Star Wars, which debuted two years later. Star Wars surpassed Jaws for the U. S. record six months after its release and set a new global record in 1978. Across all of its releases Jaws has grossed $476.5 million worldwide; adjusted for inflation, it has earned almost $2 billion at 2011 prices and is the second most successful franchise film after Star Wars. Including its 2022 reissue, it has grossed $265.8 million in the United States and Canada, making it the seventh highest grossing movie of all time adjusted for ticket price inflation. In the United Kingdom, it is the seventh highest grossing film to be released since 1975, earning the equivalent of over £70 million in 2009/10 currency, with admissions estimated at 16.2 million. Jaws has also sold 13 million tickets in Brazil, a quantity first surpassed by Titanic in 1998, and that still ranks as the sixth most attended film in the country. On television, ABC aired it for the first time on November 4, 1979, right after its theatrical re release. The first U. S. broadcast received a Nielsen rating of 39.1 and attracted 57 percent of the total audience, the second highest televised movie audience at the time behind Gone with the Wind and the fourth highest rated. In the United Kingdom, 23 million people watched its inaugural broadcast in October 1981, the second biggest British TV audience ever for a feature film behind Live and Let Die.

Сыни қабылдау

"Жарғалар" фильмі шыққаннан кейін көбінесе жағымды пікірлер алды. Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыз беріп, оны "таң қалдыратын тиімді әрекет фильмі, қорқынышты триллер деп атады, себебі ол адамгершілікке жеткен кейіпкерлермен толы. Бұл фильм "Экзорцист" сияқты қорқынышты, бірақ ол қорқыныштың жақсы түрі, әлдеқайда қызықты, өйткені біз күкірт пен құсу шайтанның орнына ашық теңіз саяхатынан қорқамыз". Variety журналының А. Д. Мерфи Спилбергтің режиссерлік шеберлігін жоғары бағалап, Роберт Шоудың ойынын "абсолютті керемет" деп атады. The New Yorker журналының Паулин Каэлдің айтуынша, бұл "Вуди Алленнің ерте фильмдерінен де көбірек қызығушылық тудыратын, электр қуатымен толы, Вуди Алленнің стиліндегі әзілге толы ең шаттыққа толы, бұзық қорқынышты фильм болды". New Times журналына Франк Рич былай деп жазды: "Спилбергке қазіргі американдық кинорежиссерлердің көпшілігінде жоқ керемет талант берілген: бұл адам экранда оқиғаны қалай айту керектігін біледі. Осы режиссердің талантын көрсететін нәрсе - "Жарғалар" фильміндегі ең қорқынышты сахналардың кейбіреулерінде біз тіпті акуланы да көрмейміз". New York журналына жазған Джудит Крис фильмді "жоғары деңгейдегі қызықты оқиғалық ойын-сауық" деп сипаттап, актерлік шеберлігі мен "керемет техникалық жетістіктеріне" жоғары баға берді. Рекс Рид "жүйкеге тиетін" әрекет сахналарын мақтап, "көбінесе "Жарғалар" - бұл барлық жағынан керемет жұмыс істейтін әсерлі қорқынышты фильм" деп қорытындылады. Дэвид Томсон "Ата" фильміндегі Коппола сияқты Спилберг өзінің рөлін бекітіп, ішкі мағынасын құрбан етпей, тартымды ойын-сауық элементтерін шебер ұйымдастырды. Фильмнің күші өзінің мұқият техникасымен және өзінің хирургиялық кесуіне деген әзілімен байланысты. "Жарғалар 2" комедиясының көңілін қозғайтын жерін көргенде, Спилберг мұхитты, қауіп-қатерлерді, акуланың керемет сұлулығын және оның қарсыластарының өмірлік күшін қаншалықты жақсы түсінетінін түсінесіз". The New York Times газетінің Винсент Канби: "Фильмнің қалай жұмыс істейтінін көрсететін нәрсе - біз акуланың құрбандарына ешқашан шын жанашырлық сезімталдық танытпаймыз. Ең жақсы фильмдерде кейіпкерлер оқиғаның ағынында ашылады. "Жарғалар" сияқты фильмдерде кейіпкерлер тек оқиғаның функциясы, сахналық көмекшілер сияқты, керек болғанда керек-жарақты жылжытып, ақпарат береді". Ол оны "күлкілі ақымақтық" деп сипаттады. Los Angeles Times газетінің сыншысы Чарльз Шамплин фильмнің PG рейтингісімен келіспей, "Жарғалар балаларға тым қорқынышты және кез келген жастағы сезімтал адамның асқазанын бұрауы мүмкін. Бұл - оның әсері үшін шектен тыс жұмыстарға байланысты, ірі және