Кіріспе

1950-жылдардың соңында пайда болған британдық кинодағы бағыт.
Жаңа толқын музыкасына британдық жауап.
Британдық жаңа толқын – 1959-1963 жылдар аралығында Ұлыбританияда шыққан фильмдер стилі.

Стилистік ерекшеліктері

Британдық жаңа толқыны француз жаңа толқынымен салыстырғанда көптеген ортақ стильдік және тақырыптық ерекшеліктерге ие болды. Көбінесе қара-ақ түсте түсірілген бұл фильмдерде спонтандылық басым болды, көбінесе нақты орындарда, каскадерлер емес, нақты адамдармен және псевдодокументальді (немесе cinéma vérité) стилінде түсіріліп, өмірді оқиғалар оқиғасымен қатар көрсететіндей әсер қалдыратын. Жаңа толқын мен "ашулы жас жігіттер" – британдық театр мен кинодағы драматург Джон Осборн және режиссер Тони Ричардсон сияқты әлеуметтік жағдайға наразылық білдірген өнер шеберлері арасында үлкен байланыс бар. Олардың туындылары жұмысшы табының өмірінің шындығына назар аударды, әсіресе Англияның солтүстігінде, оны көбінесе "солтүстікте өмір қиын" деп сипаттайды. Бұл драманың ерекше түрі, әлеуметтік топтарға және күнделікті өмірдің мәселелеріне ден қойып, "ас үйдегі реализм" деп те аталады.

Жазушылар мен қысқаметражды фильмдер түсірушілердің ықпалы

Француз жаңа толқыны сияқты, көптеген режиссерлер кино сыншылары мен журналистер ретінде бастады, ал Ұлыбританияда британ киносының жай-күйі туралы сын жазу 1950 жылдары басталды және болашақтағы өзгерістерді болжады. Осы сыншы-документалистер тобының ішінде Линдсей Андерсон болды, ол Гавин Ламберт пен Карел Рейспен бірлесіп құрған ықпалды Sequence журналына (1947–52) мақала жазды, сондай-ақ британдық кино институтының Sight and Sound журналы мен солшыл саяси апталығы New Statesman журналына да жазды. Оның ерте және ең танымал poleмикалық туындыларының бірі – «Турала тұр, турала тұр» атты мақаласында ол британ киносының болашағы туралы өз теорияларын баяндады. Ұлттық кинотеатрда өткізген бірнеше көрсетілімдерінен кейін, ол өзінің «Рождестводан басқа күн сайын» (Ковент-Гарден жеміс-көкөніс базары туралы), Карел Рейздің «Ана рұқсат етпейді» және тағы да басқа тәуелсіз қысқаметражды фильмдерін көрсетті. Осы арқылы ол кино философиясын қалыптастырды, ол 1950 жылдардың соңында Ұлыбританиядағы «Еркін кино қозғалысы» деп белгілі болды. Бұл киноның сыныптық шектеулерден арылуы және жұмысшы табының Ұлыбритания экрандарында көрінуі керек деген сенім болды. Карел Рейс, Тони Ричардсон және басқалармен бірге ол түрлі көздерден (соның ішінде Ұлыбританияның Ford компаниясынан) қаржыландыру алды және олар әртүрлі тақырыптарда әлеуметтік мәселелерді көтеретін қысқа деректі фильмдер сериясын жасады. Бұл фильмдер 1930 жылдарда Джон Гриерсон сияқты режиссерлер жасаған британдық деректі фильмдер дәстүрінде түсірілді және 1960 жылдары Андерсоннің «Бұл спорттық өмір» фильмімен, Рейздің «Сенбі күні түні және жексенбі таңы» және Ричардсонның «Ұзақ қашықтыққа жүгірушінің жалғыздығы» фильмдерімен пайда болған британ киносының әлеуметтік реализмін болжады. 1964 жылға қарай бұл цикл аяқталды. Тони Ричардсонның «Том Джонс», Ричард Лестердің «Қатты күннің түні» және Джеймс Бондтың алғашқы фильмдері британ киносының жаңа дәуірін бастады, ол енді АҚШ-та үлкен танымаллыққа ие болды.