Кіріспе

Норвегиялық саясаткер Од Роджер Еноксен (25 қыркүйек 1954 жылы Å, Andøy қаласында туған) – Норвегияның Орталық партиясын ұсынатын саясаткер. 2021 жылдан 2022 жылға дейін қорғаныс министрі қызметін атқарды. 1999 жылдан 2003 жылға дейін Орталық партиясының төрағасы болды. Сонымен қатар, 1999 жылдан 2000 жылға дейін жергілікті басқару министрі және премьер-министрдің орынбасары, ал 2005 жылдан 2007 жылға дейін мұнай және энергетика министрі қызметін атқарды.

Білім

Агрономдық білімі бар, 8 қазанда ол премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды. Газ электр станцияларына қатысты мәселелерге байланысты үкімет отставкаға кеткенге дейін, ол 2000 жылдың 17 наурызына дейін екі лауазымды да бірге атқарды.

Партия басшысы

1997 жылы Эноксен партия төрағасының орынбасары болды, ал 1999 жылы Анне Энгер Ланштейн зейнетке шыққаннан кейін партия төрағасы болды. 2003 жылы оның орнына Аслауг Хага тағайындалды.

Мұнай және энергетика министрі

2005 жылы Қызыл-жасыл коалиция 1985 жылдан бері Норвегиядағы алғашқы көпшілік үкіметін құрғанда, Эноксен мұнай және энергетика министрі болды. Ол 2007 жылға дейін осы лауазымды атқарды, содан кейін Йенс Столтенбергтің кабинетінен кетіп, оның орнына Аслауг Хага тағайындалды. Ол отбасына көбірек уақыт бөлуді қалағанын айтты, бұл кетуінің басты себебі болды.