пайдаланушылық жұмыс. Жағада ол жайсыз, әуесқой сахналастырылған және бірқалыпты жазылған". Фильмдер туралы шолулар жазған Марсия Магилл "Жарғалар" "оның екінші жартысын көруге тұрарлық" болса да, кейіпкерлер акуланы қуып кетуінен бұрын фильм "көбінесе бос уақытында кемшілікке ұшыраған" деп ойлады. Уильям С. Пехтер "Комментарий" журналында "Жарғалар" фильмін "сезімге толы тамақ жеушілерге арналған миды толғандыратын тамақ" және "мұндай манипулятивті фильм жасау" деп сипаттады; "Ауыл дауысы" журналының Молли Хаскелл де оны "компьютермен дәлдікпен жұмыс істейтін қорқыту машинасы" деп сипаттады. Сіз өзіңізді шок терапиясын алған тышқан сияқты сезінесіз".

Jaws received mostly positive reviews upon release. Roger Ebert of the Chicago Sun Times gave the film four stars, calling it "a sensationally effective action picture, a scary thriller that works all the better because it's populated with characters that have been developed into human beings. It's a film that's as frightening as The Exorcist, and yet it's a nicer kind of fright, somehow more fun because we're being scared by an outdoor adventure saga instead of a brimstone and vomit devil." Variety's A. D. Murphy praised Spielberg's directorial skills, and called Robert Shaw's performance "absolutely magnificent". According to The New Yorkers Pauline Kael, it was "the most cheerfully perverse scare movie ever made [with] more zest than an early Woody Allen picture, a lot more electricity, [and] it's funny in a Woody Allen sort of way". For New Times magazine, Frank Rich wrote, "Spielberg is blessed with a talent that is absurdly absent from most American filmmakers these days: this man actually knows how to tell a story on screen. It speaks well of this director's gifts that some of the most frightening sequences in Jaws are those where we don't even see the shark." Writing for New York magazine, Judith Crist described the film as "an exhilarating adventure entertainment of the highest order" and complimented its acting and "extraordinary technical achievements". Rex Reed praised the "nerve frying" action scenes and concluded that "for the most part, Jaws is a gripping horror film that works beautifully in every department". David Thomson wrote that "like Coppola on The Godfather, Spielberg asserted his own role and deftly organized the elements of a roller coaster entertainment without sacrificing inner meanings. The suspense of the picture came from meticulous technique and good humor about its own surgical cutting. You have only to submit to the travesty of Jaws 2 to realize how much more engagingly Spielberg saw the ocean, the perils, the sinister beauty of the shark, and the vitality of its human opponents." Vincent Canby of The New York Times wrote, "It's a measure of how the film operates that not once do we feel particular sympathy for any of the shark's victims. In the best films, characters are revealed in terms of the action. In movies like Jaws, characters are simply functions of the action like stage hands who move props around and deliver information when it's necessary". He did describe it as "the sort of nonsense that can be a good deal of fun". Los Angeles Times critic Charles Champlin disagreed with the film's PG rating, saying that "Jaws is too gruesome for children, and likely to turn the stomach of the impressionable at any age. It is a coarse grained and exploitative work which depends on excess for its impact. Ashore it is a bore, awkwardly staged and lumpily written." Marcia Magill of Films in Review said that while Jaws "is eminently worth seeing for its second half", she felt that before the protagonists' pursuit of the shark the film was "often flawed by its busyness". William S. Pechter of Commentary described Jaws as "a mind numbing repast for sense sated gluttons" and "filmmaking of this essentially manipulative sort"; Molly Haskell of The Village Voice similarly characterized it as a "scare machine that works with computer like precision. You feel like a rat, being given shock therapy".

