Кіріспе
Американдық актер (1928 – 2006)
Энтони Джордж Франсиоза (туған аты Папалео; 25 қазан 1928 – 19 қаңтар 2006) – американдық актер, мансабының шарықталу кезеңінде көбінесе Тони Франсиоза деп танылды. Ол өзінің карьерасын сахнада бастады және «А Hatful of Rain» пьесасында есірткіге тәуелді адамның інісі рөлін сомдау арқылы үлкен жетістікке жетті, бұл оған «Жылдың ең үздік қосымша рөлі үшін» Tony Award номинациясын әкелді. Ол осы рөлін кейіннен түсірілген фильмде қайта ойнады, ол үшін 1957 жылы Венеция кинофестивалінде «Ең үздік актер» сыйлығын жеңіп алды және «Ең үздік актер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Телевизияда ол бес телесериалда басты рөлдерді ойнады: «Валентин күні» (1964–65), «Ойынның аты» (1968–71), «Іздеу» (1972–73), «Мэтт Хелм» (1975) және «Жоғалған махаббатты табушы» (1984). Мансабының кейінгі кезеңінде ол негізінен Еуропада жұмыс істеді, «Крикет» (1980) эротикалық драмасы мен Дарио Аржентоның «Жалпы түнек» (1982) триллерінде ойнады.
Ерте өмір
Ол Нью-Йорктің Кішкентай Италия ауданында итальян-американдық отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы 1890 жылы Оңтүстік Италияның орталығындағы Базиликата аймағының Мельфи қаласынан көшіп келген. Ол бір жаста болғанда ата-анасы ажырасып, анасы мен әпкесі тәрбиеледі, содан кейін анасының бойжеткен кезіндегі тегі Франсиосаны қабылдады. Орта мектепті бітірген соң дәнекерлеуші, кеме қызметкері және аспаз болып жұмыс істеді. 18 жасында ол YMCA-да тегін би сабақтарына қатысты, онда оған "Чайка" спектаклінде рөл ұсынылды, және осы тәжірибе оны актер болуға ынталандырды.
Театр
Франсиоза екі жыл бойы Джозеф Гейглерден жеке оқыды. Ол Драмалық шеберханада төрт жылдық стипендия алды, ол оны Нью-Йорк репертуарлық театрына жеткізді. 1948 жылы Франсиоза Бродвейден тыс жердегі Черри Лейн театр тобына қосылды (сол кезде актриса Би Артур да қосылды). Екі жылдың ішінде ол Актерлер студиясының мүшесі болып қабылданды, бұл оның мансабындағы ең бағалы ресурсқа айналды, бірақ Франсиоза актерлік қызметтен ақша табуға бірнеше жыл күтуге тура келді. Осы уақыт аралығында ол әртүрлі жұмыстар істеді, олардың ішінде официант, ыдыс жуушы, күндізгі жұмысшы және КББ-дағы хабаршы қызметтері болды. Ол Техо көліндегі "Аспан театрында" жұмыс істеді. 1950 жылы Сан-Францискода "Детективтің хикаясы" қойылымында ойнады. 1953 жылы Франсиоза Бен Гацзарамен бірге "Ер адам ретінде аяқтау" спектаклімен Бродвейде дебют жасады, ал келесі жылы "Үйлену тойының таңғы асы" (1954) спектаклінде ойнады. Франсиоза "Голливудтағы Studio One", "Крафт театры", "Форд Стар Юбилейі" (Ноэль Кауардтың "Бұл бақытты рух" туындысының бейімделуі) және "Гудйер Плейхаус" сияқты телешоуларда эпизодтық рөлдерде ойнай бастады.
Жаңбырдың шапаны
Франсиозаның шығарлымдық рөлі Элия Казанның режиссерлігімен "Актерлер студиясының" "А Hatful of Rain" (1955–56) қойылымында басты рөлге ие болған кезде келді. Ол есірткіге тәуелді Джоннидің (Бен Гаццара) інісі Поло рөлін ойнады. Шелли Винтерс Джоннидің әйелі рөлін сомдады, ал келесі жылы ол Франсиозаға үйленді. Франсиоза осы рөлі үшін "Тони" сыйлығына ұсынылды.
