Шетелдік дене – организмге жат объект. Медицинада, машиналарда кездеседі. Қоздыру, қабыну, тыртық қалдыруы мүмкін. Симптомдары мен түрлері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Организмнен тыс пайда болған объектінің басқа қолданылулары
Object originating outside the body of an organism
other uses of this term
Шетелдік дене (ШД) – организмнен тыс пайда болған кез келген объекті. Машина жасауда кез келген қаламаған кіріп келген объектіні білдіруі мүмкін. Шетелдік денелер туралы көптеген сілтемелер табиғи тесіктер арқылы қуыс органдарға енуді қамтиды. Шетелдік денелер инертті немесе тітіркендіргіш болуы мүмкін. Егер олар тітіркендірсе, қабыну мен тыртық пайда болады. Олар организмге инфекция әкелуі немесе жұқпалы агенттерді алып, оларды организмнің иммундық қорғанысынан қорғай алады. Олар өте үлкендігімен немесе тудырған тыртықтары арқылы жолдарды бітеуі мүмкін. Кейбіреулері улы болуы мүмкін немесе организм өндіретін химиялық заттармен реакцияда улы химиялық заттарды жасауы мүмкін, мысалы, көптеген жұтылған металл объектілерінде кездеседі. Жеткілікті күшпен (мысалы, оқ ату кезінде) шетелдік дене дерлік кез келген тіндің ішіне кіре алады.
A foreign body (FB) is any object originating outside the body of an organism. In machinery, it can mean any unwanted intruding object. Most references to foreign bodies involve propulsion through natural orifices into hollow organs. Foreign bodies can be inert or irritating. If they irritate they will cause inflammation and scarring. They can bring infection into the body or acquire infectious agents and protect them from the body's immune defenses. They can obstruct passageways either by their size or by the scarring they cause. Some can be toxic or generate toxic chemicals from reactions with chemicals produced by the body, as is the case with many examples of ingested metal objects. With sufficient force (as in firing of bullets), a foreign body can become lodged into nearly any tissue.
Асқазан-ішек жолы
Шетелдік денелердің ең көп кездесетін жерлерінің бірі – асқазан-ішек жолы. Шетелдік заттар ауыз немесе тік ішек арқылы осы жолға түсуі мүмкін. Балалар да, ересектер де денесіне кіріп қалған шетелдік денелердің салдарынан мәселелерге тап болады. Кішкентай балалар ерекше қызығушылық танытады және әдейі түрлі жылтыр заттарды, мысалы, монеталарды немесе түймелі батареяларды аузына салады. Олар құлақ және мұрын тесіктеріне де заттар тығып алуға бейім. Шетелдік дененің қауіптілігі аса маңызды емес жағдайлардан бастап, өмірге қауіп төндіретін жағдайларға дейін жетеді. Мысалы, монета тінді жергілікті түрде қысымға ұшыратады, бірақ оны алып тастау көбінесе жедел медициналық көмек қажет етпейді. Ал монетамен шамалас түймелі батарея анодта гидроксид иондарын бөліп шығарып, екі сағаттың ішінде химиялық күйдіріске алып келеді. Егер түймелі батарея жұтылып, асқазан-ішек жолында тұрып қалса, бұл жедел медициналық жағдай болып саналады. 2009 жылы Аволио Луиджи және Мартуччиелло Джузеппе зерттеулерінде, жұтылған магнит емес шетелдік денелер көбінесе ешқандай салдарсыз өздігінен шығып кететіні, ал жұтылған магниттер (магниттік ойыншықтар) балалардың ішек қабырғалары арқылы бір-біріне тартылып, қысымнан некроз, тесілу, ішек фистулалары, ішек бұралуы және ішек жолының бітелуі сияқты ауыр зақымдануларға әкелуі мүмкін екенін көрсетті.