Марапаттар

"Жaws" үш "Оскар" сыйлығын жеңіп алды: "Үздік фильм монтаждау", "Үздік түпнұсқа драмалық музыка" және "Үздік дыбыс" (Роберт Хойт, Роджер Хеман, Эрл Мадери және Джон Картер). Ол сондай-ақ "Үздік фильм" номинациясына ие болды, бірақ "Күкі ұясынан ұшқандар" фильміне жеңілді. Спилберг өзінің "Үздік режиссер" номинациясына ұсынылмағанына қатты наразы болды. Фильм BAFTA сыйлығында "Үздік фильм музыкасы" номинациясын жеңіп алды, ал "People's Choice" сыйлығында "Сүйікті фильм" деп танылды. Сонымен қатар, ол 29-шы Британ академиялық кино сыйлығында "Үздік фильм", "Үздік режиссер", "Үздік актер" (Ричард Дрейфус), "Үздік сценарий", "Үздік монтаж" және "Үздік дыбыс" номинацияларына, ал 33-ші "Алтын глобус" сыйлығында "Үздік драма", "Үздік режиссер" және "Үздік сценарий" номинацияларына ұсынылды. Спилбергті Америка режиссерлер гильдиясы DGA сыйлығына ұсынды, ал Америка сценаристтер гильдиясы Питер Бенчли мен Карл Готтлибтің сценарийін "Үздік бейімделген драма" номинациясына ұсынды.

Мұра

Шығарылғаннан бері «Жырнақ» киносы кино сыншылары мен өнеркәсіптік мамандар тарапынан барлық уақыттағы ең үздік фильмдердің бірі ретінде жиі аталады. 1998 жылы жасалған Америкалық киноинститутының «100 жыл – 100 фильм» тізімінде 48-орынды иеленді; 10 жылдық мерекелік тізімде 56-орынға түсті. AFI сонымен қатар акуланы «50 ең зұлым кейіпкер» тізімінде 18-орынға, Рой Шейдердің «Сізге үлкен қайық керек болады» деген сөзін «100 үздік кино цитатасы» тізімінде 35-орынға, Уильямстың музыкасын «100 жылдық кино музыкасы» тізімінде алтыншы орынға, ал фильмді «100 ең қызықты фильм» тізімінде екінші орынға, «Психодан» кейін қойды. 2003 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті осы фильмді жасалған ең жақсы 1000 фильмнің қатарына қосты. Келесі жылы «Жырнақ» Bravo телеарнасының бес сағаттық «100 ең қорқынышты кино сәттері» мини-сериалының басына орналасты. Чикаго кино сыншылары қауымдастығы оны 2006 жылы түсірілген алтыншы қорқынышты фильм деп атады. 2008 жылы Empire журналы «Жырнақ» фильмін тарихтағы бесінші ең үздік фильм деп таныды, сонымен қатар Квинтті «100 ең үздік кино кейіпкерлері» тізімінде 50-орынға қойды. Фильм Леонард Мальтин, Entertainment Weekly, Film4, Rolling Stone, Total Film, TV Guide және Vanity Fair құрастырған 50 және 100 ең үздік фильмдердің көптеген тізімдерінде келтірілген. 2001 жылы АҚШ Конгресс кітапханасы оны Ұлттық кино тізіліміне енгізіп, сақтау үшін таңдады, оны тарихи қорқынышты фильм және алғашқы «жазғы фильм» деп мойындады. 2006 жылы Америка Жазушылар Гильдиясы оның сценарийін барлық уақыттағы ең жақсылардың 63-орында тұрды. 