Мемлекеттік ұлттық заң: ұлттық белгіні қалай алуға және жоюға болады. Халықаралық құқықта ұлттық және азаматтық аражік бөлінеді. Қазақстандағы заңнама.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Егемен мемлекеттің заңы
Law of a sovereign state
Ұлттық құқық – бұл егемен мемлекеттің және оның әрбір құзыретінің заңы, ол ұлттық идентификацияның қандай заңды жолдармен алынатынын және одан қалай айырылуға болатынын анықтайды. Халықаралық құқықта ұлттық болудың және ұлттың ресми мүшесі болудың заңдық тәсілдері, азамат пен ұлт арасындағы қатынастан бөлек қарастырылады. Кейбір мемлекеттер бұл терминдерді бір-бірімен алмастырып қолданады, бірақ 20-шы ғасырға қарай ұлттық болу дегеніміз, ұлт пен оның халқы арасындағы қарым-қатынасты қамтамасыз ететін басқару түріне қарамастан, белгілі бір ұлтқа жататын мәртебе деген түсінік қалыптасты. Заң бойынша, ұлттық – халықаралық құқық тұрғысынан мемлекетпен азаматтың қарым-қатынасын, ал азаматтық – ішкі заңдар бойынша мемлекет ішіндегі азаматтың қарым-қатынасын көрсетеді. Әртүрлі реттеуші органдар ұлттық және азаматтық мәселелерінде заңнамаға сәйкестікті қадағалайды. Егер адам қандай да бір мемлекеттің азаматы болмаса, сол мемлекет оны әдетте шетелдік немесе шет ел азаматы деп санайды. Ешқандай құзыретте мойындалмаған ұлттығы жоқ адам ұлтсыз деп есептеледі.
Nationality law is the law of a sovereign state, and of each of its jurisdictions, that defines the legal manner in which a national identity is acquired and how it may be lost. In international law, the legal means to acquire nationality and formal membership in a nation are separated from the relationship between a national and the nation, known as citizenship. Some nations domestically use the terms interchangeably, though by the 20th century, nationality had commonly come to mean the status of belonging to a particular nation with no regard to the type of governance which established a relationship between the nation and its people. In law, nationality describes the relationship of a national to the state under international law and citizenship describes the relationship of a citizen within the state under domestic statutes. Different regulatory agencies monitor legal compliance for nationality and citizenship. A person in a country of which he or she is not a national is generally regarded by that country as a foreigner or alien. A person who has no recognised nationality to any jurisdiction is regarded as stateless.
Жалғыз тұқым
Jus soli – бұл принцип, онда елдің аумақтық юрисдикциясында туу, яғни жерде немесе кейбір жағдайларда, сол елдің юрисдикциясына тіркелген кемеде (ұшақтар, кемелер) туған балаға туған елдің азаматтығы беріледі. Көптеген елдерде бұл ағылшын ортақ құқығының дәстүрінен туындаған, онда корольдің жерінде туған барлық адамдар корольге адал болуға міндетті болған. Бұл заң колонияларға мұра болып өтті және кейіннен АҚШ, Канада, Австралия сияқты елдердің ішкі заңдарына енгізілді. Jus soli заңдары әрқашан толыққанды болмайды: кейбір елдер, jus soli заңдарына ие болса да, бұл құқықты қолдану үшін елде заңды түрде тұруды талап етеді, мысалы, Камбоджада немесе Таиландта. Кейде jus soli заңдары ұрпақ бойынша ғана қолданылады, мысалы, кейбір Таяу Шығыс елдерінде, бала аумақта туса, оның әкесі (ата-анасының азаматтығына қарамастан) сол аумақта туған болса ғана азаматтыққа ие болады. Кейде жасқа байланысты шектеулер де болуы мүмкін. Сонымен қатар, принциптердің арасында қиылыс бар, онда белгілі бір нәсілге немесе қанға жататын адамдар ғана туған кезде азаматтық алады. Мысалы, Либерияда Африкада туған адамдар азаматтық алады, ал африкалық емес шыққандар бұл құқықтан айырылады.
Jus soli is the principle, whereby birth on a country's territorial jurisdiction—e. g., land, or in some cases, vessel registered as being registered as under the jurisdiction of that country (aeroplanes, ships)—confers nationality of the country of birth to the child. In most countries, this originated from the English common law tradition that all persons born on the King's land owed an allegiance to the King. This law was inherited by the colonies and subsequently codified into their own domestic laws, such as in the United States, Canada, Australia, etc. Jus soli laws are not always absolute: sometimes countries with jus soli laws require lawful residence in the country before the authorities will observe this right, such as in Cambodia or Thailand. Sometimes jus soli laws only operate generationally, such as in some Middle Eastern countries, where a child born in the territory will only acquire nationality if the child's father (regardless of parental nationality) was born in the same territory. Sometimes jus soli will be restricted by age. There is also an intersection between the principles, wherein only persons of a certain race or blood will acquire nationality at birth. For instance, in Liberia, African born persons will acquire nationality while those of non African origin will not be entitled to this privilege.
Jus sanguinis (қанды дән)
Jus sanguinis – адамның ұлты оның қан байланысы (яғни, ата-анасы немесе шежіресі) арқылы анықталатын қағида. Мысалы, Италияда, егер адам итальяндық түбін Италия мемлекеті құрылғанға дейін анықтай алса, онда ұлттылығы шексіз түрде берілуі мүмкін. Ал, кейбір мемлекеттер ұлттылықты қан арқылы беруді отбасы шежіресіндегі екінші буынға дейін ғана шектеуі мүмкін.