Кино жұлдызы
Франсиоза Джордж Кукор режиссерлік жасаған "Жабайы жел" (1957) фильмінде Анна Магнани мен Энтони Куиннді қолдады, оны Хол Б. Уоллис түсірді, ол Франсиозаны бірнеше фильмге келісімшартқа отырғызды. Содан кейін ол Пол Ньюман және Джоан Вудвардпен бірге Джоди Варнер рөлін ойнаған "Ұзақ ыстық жаз" (1958) фильмінде пайда болды. Бұл фильмді "Фокс" студиясының режиссері Мартин Ритт түсірді, онда Уилл Варнердің (Орсон Уэллс) екі ұлының бірі бейнеленді. 1957 жылдың желтоқсан айында ол сол жылдың сәуір айында баспасөз фотографына жасаған шабуыл үшін 10 күн түрмеде отырды. Бірақ ол өте сұранысқа ие болды: желтоқсандағы сұхбатында ол "Fox" және "MGM" студияларына бес жыл ішінде әрқайсысынан үш фильм, Казаньге тағы екі фильм, ал Уоллиске жеті жыл ішінде бір фильм беретінін айтты. Одан кейін "The Story on Page One" (1959) фильмінде Рита Хейвортпен бірге Клиффорд Одетстің "Fox" студиясы үшін түсірілді. Ол Анна Магнанимен бірге "Орфейдің төмендеуі" (кейін "Қашқын" аталды) фильмінде ойнауға жоспарланған, бірақ продюсерлер Марлон Брандоны таңдады, ал Франсиозаға 75 000 доллар төленді. Ол "Ұлы жетілік" фильміндегі рөлдердің біріне де, Дино Де Лаурентис түсірмек болған Саймон Боливар туралы фильмнің басты рөліне де үміткер болды. 1959 жылы марихуана иелігі үшін 30 күн ашық түрмеде жазасын өтеді. Сол жылы ол автомобиль апатына ұшырады. Франсиоза теледидарға оралып, "Heaven Can Wait" ("Жаннат күтеді") – "Here Comes Mr Jordan" ("Містер Джордан келеді") фильмінің адаптациясында, содан кейін "Cradle Song" ("Бесік әні") (1960) фильмінде ойнады. Ол Джина Лоллобригиданы "MGM" студиясының ақша жоғалтқан "Go Naked in the World" ("Дүниеде жалаңаяқ") (1961) фильмінде қолдады. Ол Клаудия Кардиналемен бірге "Итальяндық бейжайлық" (1962) және Джейн Фондамен бірге "MGM" студиясының "Түзету кезеңі" (1962) фильмдерінде басты рөлде ойнады, бұл Франсиозаның осы студия үшін пайда әкелген алғашқы фильмі болды. 1963 жылдың тамызында ол Алабама штатында Марлон Брандо мен Пол Ньюменмен бірге нәсілдік теңдік митингісіне қатысты.
Теледидар
Франсиоса "The DuPont Show of the Week", "Arrest and Trial", "Breaking Point", "The Greatest Show on Earth" және "Bob Hope Presents the Chrysler Theatre" бағдарламаларында қонақ ретінде ойнады. Ол Fox студиясы үшін екі фильмде қосалқы рөлдер ойнады: Стюарт Уитман мен Ричард Бунмен бірге "Рио Кончос" (1964) және Энн Маргрет пен Кэрол Линлимен бірге "The Pleasure Seekers" (1964). Ол "Валентин күні" (1964–65) телесериалында ойнады. Ол аяқталғаннан кейін Джеймс Гарнермен бірге "Адам өлтірілуі мүмкін" (1966) және Фрэнк Синатрамен бірге "Каралға шабуыл" (1966) фильмдерінде көмекші рөлдерді ойнады. "The Swinger" (1966) фильмінде Энн Маргретке жетекші рөлді ойнады. Тони Франсиоса "The Name of the Game" (1968–71) телесериалында (негізі "Fame Is the Name of the Game" бойынша) каризматикалық, бірақ табанды репортер Джефф Диллонның басты рөлін ойнады, басты рөлді Джин Барри мен Роберт Стакпен кезектестіре отырып. Серияның ешқандай сәтте үш басты актер бірге экранда болған емес. 1970 жылы мінезінің шаршауынан шоудан шығарылды. Ол итальяндық қорқыныш фильмі "Жыланның желісі" (1971) және кейін телефильмдер сериясында: "Қауіпті аң ауы" (1971), "Ер II" (1971) және "Ұстаушы" (1972) фильмдерінде ойнады. "Акрос 110-шы көше" (1972) фильмінде қосалқы рөлде болды. Франсиоса тағы бір телесериалда кезектесіп басты рөлді ойнады, бұл жолы Хью О'Брайан мен Дуг МакКлюрмен бірге "Іздеу" (1972) сериалында агент Ник Бьянко рөлінде. Ол аяқталғаннан кейін Питер Селлерсті "Түн ортасында күн сәулесінде" (1973) фильмінде қолдады, содан кейін "Бұл батысқа дейін" (1974) телефильмінде және Пол Ньюменмен бірге "Суға бату бассейні" (1975) фильмдерінде көмекші рөлдерді ойнады. Дин Мартиннің қатысуымен жасалған шпиондық пародиалық фильмдердің теледидар нұсқасы "Мэтт Хелм" (1975) сериалында ойнады, бірақ ол тек 14 эпизодқа созылды. "Қара жесірдің қарғысы" (1977), Сэм Эллиоттпен бірге "Аспен" (1977) телехикаясы, "Дөңгелектер" (1978), "Оттық күш" (1979), "Әлем үйленген еркектерге толы" (1979), "Шырық" (1980), "Маған армандауға көмектес" (1981), "Кескіндер туралы күтпеген оқиғалар" (1981), "Өлім тілегі II" (1982), "Менің тамағымды сүй" (1982), Дарио Аржентодан "Тенебрае" (1982), "Жули Дарлинг" (1983) және "Маскарад" сериалының бір бөлімінде ойнады. Өзінің "From I Love Lucy to Shōgun and Beyond: Tales from the Other Side of the Camera" атты естеліктерінде Джерри Лондон Франсиозаның "Дөңгелектер" телефильмінің түсірілімі кезінде өзінің репликасын жаттай алмағанын, сондықтан оның серіктесі Рок Хадсон бір көліктің ішінде оның карточкаларын ұстауы керек болғанын айтты.