2012 жылы Motion Picture Editors Guild кинофильмді мүшелерінің сауалнамасы бойынша барлық уақыттағы ең жақсы монтаждалған сегізінші фильм деп санады. «Жырнақ» киносы кең ауқымды ұлттық көрсетуді және ауқымды телерекламаны қолдау арқылы жаңа нарықтарға қадамдық түрде кірудің дәстүрлі тәсіліне қарағанда тиімдірек екенін көрсетті. Мыңдаған кинотеатрларда бір уақытта көрсету және бұқаралық ақпарат құралдарында кең насихаттау қазір Голливудтың ірі студиялары үшін кең таралған тәжірибе. Питер Бискиндтің сөзіне сүйенсек, «Жырнақ» «баспа сын-пікірлерінің маңыздылығын төмендетіп, фильмнің сапасының арқасында ғана көрерменін табуына мүмкіндік бермейді. Сонымен қатар, «Жырнақ» студиялардың үлкен пайда табуға деген ықыласын арттырды, яғни студиялар әр фильмтің «Жырнақ» сияқты болуын қалады». Ғалым Томас Шац бұл фильмнің «Голливудтың табысты фильмінің табыс әлеуетін қайта бағалап, оны нарықтағы тауар және мәдени құбылыс ретінде қайта анықтағанын» жазады. Фильм Голливудтың бес жылдық құлдырауына нүкте қойды және жоғары құн, жоғары технологиялық, жылдам триллерлер дәуірін бастады. «Жырнақ» студиялардың ең үлкен кассалық табысқа ие фильмдерін шығару үшін жазғы маусымды басты маусым ретінде белгілеуде де маңызды рөл атқарды; қыс бұрынғыда көбінесе үміткер фильмдердің көрсетілетін уақыты болса, жаз көбінесе нашар орындалатын фильмдерді шығаруға арналған. Жаңа Голливуд дәуірі фильм жасаушылардың ірі студиялар жүйесінде қол жеткізе алатын салыстырмалы тәуелсіздігімен сипатталады; Бискиндтің сөзімен айтқанда, «Спильберг – студиялардың билігін қайта орнатуға көмектескен Трояндық ат». 1975 жылы жағажайға барушылардың санының азаюы және акулаларды көру туралы хабарлардың көбеюі осы фильмге байланысты болды. Бұл фильм акулалар және олардың мінез-құлқы туралы жағымсыз стереотиптерді таратуға және «акулаларды аулау турнирлерінде мыңдаған мұхит жыртқыштарын өлтірген балық аулаушылардың қайықтарға жиналуына» себеп болған «Жырнақ әсерін» тудырды деп есептеледі. Кейін Бенчли акулалардың популяциясын азайтуға қарсы науқан жүргізді, «Жырнақ – толығымен ойдан шығарылған» деді. Табиғатты қорғау ұйымдары фильмнің акулаларды қорғау қажеттігіне жұртшылықты сендіруді қиындатқанына наразылық білдірді. «Жырнақ» сценарийі 1979 жылы Ридли Скоттың «Алиен» ғылыми-фантастикалық фильмінің сценарийін студия басшыларына «Ғарыштағы жауырықтар» деп ұсынды. Адамның жануарларды жеуі туралы көптеген фильмдер, әдетте су жануарларын, 1970 және 1980 жылдары жарық көрді, мысалы, «Orca», «Grizzly», «Mako: The Jaws of Death», «Barracuda», «Alligator», «Day of the Animals», «Tintorera» және «Eaten Alive». Спилберг Джо Данте режиссерлік еткен және Джон Сейлс жазған «Пиранья» фильмін «Жырнақтардың ең жақсы көшірмесі» деп атады, ол кейбір елдерде «Жырнақ» франшизасының бөлігі ретінде сатылды; «Monster Shark» және «Deep Blood», соңғысы мистикалық элементтерді қосады. 