One of the most common locations for a foreign body is the alimentary tract. It is possible for foreign bodies to enter the tract from the mouth or rectum. Both children and adults experience problems caused by foreign objects becoming lodged within their bodies. Young children, in particular, are naturally curious and may intentionally put shiny objects, such as coins or button batteries, into their mouths. They also like to insert objects into their ear canals and nostrils. The severity of a foreign body can range from unconcerning to a life threatening emergency. For example, a coin causes local pressure on the tissue but generally is not a medical emergency to remove. A button battery, which can be a very similar size to a coin, generates hydroxide ions at the anode and causes a chemical burn in two hours. An ingested button battery that is stuck in the esophagus is a medical emergency. In 2009, Avolio Luigi and Martucciello Giuseppe showed that although ingested nonmagnetic foreign bodies are likely to be passed spontaneously without consequence, ingested magnets (magnetic toys) may attract each other through children's intestinal walls and cause severe damage, such as pressure necrosis, perforation, intestinal fistulas, volvulus, and obstruction.
Қарынша
Кейде шетелдік денелер асқазан-ішек жолы арқылы өздігінен өтіп, асқазан мен он екі елі ішектің қабырғасын тесіп немесе еніп, бүйрек үсті безіне (поджелудочная железа) көшуі мүмкін. Ашық ота жасау алдында лапароскопиялық тәсілді бүйрек үсті безінде орналасқан шетелдік денелерді алып тастау үшін қауіпсіз түрде қолдануға болады.
Sometimes foreign bodies can pass spontaneously through the gastrointestinal tract and perforate or penetrate the wall of stomach and duodenum and migrate into the pancreas. The laparoscopic approach before open surgery could be performed safely for the removal of foreign bodies embedded in the pancreas.
Әуе қатынастары
Тыныс жолдарына шет заттың еніп, тұншығуға себеп болуы мүмкін. Тұншығу жағдайында тыныс жолын тазалау үшін негізгі тұншығудан сақтану әдістерін жылдам қолдану қажет болуы мүмкін. Бір зерттеуде жержаңғақ ең көп кездесетін кедергі болды. Жержаңғақтан басқа, хот-догтар, жүзім және латекс шарлары да балалар үшін өлімге әкелуі мүмкін қауіпті тұншығу көздері болып табылады. Латекс шарлары тыныс құбырының пішініне бейімделіп, тыныс жолын жауып, оны негізгі тұншығудан сақтану әдістерімен шығаруды қиындатады.
It is possible for a foreign body to enter the airways and cause choking. A choking case can require the fast usage of basic anti choking techniques to clear the airway. In one study, peanuts were the most common obstruction. In addition to peanuts, hot dogs, grapes, and latex balloons are also serious choking hazards in children that can result in death. A latex balloon will conform to the shape of the trachea, blocking the airway and making it difficult to expel with basic anti choking techniques.
Көздер
Ауадағы бөлшектер кез келген жастағы адамдардың көзіне енуі мүмкін. Бұл жат денелер көбінесе уақытша немесе тіпті созылмалы аллергияға айналатын аллергия тудырады. Бұл әсіресе шаң бөлшектері үшін тән. Көзге ірі денелер де түсуі мүмкін. Көз ішіндегі жат денелердің ең көп кездесетін себебі – ұру жұмыстары. Көздің қабығындағы жат денелер көбінесе кәсіби қызмет кезінде пайда болады және жұмыс орнында қорғау көзілдірігін қолдану арқылы осы жағдайдың алдын алуға болады. Жылына 1000 адамның 2-сі көздегі жат денелерден зардап шегеді.
Airborne particles can lodge in the eyes of people at any age. These foreign bodies often result in allergies which are either temporary or even turn into a chronic allergy. This is especially evident in the case of dust particles. It is also possible for larger objects to lodge in the eye. The most common cause of intraocular foreign bodies is hammering. Corneal foreign bodies are often encountered due to occupational exposure and can be prevented by instituting safety eye wear at work place. Foreign bodies in the eye affect about 2 per 1,000 people per year.
