Фридрих Хальм: Австрия драматургі, ақын және повесть жазушысы

Кіріспе

Австрия драматургі, ақын және повесть жазушысы

Барон Элигиус Франц Иосиф фон Мюнх Беллингаузен (Eligius Franz Joseph Freiherr von Münch Bellinghausen) (2 сәуір 1806 – 22 мамыр 1871) – Австрияның Бидермейер кезеңі мен одан кейінгі дәуірдегі австриялық драматург, ақын және повесть жазушы. Ол көбінесе Фридрих Халм псевдонімімен танымал.

Өмір және мансап

Ол Польшаның Краков қаласында, сол кезде Австрия империясының бір бөлігі болған жерде, аудандық судьяның ұлы еді. Әдеби мансабының басында ол Фридрих Халм псевдонимін қабылдады («Халм» – шөп немесе сабан деген мағынаны білдіреді) және 19 ғасырдың ортасында Венадағы ең танымал драматургтердің бірі болды. Оның повестері қазір драмалық шығармаларынан гөрі әдеби тұрғыдан маңыздырақ деп есептеледі. Мюнх Беллингхаузен Мелк аббаттығының семинариясында, кейін Венада білім алды, онда философия және құқықтануды оқыды және 1826 жылы мансабын бастады. Халмның басқа қысқа әңгімелері немесе повестері, көбінесе рухани мәселелерге және өзін-өзі жоятын, бір идеяға толы кейіпкерлерге назар аударады, оның драмаларынан әлдеқайда жоғары және мазмұны жағынан таңғажайып, әсерлі, психологиялық түсініктерге толы. Әсіресе оның ең алғашқы үлкен әңгімесі – «Құдайдың көзі» («Das Auge Gottes»), 1826 жылы жазылған, киелі иконаны қорлаудың тәкаппарлық актісінің мистикалық салдары туралы ұзақ повесть, және оның соңғы шедевр повесі – «Верона көпіріндегі үй» («Das Haus an der Veronabrücke»), адамгершілікке жараспайтын, бірақ үстемдік ететін бір идеяға берілген адамның ішкі құлдырауына арналған. Оның «Марципан Лиза» («Marzipan Lise») атты повесі неміс әдебиетінің алғашқы «қылмыстық әңгімелерінің» бірі саналады және қазір CD-де аудиокітап ретінде қолжетімді. Бұдан басқа, композитор Брамс, сондай-ақ композитор Паулин Фолькштейн, Халмның кейбір өлеңдерін көптеген әндерінің негізі ретінде пайдаланды. Жалпы айтқанда, Халм неміс/австриялық әдебиет тарихында қысқа әңгіме немесе «повесть» жазушысы ретінде өз орнын қалыптастырды деуге болады. Оның повестері Халмды талантты, психологиялық тереңдікке бойлайтын және мазмұнды жазушы ретінде көрсетеді. Оның «Верона көпіріндегі үй» («Das Haus an der Veronabruecke») повесі 19 ғасырдың австриялық әдебиетінде өзіне тән мінез-құлықтың зерттелуімен және көрегендігімен ерекшеленеді, бұл мінез-құлық иесін сөзсіз апатқа және өлімге алып барады. Оның жинақталған шығармалары, «Samtliche Werke», хронологиялық тәртіппен сегіз томдық (1856–1864) жинақ ретінде жарық көрді, ал 1872 жылы оған төрт өлімнен кейін жарық көрген томдар қосылды. Сондай-ақ, Антон Шлоссардың өңдеуімен «Ausgewählte Werke» 4 томдық жинағы жарық көрді (1904). 21 ғасырда Amazon Kindle форматында Фридрих Халмның жарияланбаған өлеңдері (2011) атты өлеңдер жинағы, Халмның «Құдайдың көзі» («Das Auge Gottes») повесінің толық мәтіні (2011), сондай-ақ Халмның «L-ға арналған кеш» («Ein Abend zu L.») повесі (2012) және Халмның әдеби эстетика туралы эссесі «J. C. R.-ға хат» («Sendschreiben an J. C. R.») (2012) доктор Тони Пейдж транскрипциялап, өңдеген нұсқалары жарық көрді.

He was the son of a district judge at Kraków in Poland, at this time part of the Austrian Empire. Early in his literary career he adopted the nom de plume of Friedrich Halm ("Halm" means a blade of grass or a blade of straw), and became one of the most popular dramatists in Vienna around the middle of the 19th century. His novellas are now regarded as more significant from a literary point of view than his dramatic writings. Münch Bellinghausen was educated at the seminary of Melk Abbey and later at Vienna, where he studied philosophy and jurisprudence, and where he began his career in 1826. Halm's other short stories, or novellas, which tend to focus on spiritual issues and self destructive monomaniacal characters, are far superior to most of his dramas and are striking and impressive in content, full of psychological insights—especially his earliest major story, Das Auge Gottes ("The Eye of God"), a lengthy novella written in 1826, about the supernatural reverberations of the blasphemous act of the desecration of a holy icon, and his final narrative masterpiece, Das Haus an der Veronabrücke ("The House on Verona Bridge"), centring on the inner collapse of a man given over to a morally repellent but overriding idée fixe (the enforced sexual coupling of his wife with another man). His novella, Die Marzipan Lise ("Marzipan Lise"), is credited with being one of the first "criminal fiction tales" of German literature and is now available as an audio book on CD. Furthermore, the composer, Brahms, used some of Halm's verses as the basis for a number of his Lieder, as did composer Pauline Volkstein. Overall it can be said that it is as a short story or "novella" writer that Halm has secured a place in the history of German/Austrian literature. His novellas mark Halm out as a writer of talent, psychological penetration and substance. His novella, The House at Verona Bridge (Das Haus an der Veronabruecke) alone stands as a milestone in 19th century Austrian literature for its probing and insightful treatment of an obsessive mentality that inevitably leads its possessor into tragedy and death. His collected works, Samtliche Werke, were published arranged in chronological order in eight volumes (1856–1864), to which four posthumous volumes were added in 1872. Also published were Ausgewählte Werke, ed. by Anton Schlossar in 4 vols. (1904). Published in the 21st century in Amazon Kindle format were a collection of poems entitled Unpublished Poems of Friedrich Halm (2011), the full text of Halm's novella, Das Auge Gottes (2011), as well as Halm's novella, Ein Abend zu L. (2012), in addition to Halm's essay on literary aesthetics, Sendschreiben an J. C. R. (2012), all transcribed and edited by Dr. Tony Page.