1976 жылы шыққан бразилиялық «Bacalhau» фильмі «Жырнақ» фильмін пародиялап, акуланың орнына өлтіретін тресканы көрсетеді. 2009 жылы жапондық қорқынышты «Psycho Shark» фильмі АҚШ-та «Жырнақтардың жапондық нұсқасы» деп жарияланды. Режиссер Такаси Ямазаки 2023 жылы шыққан жапондық «Godzilla Minus One» кайдзю фильміне шабыттанғанын айтты. Ричард Дрейфусс 2010 жылы шыққан «Piranha 3D» фильмінде эпизодтық рөлде ойнады, ол 1978 жылғы фильмнің еркін қайта түсірілімі. Дрейфусс Мэтт Бойд рөлін ойнайды, ол атақты жаратылыстардың алғашқы құрбаны. Дрейфусс кейіннен оның кейіпкері пародия және «Жырнақ» фильміндегі Мэтт Хупер кейіпкерінің жаңа өрнегі болғанын мәлімдеді. Осы эпизодта Дрейфусс кейіпкері радиода «Show Me the Way to Go Home» әнін тыңдайды, оны Хупер, Квинт және Броди «Orca» кемесінде бірге орындайды. Мартас Виньярд 2005 жылы фильмнің 30 жылдығын «JawsFest» фестивалімен атап өтті. Жанкүйерлердің тәуелсіз тобы фильмнің актерлері мен түсірушілермен сұхбаттасқан «The Shark Is Still Working» толық метражды деректі фильмін жасады. Рой Шейдердің баяндамасымен және 2006 жылы қайтыс болған Питер Бенчлиге арналған бұл фильм 2009 жылы Лос-Анджелестегі Біріккен кинофестивалінде көрсетілді. Шоудың ұлы Иан Шоу «Жырнақ» фильмінің түсірілуі туралы «The Shark Is Broken» пьесасын бірлесіп жазып, әкесінің рөлін ойнады, ол 2019 жылы Эдинбург фестивалінде көрсетілді және 2021 жылдың қазан айында Вест-Эндке көшірілді. 2020 жылдың 24 наурызында Донна Феоре «Жырнақ» фильмінің түсірілуінің артындағы оқияны музыкалық түрінде көрсететін «Bruce» мюзиклінің режиссері және хореографы болады, ал Ричард Оберакер музыкалық кітапшаның авторы және лирика жазушысы, ал Роберт Тейлор музыкамен айналысады. Оның премьерасы 2021 жылдың маусымында өтуі керек еді, бірақ ол 2022 жылдың маусымына дейін Сиэтл репертуарлық театрына ауыстырылды. 2020 жылдың 20 қарашасында «Брюс» деп аталған акуланың көшірмесі 2021 жылдың сәуір айында ашылуына дайындалып, Қозғалыс суреті мұражайына орнатылды. Оның үлкен тартымдылыққа ие болуы күтілді. Грег Никотеро «Брюс» акуласын қалпына келтіруге жеті ай жұмсады, ол алғашқы үш акула жойылғаннан кейін жасалған және 15 жыл Universal Studios Hollywood-та көрсетілді. Содан кейін «Брюс» 25 жыл қоймада жатты, одан кейін 2016 жылы иесі акуланы мұражайға сыйлады.