Jus sanguinis is the principle whereby the nationality of a person is dictated by their blood (i. e., parentage or ancestry). For instance, in Italy, nationality may be transmitted perpetually if one can find an Italian ancestor up until the founding of the Italian state in their lineage. By contrast, other states may restrict their jus sanguinis transmission of nationality up to the registration of the second generation down the family line.
Jus matrimonii (ерлі-зайыптылар құқығы)
Кейбір мемлекеттер некеге тұру негізінде азаматтықты автоматты түрде береді. Jus matrimonii заңдары бар елдің көрнекті мысалы – Кабо-Верде. 20-шы ғасырдың басында мемлекеттер арасындағы және ішіндегі қалыпты практика бойынша әйел күйеуінің азаматтығын алуға тиіс еді; яғни, шетелдікпен некелескен кезде әйел күйеуінің азаматтығын автоматты түрде алып, бұрынғы азаматтығын жоғалтатын, көбінесе екінші елдің де өзара мойындауымен. Заңдық ережелер некедегі әйелдерді, кейде ерлерді де автоматты түрде натурализациялауға мүмкіндік берді. Бұл бірқатар мәселелерге алып келді, мысалы: әйелдер мен ерлердің бастапқы азаматтығын жоғалту; әйелдер мен ерлердің консулдық көмек алу құқығын жоғалту, себебі мұндай көмек олардың азаматтығы бар шетел мемлекеттің құзыретіндегі азаматтарға көрсетілмейді; және ерлердің әскери қызметке шақыру міндеттемелеріне іректелуі. Қазіргі кезде, некеге тұрудың немесе одан айырылудың ешқайсысы да әйелдер мен ерлердің азаматтығына автоматты түрде әсер етпейді, сондай-ақ неке кезінде біреуінің азаматтығын өзгеруі екіншісінің азаматтығына автоматты түрде әсер етпейтін қағидаға көшу байқалды. Дегенмен, көптеген елдерде әйелдер мен ерлер натурализацияға қатысты өтініштерін жеделдетіп қарау мүмкіндігін пайдалана алады.
Some states automatically confer nationality on the basis of marriage. A prominent example of a country with jus matrimonii laws is Cape Verde. The common practice within and among states at the beginning of the 20th century was that a woman should have the nationality of her husband; i. e., upon marrying a foreigner, the wife would automatically acquire the nationality of her husband and lose her previous nationality, often with the reciprocal recognition by the other country. Legal provisions existed that automatically naturalised married women, and sometimes married men as well. This led to a number of problems, such as: loss of the spouses' original nationality; spouses losing the right to consular assistance, as such cannot be provided to nationals under the jurisdiction of a foreign state of which they are also nationals; and men becoming subject to military service obligations. There has been a shift towards a principle that neither marriage nor dissolution of marriage automatically affecting the nationality of either spouse, nor of a change of nationality by one spouse during marriage automatically affecting the nationality of their spouse. However, in many jurisdictions spouses can still obtain special and fast processing of applications for naturalisation.
Ресми іс
Ватиканның азаматтығы ерекше жағдайда, атап айтқанда, Киелі Тақтың қызметінде белгілі бір лауазымға тағайындалу негізінде беріледі. Әдетте, тағайындама тоқтатылған кезде азаматтық тоқтатылады. Азаматтың жұбайы мен балалары да, егер олар қалада бірге тұрса, азаматтыққа ие болады. Ватикан азаматтығынан айырылған және басқа азаматтығы жоқ кез келген адам Латеран шартында белгіленгендей, автоматты түрде Италия азаматы болады.
Uniquely, citizenship of the Vatican City is jus officii, namely on the grounds of appointment to work in a certain capacity in the service of the Holy See. It usually ceases upon cessation of the appointment. Citizenship is also extended to the spouse and children of a citizen, provided they are living together in the city. Anyone who loses Vatican citizenship and does not possess other citizenship automatically becomes an Italian citizen as provided in the Lateran Treaty.
Азаматтық алу
Қазіргі көптеген мемлекеттер шетел азаматтарына ұзақ мерзімді тұру және басқа да талаптарды орындау арқылы натурализация процесі арқылы ұлттық азаматтық алуға рұқсат береді. Осы процесс және оған қойылатын талаптар мемлекеттердің ұлттық заңдарында егжей-тегжейлі сипатталған. Кейбір ұлттық заңдарда диаспора өкілдері үшін азаматтық алуды жеңілдетуге арналған ерекше қағидалар қарастырылған.
Most states today allow for aliens to acquire a nationality via a process known as naturalization on the basis of long term residence and other conditions. This process and the conditions it entails are detailed in the states' nationality laws. Some nationality laws have special provisions to make it easier for diaspora populations to become nationals.
Этникалық топтарға қатысты ережелер, ел бойынша
Бірнеше елдің азаматтық заңдарында, белгілі бір этникалық топтарды азаматтандыруды жеңілдету үшін арнайы ережелер қарастырылған. Бұл елдердің заңдары, үкіметтердің диаспоралық қауымдарға, әсіресе, қиын жағдайда өмір сүретін деп есептелетін топтарға, қауіпсіз бейкент беруге деген ниеттерін көрсетеді. Мұндай заңдарға ие елдердің толық емес тізімі төменде келтірілген.
