Кіріспе
АҚШ-тың Техас штатындағы азаматтық шағымдар бойынша ең жоғары сот – Техас Жоғарғы соты. Техас Жоғарғы соты – АҚШ-тың Техас штатындағы азаматтық мәселелер бойынша соңғы инстанция (Техас штатының Отбасы кодексіне сәйкес азаматтық саналатын жасөспірімдердің құқық бұзушылықтарын қарау істері де осы санатқа жатады). Қылмыстық мәселелер бойынша соңғы инстанция – Техас Қылмыстық апелляциялық соты. Соттың кеңсесі Остин қаласындағы Техас штатының Капитолий ғимаратының аумағындағы Жоғарғы Сот ғимаратында орналасқан. Техас Жоғарғы соты Бас судьядан және сегіз судьядан тұрады. Барлық тоғыз лауазымға алты жылға сайлау өтеді және мерзім шектеуі жоқ. Техас Жоғарғы соты 1846 жылы Техас Республикасының Жоғарғы сотын алмастыру үшін құрылды. Сот Остин қаласының орталық бөлігінде, Техас штатының Капитолий ғимаратына жақын кеңсе ғимаратында отырыс өткізеді.
The Supreme Court of Texas is the court of last resort for civil matters (including juvenile delinquency cases, which are categorized as civil under the Texas Family Code) in the U. S. state of Texas. A different court, the Texas Court of Criminal Appeals, is the court of last resort in criminal matters. The Court has its seat at the Supreme Court Building on the State Capitol grounds in Austin, Texas. The Texas Supreme Court consists of a Chief Justice and eight justices. All nine positions are elected, with a term of office of six years and no term limit. The Texas Supreme Court was established in 1846 to replace the Supreme Court of the Republic of Texas. It meets in downtown Austin, Texas in an office building near the Texas State Capitol.
Техас соттарында заңгерлік іс-әрекетті реттеу
Заң бойынша, Техас Жоғарғы Соты Техас штатының адвокатурасы – сот жүйесінің бір органы – бойынша әкімшілік бақылауды жүзеге асырады. Техас Жоғарғы Сотының Техаста адвокаттарды лицензиялауға толық құқығы бар. Ол сонымен қатар Заң сарапшылары кеңесінің мүшелерін тағайындайды, ол Жоғарғы Соттың нұсқауымен Техас адвокаттық емтиханын өткізеді. Комиссия адвокаттық тәртіп бойынша қозғаған адвокаттық тәртіптік іс жүргізуде Соттың соңғы сөзі болады, аталған Комиссия Техас штатының адвокатурасының комитеті есептеледі, бірақ мұндай жағдайларда дискрециялық тексеруді сирек жүзеге асырады. Жоғарғы Сот жылына 100-ден аз істі мазмұны бойынша қарауға қабылдайды. Соттық және әкімшілік функцияларынан басқа, Жоғарғы Сот сот іс жүргізу ережелерін қабылдайды және кейде қайта қарастырады, оларға Техастың азаматтық іс жүргізу ережесі (TRCP), Техастың дәлелдеу ережесі (TRE) және Техастың апелляциялық іс жүргізу ережесі (TRAP) кіреді.
Ерекше рәсімдік аспектілер
Техас Жоғарғы Соты – АҚШ-тағы жалғыз штаттық жоғарғы соты, онда дискрециялық шағымды қараудан бас тарту тәсілі төменгі сот шешімінің негізділігін мақұлдау немесе мақұлдамауды білдіре алады және осы шешімнің прецеденттік күшінің географиялық ауқымына әсер етуі мүмкін. 1927 жылдың наурыз айында Техас заң шығарушы органы Техас Жоғарғы Сотына апелляциялық соттың шешімі дұрыс деп есептеген жағдайда, қате туралы шағымдарды қараудан бас тартуға бағытталған заң қабылдады. Осылайша, 1927 жылдың маусымынан бері Техас апелляциялық соттарының 4100-ден астам шешімі Техас Жоғарғы Сотының өзі үшін міндетті прецедентке айналды, себебі жоғары сот қате туралы шағымдарды қабылдаудың орнына қараудан бас тартып, осылайша олардың шешімдерін штат заңы ретінде мақұлдады. Сот хатшысы, қазіргі уақытта Блейк А. Хоторн, судьялар тағайындайды және төрт жылдық мерзімге қызмет етеді, оны жаңаруға болады. Техас Жоғарғы Сотының барлық мүшелері көбінесе бір партияға жатады, өйткені олардың барлығы штат бойынша сайланады, аралық апелляциялық соттардың судьялары сияқты кіші апелляциялық округтердің сайлаушылары емес. Мұндай 14 сот болғанымен, штат географиялық тұрғыдан 13-ке бөлінген. Екі апелляциялық сот (1-ші және 14-ші, Хьюстон қаласында орналасқан) 10 округты қамтитын, оның ішінде Харрис округін де қамтитын, бірдей аумақтарда қызмет етеді. Техас апелляциялық сот жүйесін аудандарды біріктіру және мемлекеттік органдардың істері бойынша арнайы апелляциялық сот құру жөніндегі соңғы ұсыныстар Техас заң шығарушы органының 2021 жылғы кезекті сессиясында қабылданбады.