In the years since its release, Jaws has frequently been cited by film critics and industry professionals as one of the greatest movies of all time. It was number 48 on American Film Institute's 100 Years 100 Movies, a list of the greatest American films of all time compiled in 1998; it dropped to number 56 on the 10th Anniversary list. AFI also ranked the shark at number 18 on its list of the 50 Best Villains, Roy Scheider's line "You're gonna need a bigger boat" 35th on a list of top 100 movie quotes, Williams's score at sixth on a list of 100 Years of Film Scores, and the film as second on a list of 100 most thrilling films, behind only Psycho. In 2003, The New York Times included the film on its list of the best 1,000 movies ever made. The following year, Jaws placed at the top of the Bravo network's five hour miniseries The 100 Scariest Movie Moments. The Chicago Film Critics Association named it the sixth scariest film ever made in 2006. In 2008, Jaws was ranked the fifth greatest film in history by Empire magazine, which also placed Quint at number 50 on its list of the 100 Greatest Movie Characters of All Time. The film has been cited in many other lists of 50 and 100 greatest films, including ones compiled by Leonard Maltin, Entertainment Weekly, Film4, Rolling Stone, Total Film, TV Guide, and Vanity Fair. In 2001, the United States Library of Congress selected it for preservation in the National Film Registry, recognizing it as a landmark horror film and the first "summer movie". In 2006, its screenplay was ranked the 63rd best of all time by the Writers Guild of America. In 2012, the Motion Picture Editors Guild listed the film as the eighth best edited film of all time based on a survey of its membership. Jaws was key in establishing the benefits of a wide national release backed by heavy television advertising, rather than the traditional progressive release in which a film slowly entered new markets and built support over time. Saturation booking, in which a film opens simultaneously at thousands of theaters, and massive media buys are now commonplace for the major Hollywood studios. According to Peter Biskind, Jaws "diminished the importance of print reviews, making it virtually impossible for a film to build slowly, finding its audience by dint of mere quality. Moreover, Jaws whet corporate appetites for big profits quickly, which is to say, studios wanted every film to be Jaws." Scholar Thomas Schatz writes that it "recalibrated the profit potential of the Hollywood hit, and redefined its status as a marketable commodity and cultural phenomenon as well. The film brought an emphatic end to Hollywood's five year recession, while ushering in an era of high cost, high tech, high speed thrillers." Jaws also played a major part in establishing summer as the prime season for the release of studios' biggest box office contenders, their intended blockbusters; winter had long been the time when most hoped for hits were distributed, while summer was largely reserved for dumping films thought likely to be poor performers. The New Hollywood era was defined by the relative autonomy filmmakers were able to attain within the major studio system; in Biskind's description, "Spielberg was the Trojan horse through which the studios began to reassert their power." Reduced beach attendance in 1975 was attributed to it, as well as more reported shark sightings. It is still seen as responsible for perpetuating negative stereotypes about sharks and their behavior, and for producing the so called "Jaws effect", which allegedly inspired "legions of fishermen [who] piled into boats and killed thousands of the ocean predators in shark fishing tournaments." Benchley would later campaign to stop the depopulation of sharks, saying that "Jaws was entirely a fiction". Conservation groups have bemoaned the fact that the film has made it considerably harder to convince the public that sharks should be protected. Jaws set the template for many subsequent horror films, to the extent that the script for Ridley Scott's 1979 science fiction film Alien was pitched to studio executives as "Jaws in space". Many films based on man eating animals, usually aquatic, were released through the 1970s and 1980s, such as Orca, Grizzly, Mako: The Jaws of Death, Barracuda, Alligator, Day of the Animals, Tintorera, and Eaten Alive. Spielberg declared Piranha, directed by Joe Dante