Кіріспе

Италиялық актер (1898–1967) Антонио Гриффо Фокас Флавио Анжело Дукас Комненo Порфирогенито Гаглиарди Де Кертис ди Бисанцио (15 ақпан 1898 – 15 сәуір 1967), «Тото» (toˈtɔ) сахналық атымен немесе жай ғана Антонио де Кертис ретінде әйгілі, сондай-ақ «күлкі әміршісі» (il principe della risata) деген лақап атымен белгілі, – итальяндық актер, комедияшы, сценарист, драматург, ақын, әнші және лирик. Ол барлық уақыттағы ең танымал итальяндық артистердің бірі саналады. 1940-1960 жылдар аралығындағы көптеген сәтті комедиялық фильмдердегі және театр сахнасындағы күлкілі, кейде циникалық комедиялық рөлдерімен танымал болғанымен, ол сонымен қатар көптеген белгілі итальяндық кинорежиссерлермен драмалық рөлдерде де жұмыс істеді.

Ерте өмір

Тото 1898 жылғы 15 ақпанда Неапольдің кедей ауданы Рионе Санитада, сицилиялық Анна Клементенің (1881–1947) және неаполитандық маркиз Джузеппе де Кертистің (1873–1944) заңсыз ұлы ретінде дүниеге келді. Әкесі оны заңды түрде мойындамады, ал Тото әкесіз өскеніне қатты өкінді, сондықтан 1933 жылы, 35 жасында, маркиз Франческо Мария Гальярди Фокасқа өмір бойына зейнетақы төлеу шартымен асырап алуға қол жеткізді. Нәтижесінде, 1937 жылы маркиз де Кертис оны мойындаған кезде Тото екі ақсүйек отбасының мұрагері болды және көптеген атақтарға ие болды. Тотоның анасы оның дін қызметкері болуын қалаған, бірақ 1913 жылы, 15 жасында, ол Клермент псевдонімімен шағын театрларда комедия актері ретінде таныла бастады. Оның алғашқы репертуарының көп бөлігі Густаво Де Марконың кейіпкерлерін еліктеуден тұрды. Ол өнер көрсеткен шағын ареналарда Эдуардо және Пеппино Де Филиппо сияқты танымал өнер иелерімен танысты. Бірінші дүниежүзілік соғыста итальян армиясында қызметтенген соң, ол қайтадан актерлікке қайтты. Ол Commedia dell'Arte дәстүрінің мұрагерлері, неаполитандық сценарийсіз комедия актері – гитти өнерін үйренді және өзінің стиліне тән ерекшеліктерді қалыптастыра бастады, олар қуыршақ сияқты, үйлесімсіз қимыл-қозғалыстар, бет-әлпетін күшейту және аштық және жыныстық құштарлық сияқты алғашқы құштарлықтарға баса назар аудара отырып, кейде сюрреалистік болатын ерекше юмор сезімі болды.

Мансап

1922 жылы ол үлкен театрларда өнер көрсету үшін Римге көшті. Ол аванспектакль жанрында өнер көрсетті – бұл негізгі қойылымға дейінгі музыка, балет және комедияның варьетелік қоспасы (сондықтан оның аты, шамамен «шоу алдында» деп аударылады). Ол осы қойылымдарда (rivista – Revue деп те аталады) шеберлік танытты, ал 1930 жылдары өзінің жеке труппасын құрды, оның құрамында Италияны аралап саяхаттады. 1937 жылы ол «Fermo con le mani» фильмінде алғаш рет түсті, кейін тағы 96 фильмде ойнады. Оның көптеген фильмдері негізінен оның өнерін көрсету мақсатымен түсірілгендіктен, олардың көпшілігінде оның есімі «Totò» деп аталады. Оның ең танымал фильмдері: Fifa e Arena, Totò al Giro d'Italia, Totò Sceicco, Guardie e ladri, Totò e le donne, Totò Tarzan, Totò terzo uomo, Totò a colori (1952 жылы Ferraniacolor түсірілген, алғашқы итальяндық түсті фильмдердің бірі), I soliti ignoti, Totò, Peppino e la malafemmina, La legge è legge. Пьер Паоло Пазолинидің «Жылқылар мен құстар» және «Capriccio all'italiana» фильміндегі «Che cosa sono le nuvole» эпизоды (соңғысы оның өлімінен кейін жарық көрді) оның актерлік шеберлігін көрсетті. Кинодағы ұзақ мансабында Тото сол заманғы барлық көрнекті итальяндық актерлермен бірге ойнау мүмкіндігіне ие болды. Олардың кейбіреулерімен ол бірнеше фильмде серіктес болды, ең танымал және табысты жұптар Альдо Фабрици мен Пеппино Де Филиппомен құрылды. Де Филиппо – Тото есімімен қатар фильмнің атауында өз есімін көрген аз ғана актерлердің бірі болды, мысалы «Totò, Peppino e la malafemmina» және «Totò e Peppino divisi a Berlino» фильмдерінде. Рөлдерінің радикалды, қарапайым адалсыздығының арқасында, оның кейбір әзілдері қатаң католик және консервативті Христиан-демократия партиясы билік еткен қоғамда қызу пікір-таластарға себеп болды. Мысалы, Тотоның 1964 жылғы «Che fine ha fatto Totò Baby?» (ағылш. «What Ever Happened to Baby Jane?» пародисы) фильмінде итальяндық көрермендер есірткіні экзотикалық, тәртіпсіз және қауіпті нәрсе деп қабылдаған кезде, марихуананы мадақтау орын алды.

