Кіріспе

АҚШ-Мексика шекаралық комиссиясы Халықаралық шекара және су комиссиясы (lang es) – 1884 жылғы 12 қарашадағы конвенцияға сәйкес, бұрандалы өзендер жер учаскелерін бір жағалаудан екінші жағалауға ауыстырған кезде олардың халықаралық шекарасының орналасуын анықтау қағидаларын қолдану үшін 1889 жылы АҚШ және Мексика құрған халықаралық орган. Ол 1944 жылғы «Колорадо және Тихуана өзендерінің, сондай-ақ Рио-Гранде өзенінің суларын пайдалану туралы шартта» қазіргі атауын алды. 1906 жылғы Шекаралық сулар жөніндегі конвенция (21 мамыр) АҚШ және Мексика арасындағы Рио-Гранде суларын Техас штатындағы Форт-Квитманнан жоғары, Рио-Гранде өзенінің 143 км (89 миль) халықаралық шекаралық бөлігі арқылы Эль-Пасо – Хуарес аңғары арқылы бөлуді қарастырды. Бұл конвенция Мексикаға Рио-Гранде суының жылдық бөлігін, ай сайынғы кестеге сәйкес Сиудад-Хуарес қаласының жоғары жағындағы Мексиканың Acequia Madre каналына жеткізілетін суды бөліп берді. Мұндай жеткізілімді жеңілдету үшін АҚШ өз қаражаты есебінен өз аумағында Elephant Butte Dike бөгетін салды. Конвенцияда Құрама Штаттардағы суару жүйесіне ерекше құрғақшылық немесе ауыр апат жағдайында Мексика каналына жеткізілетін су мөлшері, Құрама Штаттардағы Elephant Butte Dike бөгетінен төменгі ағыстағы суармалы жерлерге жеткізілетін сумен пропорционалды түрде азаяды деген ереже қамтылған. 1933 жылғы шекаралық конвенцияда (1 ақпан) екі үкімет IBC арқылы Рио-Гранде өзенін түзеу жобасын бірлесіп салуға, пайдалануға және күтіп ұстауға келісті. Бұл жоба жоғары дамыған Эль-Пасо – Хуарес аңғары арқылы 249 км (155 миль) өзен шекарасын түзетіп, тұрақтандырды. Жоба осы аңғарда өзеннің су тасқынын бақылауға да мүмкіндік берді. Құрылыс кезінде екі ел арасында 174 жер учаскесі ауыстырылды. Соңында әр елдің жер аумағы екіншісіне тең бөлінді. 1944 жылғы 3 ақпандағы Колорадо және Тихуана өзендерінің, сондай-ақ Рио-Гранде өзенінің суларын пайдалану туралы шарт екі ел арасында Рио-Гранде өзенінің суларын Форт-Квитманнан Мексика шығанағына дейін және Колорадо өзенінің суларын бөліп берді. Рио-Гранде суларының ішінде шарт Мексикаға бөліп береді: Сан-Хуан және Аламо өзендерінен Рио-Гранде өзенінің негізгі арнасына жететін барлық суларды, соның ішінде осы екі өзеннен суармалы жерлерге жеткізілген судың қайтарым ағындарын; өлшенген Рио-Кончос, Рио-Сан-Диего, Рио-Сан-Родриго, Рио-Эскондидо және Рио-Саладо, сондай-ақ Арройо-де-лас-Ваксас өзендерінен Рио-Гранде өзенінің негізгі арнасындағы ағынның үштен екі бөлігін, белгілі бір шарттарға сәйкес; Форт-Квитманнан төменгі ағыстағы Рио-Гранде өзенінің негізгі арнасында кездесетін барлық басқа ағынның жартысын. Шарт АҚШ-қа бөліп береді: Пекос және Девлз өзендерінен, Гуоден-Спрингтен, Аламито, Сан-Фелипе, Терлинг және Пикс-Криктерден Рио-Гранде өзенінің негізгі арнасына жететін барлық суларды; Мексикадан алты өлшенген қосалқы өзендерден өзеннің негізгі арнасына жететін ағынның үштен бірін, және бұл үштен бірі бес жылдық циклдардағы орташа мөлшерде жыл сайынғыдан кем болмауы керек; Форт-Квитманнан төменгі ағыстағы Рио-Гранде өзенінің негізгі арнасында кездесетін барлық басқа ағынның жартысын. 1944 жылғы шарт екі үкіметке Рио-Гранде өзенінің негізгі арнасында өзеннің жылдық ағынының максималды мөлшерін сақтау, сақтау және реттеу үшін қажетті бөгеттерді бірлесіп салуға, пайдалануға және күтіп ұстауға міндеттеді, бұл әр елге бөлінген суларын оңтайлы пайдалануға мүмкіндік береді. Шарт сондай-ақ Колорадо өзенінің сулары бойынша Мексикаға келесілерді беруді қарастырады: Мексика алдын ала жасаған кестелерге сәйкес жеткізілетін кепілдендірілген жылдық мөлшер, белгілі бір шектеулер бойынша; Мексиканың бұру нүктелеріне келетін басқа да сулар. Мексикаға бөлінген суларды бұруға мүмкіндік беру үшін шарт Мексиканың Колорадо өзенінде негізгі бұру құрылымын салуын қарастырды, Калифорния – Баха Калифорния жер шекарасының өзенмен қиылысқан жерінен төмен. Сондай-ақ, АҚШ-та осы құрылыстың және оның жұмыс істеуінің салдарынан болатын су тасқынынан және су ағынынан өз жерлерін қорғау үшін қажетті жұмыстарды салуды қарастырды. 