and written by John Sayles, "the best of the Jaws ripoffs". which inspired a plagiarism lawsuit by Universal and was even marketed in some countries as a part of the Jaws franchise; Monster Shark, and Deep Blood, which blends in a supernatural element. The 1976 Brazilian film Bacalhau parodies Jaws, featuring a killer cod in place of a shark. The 2009 Japanese horror film Psycho Shark was released in the United States as Jaws in Japan. Filmmaker Takashi Yamazaki cited Jaws and Spielberg as an influence for his 2023 Japanese kaiju film Godzilla Minus One. Richard Dreyfuss made a cameo appearance in the 2010 film Piranha 3D, a loose remake of the 1978 film. Dreyfuss plays Matt Boyd, a fisherman who is the first victim of the title creatures. Dreyfuss later stated that his character was a parody and a near reincarnation of Matt Hooper, his character in Jaws. During his appearance, Dreyfuss's character listens to the song "Show Me the Way to Go Home" on the radio, which Hooper, Quint and Brody sing together aboard the Orca. Martha's Vineyard celebrated the film's 30th anniversary in 2005 with a "JawsFest" festival, An independent group of fans produced the feature length documentary The Shark Is Still Working, featuring interviews with the film's cast and crew. Narrated by Roy Scheider and dedicated to Peter Benchley, who died in 2006, it debuted at the 2009 Los Angeles United Film Festival. Shaw's son, Ian Shaw, co wrote and starred as his father in the play The Shark Is Broken about the making of Jaws, which premiered at the Edinburgh Fringe in 2019 and transferred to the West End in October 2021. On March 24, 2020, it was announced that Donna Feore will direct and choreograph Bruce, the musical retelling of the behind the scenes story of Jaws, with Richard Oberacker writing the musical book and lyrics and Robert Taylor working on the music. It was originally set to premiere in June 2021, but was pushed back to June 2022 at the Seattle Repertory Theatre. On November 20, 2020, a replica of the shark, also called "Bruce", was lifted into place at the Academy Museum of Motion Pictures in preparation for the museum's April 2021 opening. It was expected to be a major attraction. Greg Nicotero spent seven months restoring Bruce, which had been created after the original three sharks were destroyed and was on display for 15 years at Universal Studios Hollywood. Bruce then spent 25 years in a junkyard, until the owner donated the shark to the museum in 2016.

Үй медиасы

Солтүстік Америкада алғаш рет сатылған LaserDisc форматындағы фильм 1978 жылы MCA DiscoVision компаниясының Jaws (Жауырық) фильмінің шығарылымы болды. 1992 жылы екінші LaserDisc шығарылды, ал 1995 жылы MCA/Universal Home Video Signature Collection баспасы арқылы үшінші және соңғы нұсқасы жарық көрді. Бұл шығарылым – өшірілген көріністер мен кадрдан тыс материалдарды, Лоран Бузероның режиссерлік және продюсерлік жұмысымен түсірілген фильмнің жасалу тарихы туралы екі сағаттық жаңа деректі фильмін, «Жауырық» романының көшірмесін және Джон Уильямстың саундтрегінің CD-ін қамтитын кеңейтілген жиынтық болды. MCA Home Video алғаш рет 1980 жылы Jaws фильмін VHS форматында шығарды. 1995 жылы фильмнің 20 жылдығына орай MCA Universal Home Video фильмнің түсірілуіне арналған ретроспективалық материалдарды қамтитын жаңа коллекциялық нұсқасын шығарды. Бұл шығарылым Солтүстік Америкада 800 000 дана сатылды. Фильмнің 25 жылдығына арналған тағы бір VHS шығарылымы 2000 жылы деректі фильм, өшірілген көріністер, кадрдан тыс материалдар және трейлермен бірге жарық көрді. «Жауырық» фильмінің 25 жылдығына орай 2000 жылы DVD форматында алғаш рет шығарылды, оған ірі масштабты жарнамалық кампания сүйемдеді. DVD бір айдың ішінде бір миллион данаға таратылды. 2005 жылдың маусым айында 30 жылдығына арналған басылым Мартаның жүзім бағында өткен JawsFest фестивалінде ұсынылды. Жаңа DVD-де бұрынғы үй бейнежазбаларында көрсетілген көптеген қосымша материалдар болды, соның ішінде екі сағаттық Бузероның деректі фильмі және 1974 жылы «Жауырық» түсірілімі кезінде Спилбергпен жүргізілген бұрын қолжетімсіз интервью кірді. 2012 жылдың тамызында екінші JawsFest фестивалінде Jaws Blu-ray дискісі шығарылды. Blu-ray шығарылымы Universal компаниясының 100 жылдығын мерекелеудің бір бөлігі болды және 362 000-нан астам данасы сатылып, тізімде төртінші орынға шықты. Фильм 2020 жылдың 1 маусымында 4K Ultra HD Blu-ray форматында жарық көрді.