The nationality laws of several countries have special provisions in them to simplify naturalization of favored ethnic groups. The laws in these countries appear to reflect a desire by governments to guarantee a safe haven to diaspora populations, particularly those assumed to be living under precarious conditions. A non exhaustive list of such countries laws follows.
Армения
Армения Конституциясының (1995) 14-бабында "армян тегіндес адамдар Армения Республикасының ұлттығын жеңілдетілген тәртіппен иеленеді" деп қарастырылған. Бұл ереже 1989 жылы Армения Жоғарғы Кеңесі қабылдаған Арменияның тәуелсіздігі туралы декларациясымен үйлесімді, онда 4-бапта "Шет елде тұратын армяндар Армения Республикасының азаматтығына құқылы" деп жарияланды.
Article 14 of the Constitution of Armenia (1995) provides that "individuals of Armenian origin shall acquire nationality of the Republic of Armenia through a simplified procedure." This provision is consistent with the Declaration on Independence of Armenia, issued by the Supreme Soviet of Armenia in 1989, which declared, in article 4, that "Armenians living abroad are entitled to the citizenship of the Republic of Armenia."
Болгария
Болгария Конституциясының 25-бабының 2-тармағында: "Болгар тегі бар адам болгар азаматтығын жеңілдетілген тәртіппен алуға құқылы." Болгария азаматтығы туралы заңның екінші тарауы "Болгария азаматтығын алу" деп аталады, ал оның бірінші бөлімі "Тегі бойынша болгар азаматтығын алу" деп аталады және 9-бапта "болгар азаматынан тегі анықталған кез келген адам тегі бойынша болгар азаматы болып есептеледі" делінген. Заңның 15-бабында "Болгар азаматы емес кез келген адам, болгар тегін дәлелдесе, болгар азаматтығын алуға құқылы" деп көрсетілген.
According to the Constitution of Bulgaria, Article 25(2): "A person of Bulgarian origin shall acquire Bulgarian nationality through a facilitated procedure." Chapter Two of the Bulgarian Citizenship Act is entitled "Acquisition of Bulgarian Citizenship", the first section of which is entitled "Acquisition of Bulgarian Citizenship by Origin", and provides at article 9 that "[a]ny person whose descent from a Bulgarian citizen has been established by way of a court ruling shall be a Bulgarian citizen by origin." Separately, article 15 of the Act provides that "[a]ny person who is not a Bulgarian citizen may acquire Bulgarian citizenship if he/she is of a Bulgarian origin."
Қытай
Қытайдың иммиграциялық заңы шетелге оралған қытайларға (яғни, шетелде тұратын этникалық қытайларға) басымдық береді, сондықтан Қытайға көшіп келгендердің көп бөлігі этникалық қытайлар, оның ішінде әулеті буыннан буынға Қытайдан тыс жерде өмір сүргендер де бар. Қытай үкіметі шетелдегі қытайлардың оралуын түрлі жеңілдіктермен ынталандырады, бұл жеңілдіктер басқаларға қолжетімді емес, мысалы, "салық жеңілдіктері, жоғары жалақы және егер олар шетелде тұрып екі бала тудырса, бір бала саясатынан босату". Қытай Конституциясының 50- және 89(12)-баптарына сәйкес, "қайтып келген шетелдегі қытайлардың құқықтары мен мүдделері" арнайы қорғаумен қамтамасыз етіледі.
The immigration law of China gives priority to returning Overseas Chinese (i. e., ethnic Chinese who were living abroad), and as such, practically all immigrants to China are ethnic Chinese, including many whose families lived outside of China for generations. The Chinese government encourages the return of Overseas Chinese with various incentives not available to others, such as "tax breaks, high salaries and exemptions from the one child policy if they had two children while living abroad." The "rights and interests of returned overseas Chinese" are afforded special protection according to Articles 50 and 89(12) of the Chinese Constitution.
Гонконг
2015 жылдың сәуірінде Гонконг үкіметі «қытайлық Гонконг тұрақты тұрғындарының екінші буынына қабылдау схемасы» (ASSG) деп аталатын пилоттық жобаны жариялады.
In April 2015, the Hong Kong Government announced a pilot scheme named "Admission Scheme for the Second Generation of Chinese Hong Kong Permanent Residents" (ASSG).
Тайвань
Тайваньның (ресми атауы Қытай Республикасы) иммиграциялық заңы Қытай Халық Республикасының азаматтары емес тайваньдықтар мен шетелдегі қытайларға, сондай-ақ шетелде тұратын қытайларға қайта оралуда басымдық береді және олардың оралуын қолдайды. Дегенмен, Қытай Республикасы материктік Қытайға қатысты талаптарын сақтап тұрса да, Қытай материгінің, Гонконг пен Макаоның тұрғындарын Қытай Республикасының азаматтары деп санамайды. Шетелдегі этникалық қытайлар Қытай Республикасының азаматы ретінде тіркеліп, Қытай Республикасының паспортын алуға құқылы, бірақ егер олар Тайвань аймағында тұрақты тіркеуге ие болмаса, Тайваньға қайта оралуға автоматты құқықтары жоқ. Қытай Республикасының азаматтарының барлығы Тайвань аймағына қайта оралуға құқылы емес, тіпті олар Қытай Республикасының паспортын ұстаса да. Атап айтқанда, Тайвань аймағында тұрақты тіркеуі жоқ адамдар автоматты түрде қайта оралуға құқықсыз, оларға кіруден бас тартуға, Тайвань аймағынан қуылтуға немесе депортациялауға болады, ал 2011 жылға дейін кіруге рұқсат алу қажет болды.