Қорғаныс министрі

2021 жылдың 14 қазанында Еноксен Стор кабинетінде қорғаныс министрі болып тағайындалды. Лауазымға келгеннен кейін Еноксен өзінің туған қаласы – Аннёя әуе станциясының жабылуы және истребительдердің Евенс әуе станциясына көшірілуі мәселесімен айналысты. Алайда, соңғы әуе станциясында да басқа мәселелер анықталды, атап айтқанда, мұзды қоршаудан туындаған ластану және көшірудің ұзақ мерзімді перспективадағы жоғары құны. Еноксен 2022 жылдың басында Венада ядролық қаруды тыйым салу жөніндегі саммитте бақылаушыларды жіберу мүмкіндігін қорғады, Норвегия «келісім жұмысы аясында болып жатқан жағдайды тыңдайтынын» айтты және бұл НАТО-ның позициясына қайшы келмейтінін атап өтті. Ол сондай-ақ Норвегияның әрекеті НАТО-да сынға ұшырауы мүмкін екенін мойындады. НАТО бірнеше ресейлік дипломаттарды тыңшы деп айыптағаннан кейін, Еноксен Ресеймен қарым-қатынасты жақсартуға үміт білдірді. Ол сондай-ақ Норвегияның солтүстікте аймақтық рөл атқаруының, Ресеймен қарым-қатынасты нығайтудың және диалог жүргізудің маңыздылығын атап өтті. Еноксен АҚШ-тың жақын одақтас болатынын мәлімдеді және «мұнда күмән болмауы керек» деді. 21-22 қазанда Брюссельде өткен НАТО қорғаныс министрлерінің саммитіне қатысты. Кездесуден кейін ол басқа мүше мемлекеттердің Норвегияның үлгісімен басқа елдер де жүретініне алаңдаушылық білдіргенін растады. Ол сондай-ақ кейбір мүшелердің Норвегияның бастамасын қолдайтынын айтты. Еноксен Норвегияның бақылаушыларды жіберу жоспары ядролық қаруды тыйым салуға қатысты НАТО-ның позициясына қайшы келмейтініне сендіргенімен, Консервативтік партияның өкілі Ине Эриксен Сорэйде керісінше, бұл іс-әрекет дәл солай болатынын мәлімдеді. Мемлекеттік бюджеттің қайта қаралуы алдында Еноксен 50 миллион NOK армияның тұрғын үйлеріндегі тұрмыс жағдайларын жақсартуға жұмсалатынын хабарлады. Алайда, бұл қаржыны қалай жұмсауды Қорғаныс басшысының шешетінін атап өтті. 16 қарашада Еноксен АҚШ қорғаныс министрі Ллойд Остинмен Пентагонда кездесті, олар қарулы күштері арасындағы ынтымақтастықты одан әрі дамыту жол картасына қол қойды. Еноксен баспасөзге Ресейдің Солтүстікте қару-жарақ жүйелерін сынауды және дамытуды жалғастыратынын күтетінін айтты. Желтоқсан айының басында Польша-Беларусь шекарасындағы иммиграциялық жағдайды «ресурстарды қабылдауға болмайтын пайдалану» деп атағаннан кейін Еноксенді Консервативтік партияның қорғаныс саясаты жөніндегі өкілі Харрек Эльвенс сынға алды. Ол Еноксеннен үкіметтің Еуропалық Одақ, АҚШ және одақтас елдерден өзгеше ұстаным таныстырып бағалайтынын сұрады. Еноксен: «Норвегия, әрине, одақтастарымыздың артында. Бірақ біз, мемлекет ретінде, одақтастарымыздың әрекеттеріне қатысты өз пікірімізді білдіруіміз керек, және бұл біздің ойымызша, қабылдауға болатын жағдайға сәйкес пе, жоқ па». Ол өзінің мәлімдемесінің белгілі бір оқиғаға қатысты екенін де атап өтті. 17 желтоқсанда Норвегия армиясының 2025-2028 жылдарға арналған ұзақ мерзімді жоспарын анықтау үшін жаңа Қорғаныс комиссиясы құрылды. Жаңа комиссияның қажеттілігі туралы Еноксен: «Бұл қоғам ретінде біз кездесетін күрделі және жаңа сын-қатерлер». Ол сондай-ақ «біз қауіпсіздік саясатының мүлдем жаңа жағдайына тап болдық» деді. Теңіздегі оқиғалар туралы келісім жаңартылып, қол қойылғаннан кейін Еноксен баспасөз хабарламасында: «Бұл біздің жақын аймағымыздағы әскери белсенділік өзгеретін уақытта қауіпсіздік пен болжамдылыққа маңызды үлес қосады» деді. Келісімнің мақсаты – теңізде және әуеде қауіпті оқиғалардың алдын алу. 2022 жылдың қаңтарында Қызыл партияның жетекшісі Бьёрнар Мокснес НАТО Норвегиядан әскерлерді Балтық елдеріне немесе Ресей шекарасына көшіруді сұрады ма деген жазбаша сұрағына жауап ретінде Еноксен: «Қарулы күштер Норвегия қауіпсіздігін қорғау үшін одақтастармен бірге ел ішінде және шетелде жұмыс істейді. Қарулы күштерде сондай-ақ ішкі дайындыққа және НАТО-ға дайын күштер бар. Сондықтан біз жағдайды мұқият бақылап отырмыз» деді. Ол былай деп жалғастырды: «НАТО Украина маңында Ресей күштерінің құрылуын үнемі бақылап отырады және мүше мемлекеттермен бірге Литвада да одақтас күштерінің болуын бейімдеу қажеттілігін қарастырады». Мокснес сұрағы Данияның Балтық елдері маңында төрт истребитель және бір фрегатты қарауылдауға жіберетіні туралы хабарламасынан кейін қойылды. 14 қаңтарда сыртқы істер министрі Анникен Хитфельдтпен бірлескен баспасөз конференциясында Еноксен Еуропа, Норвегия және Украинаның қиын жағдайда екенін мәлімдеді. Украинадағы әскери күштерге қатысты алаңдаушылық себептері бар екенін айтқанмен, Ресейдің жағдайды деэскалациялауының қажеттігін де атап өтті. Еноксен сондай-ақ әскери жаттығу «Cold Response» жоспарланғандай өтетінін айтты, «Норвегия тарапынан, жағдайды ширықтырмау және өз әскери қызметіміз туралы ашық және нақты мәлімдеме жасау маңызды» деді. Ол Ресейге әдеттегідей жаттығу туралы хабарланатынын қосты. Еноксен 18-20 ақпан аралығында Мюнхендегі қауіпсіздік конференциясына қатысуын Украинадағы жағдайға байланысты «шешім қабылдау үшін қолжетімді болу» мақсатымен Норвегияға оралу үшін тоқтатты. Ол сондай-ақ «қазіргі уақытта жақсы белгілер жоқ» екенін мәлімдеді. Ол Ресейдің әлі де диалог және кездесуге мүдделі екеніне үміт білдірді. Еноксен Украинаның көрші елдеріне норвегиялық әскерлерді НАТО қажет деп тапса жөнелту мүмкіндігін жоққа шығармады. Ол сондай-ақ Норвегия бұрыннан Литваға жөнелткен әскерлерді көбейтіп жіберетінін мәлімдеді. 27 ақпандағы баспасөз конференциясында Еноксен Украинаның қауіпсіздік жилеттері мен шлемдерді жіберуді сұрағанын, ал басқа сұраныстарды қарастыратынын хабарлады. Сол күнінің ерте сағаттарында Еноксен Норвегия әскерлерінің Литваға НАТО миссиясымен жөнелтілуін бақылау үшін Осло Гардермуэн әуежайында болды. Еноксен 8-9 наурызда Швецияға, әріптесі Петер Хултквистпен кездесуге баруын COVID-19 тестісінің оң нәтижесінен кейін кейінге шегерді. 16 наурызда Еноксен НАТО қорғаныс министрлерінің НАТО-ны қайта қаруландыру қажеттігі туралы келісімге келгенін хабарлады. Ол сондай-ақ Норвегия үкіметі осы аптаның соңына дейін армияны күшейту жоспарын ұсынатынын мәлімдеді. Сәуір айының басында Нордланд Орталық партиясының бұрынғы төрағасы Хилде Ленгали Еноксенге шағым түсірді, ол оны 20 жыл бұрын тиісінше ұстамағанын және оның сыртқы түріне қатысты пікір білдіргенін айтты. Еноксен бұл оқиғаны еске алмағанын, бірақ айтылған пікірге қатысты кешірім сұрады. Ленгалиға кешірім сұрағанына қарамастан, тағы бір әйел, аты-жөні жасырын қалды, Еноксен мұнай және энергетика министрі болған кездегі қарым-қатынасы туралы ұқсас оқиғаны айтты. 9 сәуірдің таңғы сағаттарында Еноксен қорғаныс министрі лауазымынан кеткенін сұрағанын хабарлады. Кейін сол күні премьер-министр Йонас Гар Стёре Еноксеннің отставкасын қабылдағанын мәлімдеді. Ол 12 сәуірде лауазымын тастады, оның орнына Бьёрн Арильд Грам келді.

Басқа

2005 жылдан бері Эноксен Andøya Rocket Range бас директоры қызметін атқарып келеді.