Сот төрешілерін таңдау: тағайындалу және сайлау
Соттың барлық мүшелері штат бойынша өтетін партиялық сайлауда алты жылдық мерзімге сайланады. Олардың қызмет мерзімі кезең-кезеңмен белгіленгендіктен, әрбір сайлау айналымында тек бір бөлігі ғана қайта сайлануға түседі. Орын бос қалған жағдайда, Техас губернаторы келесі жалпы сайлаудан кейінгі 31 желтоқсанға дейін қалған мерзімді аяқтау үшін Сенаттың бекітуімен ауыстырушыны тағайындайды. Сондықтан, алғашқы қызмет мерзімі көбінесе алты жылдан кем болады. Қазіргі судьялардың көпшілігі бұрынғы губернатор Рик Перри немесе Техастың қазіргі губернаторы Грег Эбботт тағайындаған, ол өзі бұл соттың бұрынғы мүшесі. Техас қылмыстық апелляциялық сотының судьялары сияқты, Техас Жоғарғы Сотының барлық мүшелері қазіргі уақытта республикашылдар болып табылады. Соңғы тағайындалғандар: Эван Янг, Ребекка Хаддл, Джейн Блэнд, Джимми Блэклок және Бретт Басби.
Кәсіпкерлердің бұрынғы мемлекеттік қызметі
Бретт Басби мен Джейн Бленд – Хьюстон қаласының бұрынғы апелляциялық сотының судьялары. 2018 жылғы қарашада демократтар барлық сот жарыстарында жеңіске жеткендіктен, олардың қайта сайлану әрекеттері сәтсіз аяқталды. Блэклок бұрын губернатор Грег Эбботтың бас кеңесшісі болып қызмет еткен. Хаддл Хьюстон қаласының Бірінші апелляциялық сотының судьясы болды. Блэклок қазір Бесінші апелляциялық сот округінде отырған Дон Виллеттің орнын басты, бұл Техас штатындағы федералды округтік соттардың шағымдарын қарастыратын федералды апелляциялық сот. Басби 2018 жылы зейнеткерлікке шыққан Фил Джонсонның орнын басып, 2019 жылдың 20 наурызында қызметке кірісті. Джейн Бленд 2019 жылдың қыркүйегінде АҚШ округтік сотына тағайындалу үшін соттан кеткен Джефф Браунның орнын толтыру үшін тағайындалды. Ребека Хаддл 2020 жылдың 31 тамызында зейнеткерлікке шыққан Пол Гриннің орнына 2020 жылдың қазан айында тағайындалды. Сол кездегі Соттың екінші ең тәжірибелі мүшесі Ева Гузман 2021 жылдың 11 маусымында отставкаға кетті. Қазір ол GOP партиясының басты сайлауында бас прокурор Кен Пакстонға қарсы күресіп жатыр. Гузманның отставкасынан босаған орын 2021 жылдың 10 қарашасында Эван Янгты тағайындау арқылы толтырылды.
Лауазымның атауы және қызмет бабы
Бас судья лауазымы 1-орын деп белгіленеді және қазіргі уақытта Соттың ең ұзақ қызмет еткен мүшесі Натан Хехт осы лауазымды атқарады. Ол Уоллес Б. Джефферсоннан кейін тағайындалды, ол қазір жеке клиенттердің мүддесін қорғайтын жоғары соттағы адвокат болып жұмыс істейді, сондай-ақ соттың бірнеше бұрынғы мүшелері де осы қызметпен айналысады. Басқа сегіз лауазым нөмірінің ерекше маңызы жоқ, олар тек сайлау бюллетенінде анықтау үшін қолданылады. Төрешілер ресми емес түрде қызмет мерзімі бойынша үстемеленеді және олардың ақпараттары осы тәртіппен Соттың веб-сайтында жарияланады. АҚШ Жоғарғы Сотының төрешілерінен өзгеше, 2-орыннан 9-орынға дейінгі лауазымдарды атқаратын адамдардың ресми атауы – Төреші, ал «Ассоциацияланған Төреші» емес. Дегенмен, Қылмыстық апелляциялық соттағы олардың әріптестері «Судья» атауын қолданады.
