Кіріспе

Италиялық актер Леопольдо (Луиджи) Фреголи (; 2 шілде 1867 жылы Римде дүниеге келген – 26 қараша 1936 жылы Виареджиода қайтыс болған) – итальяндық сахна жұлдызы және актер.

Тез ауысатын суретші

Фреголи өз заманының ең ұлы, жан-жақты тез өзгеріп сурет салатын шебер деп есептелді. Ол өте керемет мінезді сомдау қабілетімен және рөлдерді жылдам ауыстыруымен танымал болды – сондықтан 1890 жылдары Лондонда өнер көрсеткен кезде, Фреголидің біреуден артық болғаны туралы жаман әңгімелер тарады. Ол бұл қаңқуларды дереу жолдап, журналистер мен күмәнданушыларды сахна артына, жұмыс істеп тұрған жеріне шақырды: Фреголидің ешқандай құпиясы болған жоқ. Ол тіпті өзіне үлгі болып, шабыттандырған көптеген еліктеушілерін ("Ұлы Триколи" және "Фреголина" мысалдардың бір бөлігі ғана) көріп, оларға өнерлерін қалай жетілдіруге болатыны туралы кеңес берді.

Кәсіби өмірінің алғашқы жылдары

Бастапқыда әуесқой суретші болған ол, 1890 жылы генерал Балдиссера басшылығымен Абиссиниядағы итальян армиясында қызмет еткен кезде кәсіби өнерге алғашқы қадамдарын жасады. Генерал әскерлерді көңілдіру үшін театр труппасын жалдаған, бірақ ол келмеді. Фреголи оның орнына тұруды ұсынды және бірден сәттілікке ие болды. Генерал Балдиссера кейін Фреголиді әскер ретінде емес, Массауадағы театрға артист ретінде жіберді, оны әскерлерді көңілдіру үшін пайдаланды. Фреголи театр мен казиноның директоры және сахналық менеджері болды. Бір жылдан кейін Италияға оралып, Римде, Генуяда және Флоренцияда өнер көрсетті. Флоренциядағы көрермендердің арасында үкіметтік тіркеуші Уго Бионди болды, ол Фреголидің өнеріне қатты әсерленді, сондықтан оны іздеп, оның жолын қалай жалғау керектігін сұрады. Фреголи ықыласпен келісті, ал Бионди тағы бір ұлы жылдам өзгерту шебері болды – бастапқыда оның шәкірті екенін мәлімдеді, бірақ кейіннен "нағыз" Фреголи ретінде танылды.

Альфред Моул

Италиядан Фреголи Бразилияға, Испанияға және АҚШ-қа барды. Мадридте жүргенде, оны Лондондағы Чарлинг Крос Роудтағы Альгамбра театрының бас менеджері Альфред Моул (сол кезде ұлы суретші Оуэн Джонстың жетекшілігімен мавр стилінде қайта жаңартылып жатқан) өнер көрсету кезінде бақылады. Моул Фреголидің таланты туралы естіген және оны Британиядағы алғашқы импресарио ретінде шартқа алуды қалады. Кейіннен ол Фреголиге (және оның көмекшілер тобына) Альгамбрада өнер көрсету үшін аптасына 350 фунт төленгенін айтты – сол кезде бұл өте үлкен сома еді. Бірақ бұл Фреголи билет сатудан түсетін табыспен салыстырғанда аз ғана болды. Альгамбра 1897 жылдың наурыз айының басында сэр Артур Салливанның жаңа балеті "Виктория және Көңілді Англия" премьерасымен қайта ашылуы жоспарланған. Бұл туындыда бірнеше мәселелер болды (алғашқы нұсқасы тым ұзын болды), сондықтан бір-екі аптаға Леопольдо Фреголи өнер көрсетуі мүмкін деп ойланды (оған тұрақты декорациялар көп қажет болмады), сэр Артур туындысын толық жетілдіргенше. Фреголидің сәттілігі соншалық болды, сол жылдың мамыр айының соңында ғана Салливанның шығармасы қойылды.

Лондон

Фреголи Лондонды бірден баурап алды. Ол Вагнер, Россини, Верди және Падеревскийді бірінен соң бірі еліктеп, мол жылдамдықпен өнер көрсетті. Ол сахнаның сол жағынан көше музыканты болып шығып, бірден сахнаның оң жағынан әйел болып пайда болатын. Сол заманғы көрнекті актерлер мен орындаушылардың барлығы, мысалы, Дэн Лено сияқты, оны көруге асықты, және оның қойылымы одан-да ұзартылды, театр орындары да көбейтілді; тіпті ағылшын тілін білмейтін адам үшін де бұл үлкен жетістік еді. Ол туралы басым пікір, оның жылдам ауысып киінетін шеберлігінен бөлек, ол өзінің бәсекелестерінен айырмашылығы, көркем актер және дарынды жазушы болды. Ол патшалар мен аристократтар үшін (мысалы, Ротшильдтер үшін) жеке қойылымдар ұйымдастырды, оларға өзінің барлық фокустарын тыныш түсіндірді. Ол көптеген ер және әйел еліктеушілерге шабыт берді. Лондонның әр театрында өз суретшілері пайда болды. Тіпті Бионди де сол кезде өнер көрсетіп жүрді. Оны қалпына келтірушілер мен пародистер де болды: журналистердің мәліметінше, театрға келген мас көрермендер олар көрген барлық орындаушылардың бір адам екенін білгеннен кейін ақшаларын қайтарып алмақ болды.