The immigration law of Taiwan (officially the Republic of China) gives priority to returning Taiwanese and overseas Chinese who are not nationals of the People's Republic of China, Chinese who were living abroad, and encourages their return. However, although Republic of China have not ceded the claim on mainland China, the government does not consider the people in mainland China, Hong Kong and Macau as Republic of China nationals. Overseas ethnic Chinese can register as Republic of China national and apply for a Republic of China passport, however, they do not automatically have a right of return to Taiwan area if they don't have a household registration there. Not all Republic of China nationals have a right of return to Taiwan area even if they hold a Republic of China passport—specifically, those without a household registration in Taiwan area do not automatically have the right of return, may be refused entry, removed or deported from Taiwan area, and an entry permit is needed before 2011.
Чехия
Чехия Республикасы азаматтығын – және осыған байланысты тұру құқығын – ата-анасы Чехия азаматы болған немесе болған кез келген адамға береді, егер бұл тұлға Чехия Республикасымен екі азаматтықты қабылдауға тыйым салатын шарт жасасқан елдің азаматы болмаса. Сонымен қатар, чех шығу тегі бар адамдарға тұрақты тұруға құқық берілуі мүмкін (чех шығу тегі – қарастыруға лайық себеп). 1995 жылы Чехия Республикасы Азаматтық Заңын өзгертіп, Ішкі істер министрлігіне 1994 жылдың 31 желтоқсанына дейін Чехия Республикасына қоныс аударған шетелдіктер үшін әдеттегі бес жылдық тұру талабынан бас тартуға құқық берді. Бұл түзету, ең алдымен, Украинаның Волынь аймағынан Чехия үкіметі әкелген бірнеше жүз этникалық чехтарға бағытталған және белгілі бір мерзімге ғана қолданысты. Бұл түзету Чехия Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің «шетелде тұратын чех шығу тегі бар шетелдіктерді қоныс аудару жөніндегі Чехия үкіметінің саясатының қағидалары» деп атаған ережесімен сәйкес келеді. People In Need Czech TV Foundation жеке қоры 1995 және 2001 жылдар аралығында Чехия шығу тегі бар ресейлік және қазақстандық азаматтарды қоныс аудару үшін мемлекеттік органдармен бірлесіп жұмыс істеді және 2000 жылға қарай шамамен 750 адамды қайта қоныстандырды.
The Czech Republic grants nationality—and thus the right of residence—to anyone whose parents are or were Czech nationals, unless the individual is also a national of a country that has a treaty with the Czech Republic barring dual nationality of the Czech Republic and that country. Moreover, people of Czech origin might be granted the right to permanent residence (Czech origin is a reason worth of consideration). In 1995, the Czech Republic amended its Nationality Law to provide the Interior Ministry with the discretion to waive the usual five year residency requirement for foreigners that had been resettled in the Czech Republic by 31 December 1994. This amendment was aimed particularly at several hundred ethnic Czechs which had been brought by the Czech government from the Ukrainian region of Volhynia, and was of a limited duration. The amendment was consistent with what the Czech Ministry of Labor and Social Affairs has identified as "the Czech government's policy principles regarding the resettlement of foreigners of Czech origin living abroad." A private fund, the People In Need Czech TV Foundation, worked with government authorities between 1995 and 2001 to effect this resettlement in the specific instance of Russian and Kazakh nationals of Czech origin, and had resettled approximately 750 such persons as of 2000.
Грекия
Грекия тарихындағы әртүрлі құбылыстар (мысалы, классикалық грек қала-мемлекеттерінің кең аумақты отарлауы; эллинистік дәуірде грек мәдениетінің зор таралуы; грек тілінде сөйлейтін Византия империясының белгілі бір кездегі ірі иеліктері; және Осман империясы тұсында гректердің қарқынды сауда-саттық қызметі) грек қауымдастықтарын қазіргі Грекия шекарасынан тыс жерлерде құруға ықпал етті. Бұл жағдайды ескере отырып, Грекия грек диаспорасының мүшелері болып табылатын, грек тегіндегі кең ауқымды адамдарға, соның ішінде ата-бабалары ғасырлар бойы немесе мыңжылдықтардан бері Грекия мемлекетінен тыс жердегі диаспора қауымдастықтарында тұратын жеке тұлғалар мен отбасыларға ұлттық азаматтық береді. Грекияда тұрмайтын, грек азаматтығына ие емес және міндетті түрде Грекияда тумаған "грек тегіндегі шетелдіктер" Грекияның қарулы күштеріне қатысу арқылы, Грек азаматтығы кодексінің 4-бабына сәйкес, және «Грек тегіндегі шетелдіктердің грек азаматтығын алуы туралы» заңмен (1993 жылғы 2130-заң) толықтырылғандай, Грекия азаматы бола алады. Мүдделі тұлғаның және оның ата-бабаларының грек тегін растайтын қолжетімді жазбаша құжаттарды, соның ішінде ұсыну қажет.