Сотта әйелдер
1910 жылы Техас адвокаттық емтиханын тапсырған алғашқы әйел Хортенс Спаркс Уорд, 15 жыл өткен соң, тек әйелдерден құралған Техас Жоғарғы Сотының арнайы бас судьясы болып тағайындалды. «Джонсон Дэррге қарсы» 1924 жылғы іс, «Дүниежүзілік ағаш ұсталары» қатыстырылған іс бойынша барлық еркек судьялар өзін шеттетуге мәжбүр болды. Техас адвокаттарының көп бөлігі осы бауырластық ұйымның мүшесі болғандықтан, және олар ұйымға қарсы шешім шығарылған жағдайда жеке сақтандыру төлемдері әртүрлі болғандықтан, істі қарау үшін еркек судьялар мен адвокаттар табылмайтын болды. Істі қарау үшін жарамды еркек өкілдерді он ай іздегеннен кейін, 1925 жылдың 1 қаңтарында губернатор Пэт Нефф үш әйелден тұратын арнайы сот құру туралы шешім қабылдады. Уорд, Хэтти Лиа Хененберг және Рут Вирджиния Бразилден құралған бұл сот бес ай бойы жұмыс істеп, ақырында «Дүниежүзілік ағаш ұсталары» пайдасына шешім шығарды. 1982 жылдың 25 шілдесінде Руби Клес Сондок жүрек талмасынан қайтыс болған Джеймс Г. Дентонның орнына тағайындалғанда, соттың тұрақты әйел судьясы болды. Сондок Дентонның мерзімінің қалған бөлігін, 1982 жылдың 31 желтоқсанына дейін атқарды, бірақ Жоғарғы Сотқа өз еркімен сайлануға үміткер болмады. Роза Спектор 1992 жылы сотқа сайланған алғашқы әйел болды және 1998 жылға дейін қызмет етті, содан кейін ол Харриет О'Ниллге жеңілді. Ева Гусманның жақында кеткенінен кейін, Техас Жоғарғы Сотының құрамында қазір үш әйел бар. Он төрт апелляциялық соттың кейбіреулерінде әйелдер көпшілікті құрайды. Сан-Антониодағы төртінші апелляциялық сот толығымен әйелдерден тұрады. Сот судьясы Ева Гусман 2021 жылдың 11 маусымындағы жұма күні сағат 15:00-де таңертеңгі соңғы қарсы пікірін жариялағаннан кейін 9-орыннан отставкаға кетті.
2020 жыл
Соттың екі мүшесі (бас судья Хехт және судья Бойд) 2020 жылы қайта сайлануға түсті, ал тағы екеуі (Бусби мен Блэнд) губернатор Эбботттың жоғары соттағы бос орындарға тағайындалғаннан кейін, олардың толық емескең мерзімдерін аяқтау үшін сайлаушылардың мақұлдауын алу мақсатымен дауысқа қойылды. 2020 жылдың 3 қарашасындағы жалпы сайлауда Техас штатының «көк» түске айналуы мүмкін деген болжамдар болғанымен, штат бойынша өткен сайлаулардағы барлық Республикалық партияның кандидаттары жеңіске жетті, оның ішінде төрт Жоғарғы Сот судьясы да қайта сайланды.
2018 жыл
2018 жылғы 6 қарашада Апелляциялық соттарда республикалықтардың үстемдігі демократтарға ауысып, Даллас, Хьюстон және Остин қалаларында демократтар басымдыққа ие болды. Алайда, штаттық сайлауларда Техас штатының барлық сайлаушыларымен жарысқан Техас Жоғарғы Сотының үш республикалық судьясы жеңіске жетті. Джон Девайн атқарушы биліктегі өкіл, дауыстардың 53,75% алып, екінші мерзімге сайланды. Сот судьясы Джефф Браун, демократтық үміткер Кэти Ченгті (оның басқа демократтық қарсыластарынан айырмашылығы, сот тәжірибесі болмады) дәл осы үлеспен жеңді. Жоғарғы сотқа соңғы тағайындалған мүше Джимми Блэклок, Стивен Кирклендті жеңді, ол Сэндилл сияқты Хьюстон қалалық сотының судьясы болды, дауыстардың 53,17% жинады. Сандилл де, Киркленд те сол жылы қайта сайлануға түспеді. Блэклок сайлаушылармен алғаш рет кездесіп, жақында ғана тағайындалған еді. Блэклок, губернатор Эбботттың Техас Жоғарғы Сотындағы мерзімі аяқталғанша Бесінші Апелляциялық Сотына көтерілген судья Дон Уиллетттің орнын басты, осылайша вакансия туындап, губернаторға өзінің іріктеуінен өткен үміткермен толтыруға мүмкіндік берді. Барлық апелляциялық сот жарыстары партиялық дауыс беруге негізделді. Бұл штаттық деңгейдегі республикалық өкілдерге әдеттегідей көмектесті, бірақ он төрт апелляциялық округтен сайланатын апелляциялық соттардағы республикалық өкілдерге қарсы болды. Округтердің кейбіреулері 2018 жылғы аралық сайлауда демократтарды қолдады, бұл сот деңгейінде де республикалықтардың ауыр жеңілістеріне әкелді. Губернатор Грег Эбботттың басшылығымен Техас республикашылары Техастың ірі қалаларында судьялар мен сот төрешілерін таңдау тәсілін өзгертуге кірісті. Үкіметтің үшінші тармағында демократтардың жеңісін болдырмау мақсатымен Техас конституциясына түзетулер енгізу бойынша олардың заңнамалық бастамасы сәтсіз аяқталды, бірақ баламалы таңдау әдістерін қарастыру үшін комиссия құрылды.
