Кіріспе

Өндірістің жалған шығындары – классикалық саяси экономистер мен Карл Маркс саяси экономиканы сынағанда қолданған ұғым. Бұл капиталдың өндірістік инвестицияларында туындаған “қосымша операциялық шығындар” деп аталады, олар өнімге жаңа құн қоспайды. Маркстің әлеуметтік есептеуінде жалған шығындар тұрақты капиталдың құрамдас бөлігі болып табылады, немесе жаңа артық құнның бір бөлігімен қаржыландырылады. Капитал иелері өндіріске инвестиция салғанда, олар тек еңбек күшін, материалдарды, ғимараттар мен жабдықтарды (немесе өндіріс құралдарын) ғана емес, сонымен қатар басқа да операциялық шығындарды да өтеуге тиіс. Бұған бухгалтерлік есеп, оқыту, тамақтандыру, тазалау және жөндеу, жарнама, сақтандыру, қауіпсіздік қызметтері, пара, салықтар мен алымдар сияқты түрлі шығындар кіруі мүмкін. Маркс негізінен өндірісті жалғастыру үшін тікелей қажетті және алмастырылмас айналым шығындарын ескереді, “қосымша жәрдемақылар” емес. Қазіргі заманғы орташа және ірі бизнес кәсіпорындарында негізгі капитал активтері жылдық материалдық капиталдың ең үлкен бөлігін құрайды. Одан кейін материалдар мен жалақы. Бірақ кәсіпорнының түріне байланысты жалған шығындар жалпы капитал шығындарының елеулі үлесін құрауы мүмкін. Жалпы алғанда, Маркс сақтандыру төлемдері мен жалпы өндіріс кірісінен салық төлемдерін артық құнның бір бөлігі ретінде қарастырған сияқты. Бірақ ол бұл мәселені егжей-тегжейлі түсіндірмеді, бұл салық пен сақтандыру талаптарының сипатына байланысты болуы мүмкін. Профессор Макото Итох былай деп түсіндіреді: “Тауар экономикасына ғана тән бухгалтерлік есеп және жарнама сияқты таза айналым шығындарынан айырмашылығы, сақтау және тасымалдау шығындарының бір бөлігі айналым саласында жалғасатын өндіріс процестеріне тікелей қатысты, сондықтан олар құн мен артық құндылықты өндіріс шығындары сияқты арттырады. Сақтау және тасымалдаудың қалған шығындары, таза айналым шығындарымен бірге, тауарлардың құндылығының мәніне енбейді, құн формасының өзгеруінен туындайды. Мұндай айналым шығындары – жалған шығындар, оларды артық құнның бір бөлігімен қамтамасыз ету қажет”. (Макото Итох, Капитализмнің негізгі теориясы, Барнс және Нобель, 1988, 227-бет).