Various phenomena throughout Greek history (e. g., the extensive colonization by classical Greek city states; the vast expansion of Greek culture in Hellenistic times; the large dominions at times held by the Greek speaking Byzantine Empire; and the energetic trading activity by Greeks under the Ottomans) all tended to create Greek communities far beyond the boundaries of modern Greece. Recognizing this situation, Greece grants nationality to broad categories of people of ethnic Greek ancestry who are members of the Greek diaspora, including individuals and families whose ancestors have been resident in diaspora communities outside the modern state of Greece for centuries or millennia. "Foreign persons of Greek origin," who neither live in Greece, hold Greek nationality, or were necessarily born there may become Greek nationals by enlisting in Greece's military forces, under article 4 of the Code of Greek Citizenship, as amended by the Acquisition of Greek Nationality by Aliens of Greek Origin Law (Law 2130/1993). Anyone wishing to do so must present a number of documents, including "[a]vailable written records proving the Greek origin of the interested person and his ancestors."
Үндістан
Үндістаннан шыққан адам (PIO) – Үндістаннан тыс жерде тұратын, Үндістан азаматтығы жоқ, бірақ төрт буынға дейінгі Үндістан тамыры бар адам. Бұл мүмкіндік әлемнің кез келген жеріндегі Үндістаннан шыққан адамдарға қол жетімді, егер олар ешқашан Пәкістан немесе Бангладеш азаматтығын алмаған болса (1947 жылғы бөлініс кезінде немесе одан кейін Пәкістанға қосылған мұсылмандар ескерілмейді). Бұл ерекше азаматтық түрі – азаматтықтың аралық формасы, себебі ол Үндістан азаматтарының толық құқықтарын бермейді. 2003 жылғы «Азаматтық (өзгерістер)» заңы және 2005 жылғы «Азаматтық (өзгерістер)» жарлығы Үндістанның шетелдік азаматтары (OCI) деп аталатын тағы бір жаңа азаматтық түрін енгізеді. Шетелдік азаматтық PIO құқықтарынан көп ерекшеленбейді. Дегенмен, PIO немесе OCI мәртебесіне ие болу толыққанды Үндістан азаматтығына қол жеткізуді жеңілдетеді. Мысалы, бес жыл тіркелген OCI, Үндістан азаматтығын алу үшін Үндістанда бір жыл ғана тұруы керек.
A Person of Indian Origin (PIO) is a person living outside of India and without Indian nationality, but of Indian origin up to four generations removed. It is available to persons of Indian origin anywhere in the world as long as they have never been nationals of Pakistan or of Bangladesh (a reservation excluding Muslims who joined Pakistan during or after the 1947 partition). This unusual type of nationality by descent is an intermediate form of nationality in that it does not grant the full portfolio of rights enjoyed by Indian citizens. The Citizenship (Amendment) Act 2003 and Citizenship (Amendment) Ordinance 2005 make provision for an even newer form of Indian nationality, the holders of which are to be known as Overseas Citizens of India (OCI). Overseas nationality is not substantially different from PIO rights. Holding either PIO or OCI status does, however, facilitate access to full Indian citizenship. An OCI who has been registered for five years, for instance, need be resident for only one year in India before becoming a full national.
Ирландия
Ирландиялық азаматтықты алу құқығы кем дегенде бір ирландтық әжесі немесе атасы болуымен байланысты. Ирландия азаматтығына қатысты заң бойынша, Ирландия аралының кез келген жерінде туған адам «ирландтық» деп есептеледі. (Аралға Ұлыбританияның бөлігі болып табылатын Солтүстік Ирландия да кіреді, онда британдық азаматтық заңы қолданылады; демек, Солтүстік Ирландияда туған адамдар британдық және ирландтық азаматтықтарына ие болуға құқылы.) Ирландияда және оның аралдарында туған барлық адамдардың азаматтыққа құқығы 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясында және 1937 жылғы Ирландия Конституциясында белгіленген, ал 1998 жылғы Белфаст келісімімен бекітілген. Ирландиядан тыс жерде туған, бірақ Ирландияда туған әжесі немесе атасы арқылы ирландтық азаматтығына құқығы бар адам, осы құқықты өзінің балаларына да беруге мүмкіндігі бар. Бірақ, мұндай жағдайда, балалар дүниеге келгенге дейін, ол өзінің тууын Ирландияның шетелде туғандар тізіліміне тіркеуі тиіс. Ирландия заңнамасы сондай-ақ, Ирландияда туған ата-анасының шетелде туған кез келген баласына туған күнінен бастап азаматтық беруді қарастырады, Ирландия паспортын алу сияқты азаматтық құқықтарды алу үшін Сыртқы істер министрлігінде (DFA) тіркелу қажет емес. Бұл құқықтан бөлек, Ирландияның иммиграцияға жауапты министрі 1986 жылғы Ирландия азаматтығы және азаматтық туралы заңның 15-бабына сәйкес, «ирландтық тегі немесе ирландтық байланыстары бар» өтініш берушіге азаматтандыру шарттарын жеңілдету арқылы азаматтық беруге құқылы. Көбінесе, азаматтандыруға өтініш беруші Ирландия аралында тұруы керек.
Irish nationality law provides for acquisition on the basis of at least one Irish grandparent. Note that, for the purposes of Irish nationality law, a person born anywhere on the island of Ireland is considered "Irish." (The island includes Northern Ireland, which is part of the United Kingdom, where British nationality law applies; thus, people born in Northern Ireland are entitled to both British and Irish nationality.) The entitlement to nationality of all people born on Ireland and its islands was stipulated by the 1922 Constitution of the Irish Free State and the 1937 Constitution of Ireland, and reinforced by the 1998 Belfast Agreement. A person born outside of Ireland with entitlement to Irish nationality through a grandparent born in Ireland may pass that right on to her or his own children. To do so, however, that person must register her or his birth in Ireland's Foreign Births Register prior to the children's births. Irish law also automatically grants nationality at birth to any individual born abroad to a parent who was born in Ireland, without the need to register with the DFA prior to the granting of citizen's rights like holding an Irish passport. Separately from this right, the Irish minister responsible for immigration may dispense with conditions of naturalisation to grant nationality to an applicant who "is of Irish descent or Irish associations," under section 15 of the Irish Nationality and Citizenship Act, 1986. With rare exceptions the applicant must be resident in the island of Ireland before applying for naturalisation.