2016 жыл
Техас Жоғарғы Сотының мүшелерінің қызмет мерзімі алты жылды құрайды және кезең-кезеңмен жаңаруға болады. 2016 жылы үш республикалық судья – Грин, Гузман және Лехрман қайта сайлануға түсті және күтілгендей, штат бойынша сайлау округінің «қызыл» штат екенін ескере отырып, оңай жеңіске жетті. Дебра Лехрманн медициналық сот істеріне қатысты консервативті болмағаны үшін республикалық сайлауда Хьюстонның бірінші апелляциялық сотының судьясы Майкл Массенгалемен күресті. Кейіннен Массенгале 2018 жылдың қараша айында аралық апелляциялық соттардағы демократтардың жеңісі кезінде бірінші апелляциялық сот судьясы лауазымына қайта сайлануға тырысып, Ричард Хайтауэрге жеңіліп қалды.
2014 жыл
Техас – Жоғарғы Сот судьяларын партиялық дауыс беру арқылы сайлайтын жеті штаттың бірі. 2014 жылы Техас Жоғарғы Сотының төрт судьясы қайта сайлануға түсті. Жоғарғы Соттың төрт судьясының үшеуі – Бас судья Натан Хехт, судья Джефф Браун және судья Фил Джонсон, қарашадағы жалпы сайлауға дейін наурыз айындағы алғашқы сайлауда қарсыластарын жеңуге міндетті болды. Техас этика комиссиясына ұсынылған есептерге сәйкес, Техас Жоғарғы Сотының судьяларына қарсы кандидаттар сайлауға тартылып, Хьюстондық талапкер адвокат пен екі стриптиз-клубтың иесі Али Даваримен қаржыландырылды: «Сексуалды қала» және «Эротикалық аймақ». Техас сот реформасы Техас сайлауына қатысты: «Талапкер адвокаттар 1970 және 1980 жылдары Техас «Әлемнің сот астанасы» деп танылған кезде Жоғарғы Соттың бақылауын қайтаруға бұрын-соңды болмаған тымысылмен тырысып жатыр». Сондай-ақ, «60 минут» бағдарламасының «Сатылатын әділет» атты эпизоды Техас Жоғарғы Сотына қатысты ауыр сын айтты. Хьюстондық талапкер адвокат Марк Ланьер Техас Жоғарғы Сотын және бизнес топтарын тарату кампаниясының басым бөлігін қаржыландырды. Қаржыландыру «Талапкер адвокаттар судьялар мен қазылар алқасының рөлін бұрмалауға тырысады» деген мақалада жарияланды. Техас сот сайлауына дейінгі жылдары Ланьер Техас Жоғарғы Сотының ашық сынына айналды, себебі Жоғарғы Сот Виокс қабылдағаннан кейін қайтыс болған әйелдің күйеуі атынан Merck & Co. компаниясына қарсы оның маңызды сот шешімін күштен шығарды. Vioxx ісі бойынша екінші жолғы айқын жеңіліске ұшырағаннан кейін, Хьюстонның он төртінші апелляциялық соты MERCK & CO., INC. v. Ernst ісінде, жесірдің қайтысына қатысты, Ланьер клиентінің күйеуінің өліміне Vioxx-тың себеп болғанын дәлелдей алмады деп шешім шығарды. Ланьер Техас Жоғарғы Сотын «негізінен сот процесін ақтап, дәлелдерді елемеу және тек қорытындыға негізделген қарапайым тәсілді қолданады» деп ашық сынады.