Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Грамматикалық бірлік – tagmemics панк-тобы
Grammatical unit
the Tagmemics punk band
Tagmeme – тілдің грамматикалық құрылымындағы ең кішкентай функционалдық элемент. Бұл терминді 1930 жылдары тіл білімі маманы Леонард Блумфилд енгізді, ол оны грамматикалық форманың ең кіші мағыналы бірлігі деп анықтады (лексикалық форманың ең кіші мағыналы бірлігі – морфемаға ұқсас). Кейін 1950 жылдары Кеннет Пайк және басқалар бұл терминді қабылдап, оның мағынасын кеңейтіп, оны өздерінің тегмемикасының негізі ретінде пайдаланды.
A tagmeme is the smallest functional element in the grammatical structure of a language. The term was introduced in the 1930s by the linguist Leonard Bloomfield, who defined it as the smallest meaningful unit of grammatical form (analogous to the morpheme, defined as the smallest meaningful unit of lexical form). The term was later adopted, and its meaning broadened, by Kenneth Pike and others beginning in the 1950s, as the basis for their tagmemics.
Пик және тагмемика
Блумфилдтің термині Кеннет Пайк және басқалар бұрын грамме (алғашқы грамме) деп атаған ұғымды білдіру үшін қабылдады. Пайк тәсілі, осыған байланысты тегмемика деп аталады, деңгейлердің иерархиялық ұйымы (мысалы, синтаксисте: сөз, сөз тіркесі, сөйлем, абзац, тілдес) жоғары деңгейдегі тегме элементтерінің (мысалы, "сөйлем") келесі төменгі деңгейдегі синтагме ретінде талдануынан туындайды (мысалы, "фраза"). Тагме – бұл синтагматикалық функцияның (мысалы, тәуелдеу, толықтау) және парадигматикалық толтырғыштардың (мысалы, есімдер, есімдіктер немесе есімдер субъект позициясын толтыру мүмкіндігі) өзара байланысы. Тагмемелер бірігіп синтагмеме құрайды, яғни тагмемелер тізбегінен тұратын синтаксистік құрылым. Тагмемика лингвистикалық әдістеме ретінде Пайк өзінің "Тілдің адам мінез-құлқы құрылымының біріктірілген теориясына қатысты" атты кітабында 3 томдық түрінде (1954–1960 жылдары) әзірледі. Ол негізінен тілшілерге далалық зерттеу деректерінен тұжырымды сипаттамаларды тиімді алуға көмектесу үшін жасалды. Тагмемика Лингвистика жазғы институтымен тығыз байланысты, ол негізінен Киелі кітаптарды аударуға арналған миссионерлік тілшілер қауымдастығы болып табылады, және Пайк оның алғашқы мүшесі болды. Тагмемика лингвистикалық талдаудың жоғары деңгейлерінде (грамматикалық және семантикалық) фонология мен фонема арасындағы айырмашылық сияқты айырмашылық жасайды; мысалы, контекстуалды шартталған синонимдер бір тагмеменің әртүрлі нұсқалары болып саналады, өйткені (бір тілде) контекстуалды шартталған дыбыстар бір фонеманың аллофондары болып табылады. Эмикалық және этикалық айырмашылық басқа әлеуметтік ғылымдарда да қолданылады.
Bloomfield's term was adopted by Kenneth Pike and others to denote what they had previously been calling the grammeme (earlier grameme). In Pike's approach, consequently called tagmemics, the hierarchical organization of levels (e. g. in syntax: word, phrase, sentence, paragraph, discourse) results from the fact that the elements of a tagmeme on a higher level (e. g. 'sentence') are analyzed as syntagmemes on the next lower level (e. g. 'phrase'). The tagmeme is the correlation of a syntagmatic function (e. g. subject, object) and paradigmatic fillers (e. g. nouns, pronouns or proper nouns as possible fillers of the subject position). Tagmemes combine to form a syntagmeme, a syntactic construction consisting of a sequence of tagmemes. Tagmemics as a linguistic methodology was developed by Pike in his book Language in Relation to a Unified Theory of the Structure of Human Behavior, 3 vol. (1954–1960). It was primarily designed to assist linguists to efficiently extract coherent descriptions out of corpora of fieldwork data. Tagmemics is particularly associated with the Summer Institute of Linguistics, an association of missionary linguists devoted largely to Bible translations, of which Pike was an early member. Tagmemics makes the kind of distinction made between phone and phoneme in phonology and phonetics at higher levels of linguistic analysis (grammatical and semantic); for instance, contextually conditioned synonyms are considered different instances of a single tagmeme, as sounds which are (in a given language) contextually conditioned are allophones of a single phoneme. The emic and etic distinction also applies in other social sciences.