Израиль
Қайту заңы – 1950 жылы Израиль қабылдаған заң. Ол барлық еврейлерге, кем дегенде бір еврей ата-бабасы бар адамдарға және еврейлердің жұбайларына Израильге көшіп келу және онда қоныстану, азаматтық алу құқығын береді, сондай-ақ Израиль үкіметін олардың көшіп келуін жеңілдетуге міндеттейді. Алғашында заң тек еврейлерге ғана қатысты, бірақ 1970 жылғы түзетуде бұл құқықтар "еврейдің баласы мен немересіне, еврейдің жұбайына, еврей баласының жұбайына және еврей немересінің жұбайына да беріледі" делінген. Осының нәтижесінде жүз мыңдаған адам (көбінесе бұрынғы Кеңес Одағынан) Израильге көшіп келуге құқылы болды, бірақ Израильдің діни билігі оларды еврей деп танымады, себебі халах бойынша еврей анасының баласы ғана еврей болып саналады. Егер адам мемлекет қауіпсіздігіне қауіп төндірсе, қылмыстық өтілі болса немесе өз елінде іздеп отырған қашқын болса (құқық қорғау органдарының қуғынға ұшырағандарға қатысты іс-әрекеттерінен басқа), бұл заңға сәйкес келетін адамдардан құқықтары алынып тасталуы мүмкін. Басқа дінге өткен еврейлер де оралу құқығын жоғалтады. 1950 жылдан бері Израильге 2 734 245 еврей көшіп келді.
The Law of Return is legislation enacted by Israel in 1950, that gives all Jews, persons of Jewish ancestry up to at least one Jewish grandparent, and spouses of Jews the right to immigrate to and settle in Israel and obtain nationality, and obliges the Israeli government to facilitate their immigration. Originally, the law applied to Jews only, until a 1970 amendment stated that the rights "are also vested in a child and a grandchild of a Jew, the spouse of a Jew, the spouse of a child of a Jew and the spouse of a grandchild of a Jew." This resulted in several hundreds of thousands of persons qualifying for immigration to Israel (mainly from the former Soviet Union) but not being recognized as Jews by the Israeli religious authorities, which on the basis of halakha recognize only the child of a Jewish mother as being Jewish. People who would be otherwise eligible for this law can be excluded if they can reasonably be considered to constitute a danger to the welfare of the state, have a criminal past, or are wanted fugitives in their countries with the exception of persecution victims. Jews who convert to another religion also lose the right of return. Since 1950 2,734,245 Jews have immigrated to Israel.
Жапония
Жапондық эмигранттардың шетелдік ұрпақтарына (никкейджин) үшінші буынға дейін арналған ерекше виза санаты бар, ол кез келген мамандық бойынша шектеусіз ұзақ мерзімді тұруға мүмкіндік береді. Алайда, көптеген никкейджиндер автоматты түрде жапон азаматтығын ала алмайды және натурализация процедурасынан өтуі керек. Бірақ Әділет министрі натурализацияға үміткердің Жапониямен ерекше байланысы болған жағдайда, мысалы, жапондық ата-анасы болса, жас және тұру талаптарынан бас тарта алады.
A special visa category exists exclusively for foreign descendants of Japanese emigrates (nikkeijin) up to the third generation, which provides for long term residence, unrestricted by occupation, but most nikkeijin cannot automatically acquire Japanese nationality, and must instead go through the process of naturalization. However, the Minister of Justice can waive the age and residence requirements if an applicant for naturalization has a special relationship to Japan, such as a Japanese parent.
Норвегия
Кола норвегиялықтары – 1850 жылдан бастап 1920-жылдары шекара жабылғанға дейін Ресейдің Кола түбегінің жағалауында қоныстанған норвегиялықтар. 1917 жылы Кола түбегінде шамамен 1000 норвегиялық тұрған деп есептеледі. Кола норвегиялықтары Екінші дүниежүзілік соғыс барысында Ресейдің басқа аймақтарына жер аударылды немесе лагерьлерге қамалды. 1990 жылдан кейін ғана көптеген Кола норвегиялықтары өз тегін айтуға батылдық танытты. Аз ғана адам норвегия тілін нашар білді. Олардың кейбіреулері Норвегияға қайта көшті. Норвегияның иммиграция және ұлттық ережелерінде Кола норвегиялықтары үшін осы процесті жеңілдететін арнайы шаралар қарастырылған. Бұл шаралар, әдетте, "қайту құқығын" берудегі басқа кейбір елдерге қарағанда қатаңрақ. Норвегияға көшіп, жұмыс істеу үшін Кола норвегиялығы Норвегиямен байланысы бар екенін, мысалы, кем дегенде екі әдесі Норвегиядан шыққан екенін дәлелдеуі керек. Азаматтық алу процедурасы қалыпты тәртіппен жүзеге асырылады. 2004 жылға қарай шамамен 200 Кола норвегиялығы Норвегияға оралды.