Жазу

1950 жылдары ол өлеңдер жаза бастады. Ең танымал туындысы, әдетте, "А Ливелла" болып саналады, онда мақтаншыл бай мен қарапайым кедей адам өлімінен кейін кездесіп, өзгешеліктері туралы әңгімелейді. Тото сонымен қатар ән жазушы да болды: әйелі Дианаға олар ажырасқаннан кейін арналған "Malafemmena" (Жолдан тайған әйел) неаполитандық халық музыкасының классикасы саналады.

Жеке өмір

Тото плейбой ретінде танымал болды. Оның сүйіктілерінің бірі, белгілі әнші және биші, қарым-қатынастары аяқталғаннан кейін өзіне қол жұмсады. Бұл трагедия оның өміріне үлкен әсер етті. Ол Лилиананы отбасының шіркеуіне жерледі және жалғыз қызын Лилиана деп атады (1933 жылдың 10 мамырында әйелі Диана Бандини Роглианиден туған, ол 1935 жылы үйленді). 1954 жылы ұлы Массенционың мерзімінен бұрын дүниеге келуі де жеке трагедия болды. Бала бірнеше сағаттан кейін қайтыс болды. Ол Тотоның сүйіктісі Франка Фалдинидің ұлы еді. 1956 жылы гастрольдік сапарда ол көз инфекциясын елемегендіктен, өнерін тоқтатудан және жанкүйерлерін ренжітуден қашынбақ болып, көру қабілетінің көп бөлігін жоғалтты. Дегенмен, бұл кемшілік оның кестесіне және актерлік шеберлігіне көбінесе әсер етпеді. Тото 1967 жылдың 15 сәуірінде Римде бірнеше жүрек талмасынан 69 жасында қайтыс болды. Көптеген сұраныстарға байланысты үш жерлеу рәсімі өтті: біріншісі Римде, екіншісі туған қаласы Неапольде, ал бірнеше күннен кейін үшіншісі – жергілікті Каморра басшысының ұйымдастыруымен, бос табыт оның туған жері – Rione Sanità ауданының толыған көшелерімен әкелінді.

Асыл атақтар

1946 жылы Италия Корольдігінің әскери-теңіз мәселелері жөніндегі кеңесші органы – Consulta Araldica қызметін тоқтатқанда, Неаполь трибуналы оның көптеген атақтарын мойындады, соның салдарынан оның толық аты Антонио Клементеден Антонио Грифо Фокас Флавио Дукас Комненос Гаглиарди де Куртис Византия, Оның Императорлық Шаңырағы, Палатин графы, Киелі Рим империясының рыцарі, Равенна экзархы, Македония және Иллирия герцогы, Константинополь, Киликия, Фессалия, Понт, Молдавия, Дардания, Пелопоннес графы, Кипр және Эпир графы, Дривасто және Дураццо герцогы болып өзгертілді. Неапольдің ең кедей аудандарының бірінде дүниеге келген және өскен адам үшін бұл үлкен жетістік болған шығар, бірақ атақтарды талап ету арқылы (сол кезде олар мағынасын жойған болатын) комедия актер оларды ішкі құндылығы үшін әжуалады. Шындығында, ол Тото сахналық есімін қолданбағанда, көбінесе өзін жай ғана Антонио де Куртис деп атады.