Өзгерістер мен тауарлар

Фильм екі ойын-сауық паркінде пайда болды: бірі 2012 жылдың қаңтар айында жабылған Флоридадағы Universal Studios-та, екіншісі Жапониядағы Universal Studios-та. Сондай-ақ, Universal Studios Hollywood-тағы студиялық турда фильмнен алынған аниматроникалық көрініс бар. Кем дегенде екі музыкалық қойылым жасалды: 2004 жылы Миннесота Фриндж фестивалінде тұңғыш рет көрсетілген JAWS The Musical! және 2006 жылы Торонто Фриндж фестивалінде көрсетілген Giant Killer Shark: The Musical. Фильм негізінде үш бейне ойын шығарылды: 1987 жылғы LJN компаниясы жасаған Jaws (Nintendo Entertainment System үшін); 2006 жылғы Majesco Entertainment компаниясы жасаған Jaws Unleashed (Xbox, PlayStation 2 және PC үшін); және 2011 жылғы Majesco компаниясы жасаған Jaws: Ultimate Predator (Nintendo 3DS және Wii үшін). 2010 жылы iPhone үшін мобильді ойын жарық көрді. Aristocrat компаниясы фильмге арналған ресми лицензияланған ойын автоматтарын жасады. 2017 жылы Zen Studios видео ойын әзірлеушісі Pinball FX 3 виртуалды пинбол ойынына қосымша ретінде Universal Classics жинағының бөлігі ретінде фильмнің виртуалды пинбол нұсқасын жасап шығарды. Бұл ойын алаңында Куинт пен Жалғастың 3D үлгілері бар, олардың әрқайсысының көзқарасынан миссияларды ойнау мүмкіндігі қарастырылған. Карл Готтлибтің "Жалғалар журналы" кітабына негізделген "Брюс" мюзиклінің әлемдік премьерасы 2022 жылдың 27 мамырынан 3 шілдесіне дейін Сиэтл Реп театрында өтті. Мюзикл Спилбергтің фильм түсіру барысында кездескен қиындықтарын, соның ішінде атаулы механикалық акуламен байланысты туындаған мәселелерді қамтиды.

Жалғасы

"Жарғалар" фильмінің үш жалғасы түсірілді, бірақ олардың сыншылар тарапынан бағасы төмендеді және коммерциялық табысы азайды. Олардың ішкі нарықтағы жиынтық табысы алғашқы фильмнің жартысына жетпейді. 1975 жылдың қазан айында Спилберг кинофестивальде "кәнсіз нәрсенің жалғасын жасау – бұл арзан көшпенділердің трюкі" деп мәлімдеді. "Жарғалар 2" (1978) фильмін Жанно Шварц түсірді, онда Шейдер, Гэри, Хамильтон және Джеффри Крамер бұрынғы рөлдерін қайта ойнады. Бұл жалғастардың ең жақсысы деп есептеледі. "Жарғалар 3D" (1983) фильмінде түпкі актерлердің ешқайсысы болмады, бірақ оны Джо Алвес режиссерлік етті, ол бұрынғы екі фильмде арт-директор және өндіріс дизайнері болып жұмыс істеген. Деннис Куэйд пен Луи Госсетт-младший бас рөлдерде ойнады, фильм 3D форматында жағымсыз пікірлерге ұшырады. Бұл эффект теледидарда немесе үй бейнежазбасында көрінбеді, сол себепті фильм "Жарғалар 3" деп аталды. "Жарғалар: Қарымта" (1987) фильмін Джозеф Сарджент түсірді, онда Майкл Кейн де ойнады, ал Лоррейн Гэри Эллен Броди рөліне оралды. Entertainment Weekly осы фильмін ең нашар жалғастардың бірі деп тізімдеді. Барлық үш жалғас та кассада табыс әкелді ("Жарғалар 2" және "Жарғалар 3D" өз жылдарының ең табысты 20 фильміне кірді), бірақ сыншылар мен көрермендер фильмдерге көңілі толмады.