The Kola Norwegians were Norwegians who settled along the coastline of the Russian Kola Peninsula from approximately 1850 to the closure of the border in the 1920s. It is estimated that around 1000 Norwegians lived on the Kola peninsula in 1917. The Kola Norwegians were deported to or put in camps in other parts of Russia during the course of World War II. It was only after 1990 that many of the Kola Norwegians again dared to emphasize their background. Only a few had been able to maintain a rusty knowledge of Norwegian. Some of them have migrated back to Norway. There are special provisions in the Norwegian rules of immigration and nationality which eases this process for many Kola Norwegians. These provisions are in general stricter than in some other countries giving "Right of return." In order to obtain a permit to immigrate and work in Norway a Kola Norwegian will have to prove an adequate connection to Norway such as having at least two grandparents from Norway. Citizenship will then be awarded according to regular rules. As of 2004 approximately 200 Kola Norwegians had moved back to Norway.
Филиппин
Республикалық заң № 9225, 2003 жылғы 29 тамызда бекітілген, басқа елдің азаматы болған барлық филиппин азаматтары филиппин азаматтығын жойған болып есептелмейді деп көздейді. Бұдан әрі, осылайша филиппин азаматтығын жойған тумысынан филиппин азаматы болғандар Республикаға адалдық серт беру арқылы қайта оралуға құқылы, ал олардың заңды, бұрынғы немесе асырап алынған, 18 жасқа толмаған балалары филиппин азаматтары болып саналады.
Republic Act No. 9225, approved 29 August 2003, provided that all Philippine nationals who become nationals of another country shall be deemed not to have lost their Philippine nationality. It further states that natural born Filipinos who have lost their Philippine nationality in this manner may repatriate by taking an oath of allegiance to the Republic, and that their children whether legitimate, illegitimate or adopted, below 18 years of age, shall be deemed nationals of the Philippines.
Ресей
Ресей мәдениетіне жақындығын көрсете алатын және, әсіресе, орыс тілін білетін орыс текті адамдарға азаматтық ұсынады. Бұл бағдарлама Ресей халқының санының азаюына байланысты қолға алынды. Бұл жағымды нәтиже берді, себебі Ресейдегі халық санының төмендеуі тоқтатылды және туу көрсеткіші арта түсті. Ресми деректер бойынша, 25 миллион орыс диаспорасының мүшесі азаматтыққа ие болуға құқылы. Сыртқы істер министрлігі әлемнің түкпір-түкпіріне елшілерді жіберіп, орыс эмигранттарының ұрпақтарын Отанға оралуға шақыруда. Оралғандардың көп бөлігі Украинадан келді, олардың көпшілігі – жақсы білім алу және жұмыс мүмкіндіктерін іздеген жас жігіттер. 2014 жылғы Қырымдағы оқиғалар Қырымда тұратын орыс этникалық тобының жаппай көшіп кетуіне әкеп соқты.
Russia offers citizenship to individuals descended from Russian ancestors who can demonstrate an affinity for Russian culture and, preferably, speak Russian. Concern about Russia's shrinking population prompted the program. This has had a positive effect because this has not only reversed Russia's population decline but has also increased the birth rate. Officials estimate that 25 million members of the Russian diaspora are eligible for nationality. The Foreign Ministry has sent emissaries to countries around the world to urge the descendants of Russian emigrants to return home. The majority of these emigrants have returned from Ukraine, many of them young men looking for better education and job opportunities. The Crimean War in 2014 triggered a mass exodus of ethnic Russians living in Crimea.
Украина
Украина заңдарына сәйкес, тәуелсіздік жарияланған кезде Украинада тұратын Украина Кеңес Социалистік Республикасының азаматы болған және тәуелсіздік жарияланған сәтте Украина аумағында тұратын кез келген азаматтығы жоқ адамға ұлттық азаматтық берілді. Украина азаматтығын иеленген кем дегенде бір ата-анасы шетелде туған, соның ішінде Украинада тұрақты тұратын адамдар, Украина азаматтығына құқылы. Украина аумағында кем дегенде бір украин ата-анасынан туған балалар, кем дегенде бір украин әжесі немесе атасы бар азаматтығы жоқ адамдар, сондай-ақ украин азаматтары асырап алған балалар да ұлттық азамат болуға құқылы.
According to Ukrainian law, anyone who was a citizen of the Ukrainian Soviet Socialist Republic who was residing in Ukraine at the time of its declaration of independence and any stateless person living on the territory of Ukraine at the moment of its declaration of independence was granted nationality. Anyone born abroad to at least one parent with Ukrainian nationality, including permanent residents of Ukraine, is entitled to Ukrainian nationality. Children born within the territory of Ukraine to at least one Ukrainian parent, stateless persons with at least one Ukrainian grandparent, and children adopted by Ukrainian citizens are also eligible to become nationals.