Тері
Сплинттер теріде жиі кездесетін жат денелер. Staphylococcus aureus инфекциясы көбінесе олардың айналасында қабынуға (іріңге) себеп болады. Тетанусқа қарсы алдын алу шаралары қабылдануы мүмкін.
Splinters are common foreign bodies in skin. Staphylococcus aureus infection often causes boils to form around them. Tetanus prophylaxis may be appropriate.
Перитонеум
Іш қуысындағы жат денелерге ішек операциясынан кейін қалған хирургиялық құралдар жатуы мүмкін. Сирек жағдайларда, жатыр ішкі қабырғасын тесіп, іш қуысына кіретін жатыр ішіндегі спираль кездеседі. Іш қуысындағы жат денелер ақырында жат дене гранулемасымен қапталды. Едәуір сирек кездесетін жағдайда, егер жүктілік жатырдан тыс орналасса, литопедион пайда болады, яғни ұрық тым үлкен болғандықтан қайта сіңірілмейді және айналағы тіндерді инфекциядан қорғау үшін кальцийленеді.
Foreign bodies in the peritoneum can include retained surgical instruments after abdominal surgery. Rarely, an intrauterine device can perforate the uterine wall and enter the peritoneum. Foreign bodies in the peritoneum eventually become contained in a foreign body granuloma. In the extremely rare case of retained ectopic pregnancy, this forms a lithopedion, which involves the fetus being too large to be reabsorbed, and is calcified as a means of shielding the surrounding tissue from infection.
Басқа жануарлар
Шетелдік денелер жануарларда, әсіресе жас иттер мен мысықтарда жиі кездеседі. Иттер ойыншықтар, сүйектер және тамақ қалдығы бар немесе тамақ иісі сезілетін кез келген затты жейді. Адамдардан өзгеше, иттердің асқазан-ішек жолының бітелуіне бейімділігі бар, себебі олар салыстырмалы түрде үлкен заттарды жұтып, оларды өңеш арқылы өткізе алады. Шетелдік денелер көбінесе асқазанға тікелей келіп сіңеді, өйткені пилоралық сфинктерден өтіп, жіңішке ішекке (jejunum) жеткізе алмайды. Асқазан-ішек жолының бітелуінің белгілері құсу, іш ауруы (көбінесе агрессиямен бірге), жедел инфекция және сусыздану салдарынан туындаған әлсіздік болып табылады. Шетелдік дененің емделуі оның ауырлығына байланысты анықталады. Шетелдік дене қанша уақыт бойы денеде болды, заттың орналасқан жері, бітелудің дәрежесі, жануардың бұрынғы денсаулық жағдайы және шетелдік дене қандай материалдан жасалған – барлығы жағдайдың ауырлығын анықтайды. Егер асқазан немесе ішек жарылса, іш қабынуы (перитонит) пайда болады. Асқазандағы шетелдік денелерді кейде эндоскопиялық жолмен алып тастауға болады, ал қажет болған жағдайда гастротомия жасалады. Иттерде колготки жиі кездесетін сызықтық шетелдік дене болып табылады.
Foreign bodies are common in animals, especially young dogs and cats. Dogs will readily eat toys, bones, and any object that either has food on it or retains the odor of food. Unlike humans, dogs are susceptible to gastrointestinal obstruction due to their ability to swallow relatively large objects and pass them through the esophagus. Foreign bodies most commonly become lodged in the stomach because of the inability to pass through the pyloric sphincter into the jejunum. Symptoms of gastrointestinal obstruction include vomiting, abdominal pain often characterized by aggression, acute infection, and depression due to dehydration. Treatment of a foreign body is determined by its severity. The amount of time a foreign body is present, location of the object, degree of obstruction, previous health status of the animal and the type of material from which the foreign body is made can all determine the severity of the condition. Peritonitis results if either the stomach or intestine has ruptured. Foreign bodies in the stomach can sometimes be removed by endoscopic retrieval or if necessary by gastrotomy. Pantyhose is a common linear foreign body in dogs.