1944 жылғы шартта екі үкімет шекарадағы барлық санитарлық мәселелерді шешуге басымдық беруге келісті. Бұл шарт IBWC-ге (1889 жылғы конвенцияның Халықаралық шекара комиссиясының жаңа аты) оның талаптарын орындауды, екі үкімет өздеріне алған құқықтары мен міндеттерін реттеуді және жүзеге асыруды, сондай-ақ оны сақтау және орындаудан туындайтын барлық дауларды шешуді тапсырды. Шарт сондай-ақ IBWC-ге халықаралық сақтау бөгеттерінде салынуы тиіс деп тапқан гидроэлектростанциялар, сондай-ақ шартта көрсетілмеген, бірақ IBWC шекаралық өзендерде салынуы тиіс деп тапқан су тасқынын бақылау жұмыстары туралы үкіметтерге зерттеулер жүргізіп, есеп беруді тапсырды, олардың болжамды құны, әрбір үкімет салуға тиіс бөлігі және IBWC-нің бөлімдері арқылы оларды пайдалану және күтіп ұстау. 1944 жылғы шартқа сәйкес екі үкімет Төменгі Колорадо өзенінің тұздылығының халықаралық мәселесін шешуге келісті (1973 жылғы 30 тамыз), және IBWC «Шекаралық санитарлық мәселелерді шешу жөніндегі ұсыныстарды» ұсынды, оны екі үкімет мақұлдады (1979 жылғы 24 қыркүйек). 1963 жылғы 29 тамыздағы Чамизаль конвенциясы Эль-Пасо және Сиудад-Хуарес қалаларындағы шамамен 100 жылдық шекаралық мәселені шешті. Рио-Гранде өзенінің 19 ғасырдың соңындағы қозғалысынан өзеннің оңтүстік жағалауынан солтүстік жағалауына ауысқан 600 гектардан астам аумақты қамтитын «Чамизаль дауы» деп белгілі болды. Бұл конвенция бойынша екі үкімет 1911 жылғы төрелік шешіміне 1963 жылғы жағдайлар бойынша күшін беруге келісті. Конвенцияда IBWC-ге Рио-Гранде өзенінің 7 км (4,4 миль) арнасын қайта орналастыру тапсырылды, осылайша өзеннің солтүстік жағынан оңтүстік жағына 176,92 га (437,18 акр) аумақты ауыстыруға мүмкіндік берді. АҚШ президенті Линдон Джонсон 1964 жылғы 24 қыркүйекте Чамизаль конвенциясын ратификациялауды атап өту үшін Эль-Пасода Мексика президенті Адольфо Лопес Матеоспен кездесті. 1970 жылғы шекаралық шарт (1970 жылғы 23 қараша) барлық күрделі шекаралық дауларды шешті және Рио-Гранде және Колорадо өзендерін халықаралық шекара ретінде сақтауды қамтамасыз етті. Рио-Гранде өзені 2019 км (1254 миль) шекаралық бөлігі бойында шекара ретінде қайта орнатылды. Шарт шекара ретінде Рио-Гранде өзенінің сипатын сақтау және қалпына келтіру, арнадағы өзгерістерді азайту және Рио-Гранде өзені арнасының болашақ өзгерістерінен туындауы мүмкін егемендік мәселелерін шешу үшін шаралар қарастырылған. Өзеннің бағытын өзгертуге байланысты болашақ өзгерістерден туындаған жағдайларда екі елдің де аумағының жоғалуын болдырмауға бағытталған процедуралар қарастырылған. Бұл шарт IBWC-ге оның ережелерін орындауды тапсырды. 1970 жылғы шекаралық шарт Пресидио және Идальго қалаларының жанындағы аудандарда АҚШ-қа 600 гектардан астам Мексика аумағын су тасқынынан қорғау арналарын салу үшін берді. Қарсылық ретінде АҚШ Мексикаға 600 гектардан астам аумақты берді, оның ішінде Пресидио қаласының жанындағы бес учаске, Рио-Рико кішкентай қаласы орналасқан Horcon учаскесі және Рома қаласының жанындағы Beaver Island аралы. Бұл ауыстырулардың соңғысы 1977 жылы болды. 2009 жылғы 24 қарашада АҚШ ... аралындағы алты аралды Мексикаға берді.

Плотиналар

IBWC Техас, Нью-Мексико және Мексика шектесетін жердегі Америка бөгетін пайдаланады.