Кіріспе

Соғыс аттының түрі
Соғыс аттының түрі

Дестриер – орта ғасырдағы ең танымал соғыс аты. Ол рыцарьларды шайқастарға, турнирлерге және егіздерге мінгізіп алып жүрді. Маңыздылығына байланысты, замандас көздер оны Ұлы жылқы деп сипаттаған. Рыцарьлар мен қарулы күштер үшін жоғары бағаланғанмен, дестриер сирек кездесетін. Көптеген рыцарьлар мен атты әскерлер басқа соғыс аттарына, мысалы, курсерлер мен роунсилерге мініп жүрді.

Этимология

Бұл сөз алғаш рет 1330 жылы орта ағылшын тілінде "destrer" түрінде кездеседі. Ол орта ағылшын тіліне англо-норманд тілінен алынған "destrer" сөзінен, ал оның көне француз тіліндегі баламасы "destrier" (содан қазіргі ағылшын тіліндегі жазу формасы да осыдан шыққан) болған. Бұл сөз ортағасырлық провансаль тілінде ("destrier") және итальян тілінде ("destriere", "destriero") да қолданылған. Бұл формалардың өзі "dextrarius equus" деген халықтық латын тілінен шыққан, яғни "оң жақты ат" деген мағынаны білдіреді ("dextra" - "оң қол", "dextrous" және "dexterity" сөздерінің түбірі). Бұл, шайқас алдында жасақ атты оң жағынан жетектеп, оны жаңа күйде ұстау үшін жүксіз қалдыруына, ал рыцарь басқа атта отырып, шайқасқа кірісер алдында ғана жасақ атқа мінуімен байланысты болуы мүмкін. Басқаша айтсақ, бұл аттың қадамын (оң жақтан бастап) сипаттауы мүмкін.

Сипаттамалары

Бұл сөз жылқы тұқымына емес, жылқы түріне – ең жақсы және күшті соғыс жылқыларына қатысты. Бұл жылқылар көбінесе бие болатын, және жас кезінен бастап соғыс қажеттіліктері үшін өсіріліп, бағатын. Дестриер шайқаста немесе турнирде қолдануға арналған; күнделікті міну үшін рыцарь пальфрейді пайдаланса, ал оның жүктәрі сүмперлік жылқыға (немесе жүк таситын жылқыға) немесе мүмкін арбалармен тасымалданды. Олардың күшті артқы жағы болған, олар оңай иіліп, тоқтап, айналып, бұрылып немесе жылдам алға жүгіре алатын. Сонымен қатар, олардың арқасы қысқа, жамбасы жақсы дамыған, сүйектері мықты, ал мойны иілген болған. Орта ғасырлық өнер туындыларында дестриердің басы тура немесе сәл дөңгелек келген, күшті, кең жақ сүйегі және көздері арасында жеткілікті кеңістік болған көрінеді. Дестриерлер жарысқа ең қолайлы саналды: ал корсерлер соғыстың басқа түрлері үшін артықшылыққа ие болған сияқты.

Өсімдіктер саны мен тұқымдық түрі

Көптеген белгілі ғалымдар дестрийерлердің табиғаты және олардың қаншалықты үлкен болғаны туралы әртүрлі пікірлер айтқан. Олар аса ірі жұмыс аттары болмаған. Лондон мұражайында жүргізілген соңғы зерттеулер, әдеби, бейнелеу және археологиялық дереккөздерді пайдалана отырып, соғыс аттарының (дестрийерлерді қоса алғанда) орташа биіктігі , ал олардың күші, дене бітімі және жаттығулары жарыс аттарынан ерекшеленгенін көрсетеді, бірақ көлемінен емес. Корольдік қару-жарақтар қорында сақталған ортағасырлық атты жарақтарын талдау көрсеткендей, бұл жабдық бастапқыда шамамен 1500 жылқыға арналған, олардың дене бітімі мен мөлшері қазіргі заманғы аңшы аттарына немесе қарапайым жарыс аттарына ұқсас болған. Италиядағы ат мүсіндері бүгінде барокко стиліндегі аттар деп аталатын "испандық" стилдегі атты көрсетеді, мысалы, Андалузиялық, Фриздік немесе тіпті ауыр, бірақ епті жылы қанды тұқымдар, мысалы, Ирландиялық аттар. Қазіргі заманғы есептеулерге сәйкес, дестрийердің биіктігі 180 см-ден аспаған, бірақ олардың денесі күшті және ауыр болған. Тарихи мәліметтер дестрийердің жұмыс аты ретіндегі бейнесін растамайды.

Ұрпақтар мен көбею

Қазіргі заманғы Першерон тұқымы дестрийерлерден шыққан болуы мүмкін, бірақ орташа дестрийерге қарағанда биік және салмақтырақ болуы ықтимал. Шаир сияқты басқа сойыс тұқымдары да дестрийер тегінен тараған деп есептейді, бірақ бұл туралы дәлелдер жеткіліксіз. Дестрийер түрін қайта шығаруға жасалған қазіргі заманғы тыраштандырулар көбінесе епті мінезді жылқыны жеңіл сойыс тұқымымен будандастыруды қамтиды. Мұндай тыраштандырулардың нәтижесінде "испандық Норман" (Першерон мен Андалузиялықтардың буданы) және Варландер (Андалузиялық пен Фризиялықтардың буданы) сияқты аралас тұқымдар пайда болады.

Құны

Жақсы дестрижер өте қымбат болатын: крест жорықтары кезінде жақсы дестрижердің бағасы қарапайым жылқыға қарағанда жеті-сегіз есе артық болған. Англияда сегіз фунт стерлинг (осы жағдайда фунт 240 күміс пенниге тең болды, бұл салмағы бойынша бір фунт күміске сай келеді) сомасы он үшінші ғасырдың соңында тіркелді. XIV ғасырдың ортасында король Эдуард III-нің маңызды әскери науқандары кезінде соғыс аттарына деген сұраныстың өсуі бағаның айтарлықтай көтерілуіне алып келді: 1339 жылы Нортгемптонның 1-графы Уильям де Боун Фландриядағы наурыз жорығында жүз фунт стерлингке бағаланған дестрижерін жоғалтты. Әскерді тізімге алу тізімдері жауынгерлердің аттарының толық тізімін қамтыды: соғыс аттарының 5% -дан азы дестрижерлер ретінде жіктеліп, тек ең бай рыцарлардың шағын тобына ғана тиесілі болды. Дегенмен, дестрижерлердің салыстырмалы түрде сирек кездесуі және осыған байланысты сирек сатылуы мен сатып алынуы салдарынан, сол кезеңдегі баға туралы сенімді мәліметтер көбінесе сақталмаған.