Tony Franciosa returned to regular series with The Name of the Game (1968–71) (based on Fame Is the Name of the Game), as lead role of charismatic but doggedly determined star reporter Jeff Dillon, alternating the regular lead spot with Gene Barry and Robert Stack. The three leading actors were never onscreen at the same time at any point in the series. He was fired from the show in 1970 because of his temper. He was in Web of the Spider (1971), an Italian horror film, then a series of TV movies: The Deadly Hunt (1971), Earth II (1971), and The Catcher (1972). He had a support part in the action film Across 110th Street (1972). Franciosa had a further alternating lead role in a TV series, this time rotating with Hugh O'Brian and Doug McClure, as agent Nick Bianco in Search (1972). When that ended he supported Peter Sellers in Ghost in the Noonday Sun (1973), then had support roles in This Is the West That Was (1974) for TV and The Drowning Pool (1975) with Paul Newman. He had his own series with Matt Helm (1975), a television version of the spy spoof theatrical films that starred Dean Martin, but it only lasted 14 episodes. He was in Curse of the Black Widow (1977), a television miniseries Aspen (1977) with Sam Elliott, Wheels (1978), Firepower (1979), The World Is Full of Married Men (1979), The Cricket (1980), Help Me to Dream (1981), an episode of Tales of the Unexpected, Side Show (1981), Death Wish II (1982), Kiss My Grits (1982), Tenebrae (1982) from Dario Argento, Julie Darling (1983), and an episode of Masquerade. In his memoir, From I Love Lucy to Shōgun and Beyond: Tales from the Other Side of the Camera, Jerry London stated that Franciosa could not remember his lines during the shooting of the television movie Wheels, so co star Rock Hudson had to hold up cue cards for him during one scene in a car.
Кейінгі мансап
Франсиоса Аарон Спеллинг өндірген "Жоғалған махаббатты іздеуші" (1984–85) телесериалында ойнады. Ол "Стейджкоуч" (1986) және "Отель", "Махаббат кемесі", "Джейк пен жуан адам" сериалдарының эпизодтарында көрінді. 1985 жылы "Түйсік аймағының" жаңаруында ол үшінші маусымның "Қайнаған сорпа сияқты есінен шыққан" эпизодында ойнады, онда ол соңынан зұлымдық рух екені анықталған гангстер рөлін сомдады. Кейінгі туындылары: "Қанды серттер: Мафия әйелінің тарихы" (1987), "Өлім үйі" (1988), "Сән қылмысы" (1989), "Көлеңкелі жазушы" (1989), "Көшедегі арман" (1990) және "Қос қауіп" (1992). 1990–91 жылдары ол Вашингтондағы Кеннеди орталығында және басқа ұлттық турлар аясында "Grand Hotel" мюзиклінде полковник доктор Оттерншлаг рөлін ойнады. Франсиозаның соңғы фильмі – 1996 жылғы Аль Пачино мен Джон Кусактың басты рөлдерде ойнаған "Сити-холл" драмасы, онда ол қылмыс жетекшісінің рөлін сомдады. Актер Джеймс Гарнер өзінің "Гарнер файлдары" автобиографиясында Франсиозаның "Адам өлтірілуі мүмкін" фильмінің түсірілімінде каскадерлерді ұрыс сахналарында толық күшпен ұрып, жарақаттағанын, нәтижесінде олардың арасында физикалық төбелес болғанын айтты.