Ұлыбритания
1948 жылғы британдық азаматтық туралы заң бүкіл әлемдегі Британ империясының 800 миллиондай халқына толық және тең азаматтық және Ұлыбританияда тұру құқығын берді. 1968 жылғы Иммигранттар туралы заң, 1962 жылғы заңға енгізілген өзгеріс, жаңадан тәуелсіз Кенияда африкалықтандыру саясатының құрбаны болған және Ұлыбританияға көшіп келуді қалаған 200 мың оңтүстік азиялықтың кіру құқығын жойды, олар Британдық Шығыс Африкада ұзақ жылдар бойы тұрған. Заңда Ұлыбританиямен "маңызды байланыс" болуы талап етілді, ол былай анықталды:
The British Nationality Act 1948 conferred full and equal nationality and settlement rights in Britain on all 800 million subjects of the worldwide British Empire. The Commonwealth Immigrants Act 1968, amending legislation passed in 1962, removed the right of entry from 200,000 south Asians long resident in British East Africa who had become the victims of the Africanization drive in newly independent Kenya and wished to move to Britain. The act required "substantial connection" to Britain, defined as:
Қосымша ережелер асырап алынған балаларға да құқықтарды кеңейтті. Осы заңның мәтінінде "азаматтық", "табиғилану" және "тұру орыны" терминдері қолданылады, ал ешқандай жерде нақты этникалық топқа немесе ұлтқа сілтеме жасалмайды. Ұлыбританияда қайта оралу құқығын қолдау туралы заң қабылдануын жариялаған парламент мүшесі Квинтин Хогг: "Жер бетіндегі барлық ұлы ұлттардың еврейлер диаспора деп атаған нәрсесі бар" деді және оларға қатысты "ерекше және қалдық міндеттемелер" бар екенін, оның ішінде олардың азаматтыққа құқығын мойындауды айтты. 1971 жылғы Иммиграциялық заң 1968 жылғы заңнаманың қағидаларын бекітіп, британдық азаматтардың немерелеріне және Британ одақтастығы елдерінің азаматтарына иммиграция құқығын берді. Бұл бөлімнің түсіндірмесі, 1940 жылы жазылғанда, барлық азаматтар АҚШ азаматтары екені, бірақ барлық азаматтар азамат емес екенін нақтылады. Гана: Гананың тұру құқығы туралы заңы Африка тегінен шыққан адамдардың елде тұруына мүмкіндік береді. Венгрия: 2010 жылы Венгрия, негізінен Венгрия Корольдігінің бұрынғы аумағында тұрған және қазір Венгрияның көрші елдерінде тұратын венгрлердің ұрпақтарына азаматтық және оралу құқығын беру туралы заң қабылдады. Словакия, халқының 10% құрайтын 500 мың этникалық мажар азаматы бар, бұл заңға қарсы күшті наразылық білдірді. Ирак: Ирактың азаматтық заңнамасын қараңыз. Қазақстан: Оралман туралы ақпаратты қараңыз. Литва: Литва Конституциясының 32-бабының 4-тармағы: "Кез келген литвалық адам Литвада тұруға құқылы". Польша: Польша Конституциясының 52-бабының 5-тармағы: "Заңға сәйкес польшалық тегі расталған кез келген адам Польшада тұрақты тұруға құқылы". (Польшаның азаматтық заңнамасын қараңыз). Португалия: 2013 жылдың 12 сәуірінде Португалия парламенті бірауыздан азаматтық заңдарына түзету енгізуді мақұлдады, бұл 16 ғасырда Португалиядан қуылған еврейлердің ұрпақтарына португалиялық азамат болуға мүмкіндік береді. Румыния: Румыния этникалық тегіне қарамастан, барлық бұрынғы азаматтарына, сондай-ақ румындық азаматтығын жоғалтқандардың балалары мен немерелеріне азаматтық береді. Оңтүстік Корея: "Шет елдегі корейлер" екі азаматтыққа ие болуға құқылы. Сербия: 2004 жылғы азаматтық заңның 23-бабында Сербиядан эмиграциялағандардың ұрпақтары немесе шетелде тұратын этникалық сербтер жазбаша өтініш беру арқылы азаматтыққа қол жеткізе алады делінген.
Further provisions extended rights to stepchildren. The wording of this legislation refers to 'Citizenship', 'Naturalisation' and 'Residence', and at no point refers to any specific ethnicity or ethnic group. Announcing his support for right of return legislation in Britain, Member of Parliament Quintin Hogg stated that, "All the great nations of the earth have what the Jews call a Diaspora," and affirmed that nations "special and residual obligation(s) toward them," which include recognizing their right to nationality. The Immigration Act 1971 affirmed the principles of the 1968 legislation, giving the right of immigration to the grandchildren of British nationals and nationals born in the Commonwealth nations. The explanatory comments of this section, when originally written in 1940, provided clarification that all citizens were nationals of the United States but not all nationals were citizens. Ghana: Ghana's right of abode law allows for people of African descent to settle in the country. Hungary: In 2010, Hungary passed a law granting nationality and the right of return to descendants of Hungarians living mostly on the former territory of the Hungarian Kingdom and now residing in Hungary's neighbouring countries. Slovakia, which has 500,000 ethnic Magyar citizens (10% of its population) objected vociferously. Iraq: see Iraqi nationality law. Kazakhstan: see Oralman. Lithuania: From the Constitution of Lithuania, Article 32(4): "Every Lithuanian person may settle in Lithuania." Poland: From the Constitution of Poland, Article 52(5): "Anyone whose Polish origin has been confirmed in accordance with statute may settle permanently in Poland." (see Polish nationality law.) Portugal: On April 12, 2013, the Portuguese parliament approved unanimously an amendment to its nationality laws which would permit the descendants of Jews expelled from Portugal in the 16th century to become Portuguese citizens. Romania: Romania extends nationality to all former nationals, as well as to the children and grandchildren of those who have lost their Romanian nationality, regardless of ethnic background. South Korea: "Overseas Korean" are eligible for dual nationality. Serbia: Article 23 of the 2004 nationality law provides that the descendants of emigrants from Serbia, or ethnic Serbs residing abroad, may take up nationality upon written declaration.