Аргентина

Фреголи өзінен де, жетістіктерінен де ләззат алғаны күмәнсіз, бірақ ол көбінесе қарапайым адам болған сияқты және Лондонда мәңгі тұруды қалаған жоқ. 1898 жылдың мамыр айының соңында Аргентинаға кетіп, келесі ақпанда Лондонға қайта оралуға уәде берді. Оның осы уәдені орындаған-орындамағаны қазірге дейін белгісіз. Кейін оның бірнеше өнері фильмге түсірілді.

Париж және халықаралық турлар

Ең үлкен жетістігі Париждегі Олимпиа театрында болды, онда ол бір жылдан астам уақыт бойы өнер көрсетті. Ол 1910 жылға дейін Парижге қайта-қайта келді. Содан кейін ол көп жылдар бойы Италия мен Оңтүстік Американы аралап шықты. 1922 жылы Рио-де-Жанейро шығанағының ар жағында орналасқан Нитерой қаласында өнер көрсетіп жүргенде, ол жылдам ауысу өнерінен кетуге шешім қабылдады.

Соңғы жылдары

Ол Италияға оралып, кейіннен футурист театр актеріне шабыттандырды, бірақ оның туралы ағылшын тілінде өте аз мәлімет бар. Ол өзінің өмірбаянын жазды (Ризцоли баспасынан шықты) және тағы бір кітаптың тақырыбы болды (Fregoli, 1867–1936. Жан Нохайн, Франсуа Карадек және Фреголидің "Sa vie et ses secrets" еңбегі). Ақын Жоан Бросса мен суретші Антони Тапиес Фреголиге қатысты суретші кітабын жасады. Ол Италияда жерленді, оның қабіртасында "Соңғы трансформациясы" деген сөздер жазылған.

Фреголидің алдаусы

Фреголидің қателі (алдану) синдромы – бұл сирек кездесетін ауру, онда адам әртүрлі адамдардың іс жүзінде бір адам екеніне, сыртқы келбетін өзгертетініне немесе жасырынып жүргеніне қате сенімде болады. Синдром мидың зақымдануымен байланысты болуы мүмкін және көбінесе параноидтық сипатта болады, сонда қате сенімдегі адам оны жасырып жүрген адам қудалап жатыр деп ойлайды.

Қауымдастар

Италиялық сиқыршы және жылдам өзгеріс суретшісі Артуро Брачетти Фреголи стилінің ең көрнекті ізбасарларының бірі. 1979 жылы ол Фреголиден кейін әлемдегі алғашқы жылдам өзгеріс орындаушысы атанды. Ол бұл өнерді жаңартты және түрленудің жаңа амалдарын ойлап тапты. Оның ұзақ мансабы актерлік шеберлік, сиқыршылық, қытай көлеңкесі сияқты алуан түрлі өнер салаларын қамтиды. Ол Гиннес рекордтары кітабына әлемдегі ең жылдам және ең өнімді орындаушы ретінде енгізілген. Оның бір актерлік шоуын әлем бойынша 2 миллионнан астам адам тамашалады. Тағы бір белгілі жылдам өзгеріс суретшісі – венециялық Эннио Марчетто, ол жылдам өзгерістер мен мінездік ұқсастықтардың өзіндік стилін жасады. Оның барлық костюмдері, шаштары мен керек-жарақтары екі өлшемді және картон мен қағаздан жасалған. Оның костюмдері көрермендердің алдында оригами сияқты өзгеріп отырады. "Жанды мультфильм" деп те аталатын Эннио 1989 жылы Эдинбург шетіндегі фестивальде алғаш рет өнер көрсеткеннен бері әлемдік деңгейде танымал. Тағы бір ізбасары – Лиззи Рамсден, ол "Әйел Фреголи" атымен танымал болды және 1895-1904 жылдар аралығында Ұлыбритания мен Америкадағы музыкалық залдарда өнер көрсетті. 1867 жылы Ланкаширдегі Болтон қаласында дүниеге келген ол 1940 жылы Ламбетте қайтыс болды және Стретхэм Парк зиратында жұлдыздардың арасында жерленген.