Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сати Бег (1316–1345) – Ильхандық ханшайым, Ильхан Әбу Саидтің (1316–1333 жылдары билеген) қарындасы. Ол әмір Чупанның (1319–1327 жылдары), Ильхан Арпаның (1335–1336 жылдары) және Ильхан Сүлейменнің (1339–1343 жылдары) әйелі болды. 1338–1339 жылдары ол ішкі қақтығыстар мен (фрагментация) кезінде Ильхандық хатун (билеуші патшайым) болып қысқа ғана уақытқа тағайындалды, бұл тағайындауды Хасан Күшақ бастаған Чобанидтік топ жасады.
Sati Beg ( 1316–1345) was an Ilkhanid princess, the sister of Il Khan Abu Sa'id (r. 1316–1333). She was the consort of amir Chupan (1319–1327), Il Khan Arpa (r. 1335–36), and Il Khan Suleiman (r. 1339–1343). In 1338–39, she was briefly the Ilkhanid khatun (queen regnant) during internal conflicts (and fragmentation), appointed by a Chobanid faction led by Hassan Kuchak.
Өмір
Ол Өлжайту мен оның Хоңғирад әйелі Елтузмиш Хатунның қызы ретінде дүниеге келді. 1316 жылы ағасы таққа отырғанда Сати Бег Ильхан әмірінің ең ықпалды тұлғаларының бірі Чупанға берілді. Олар 1319 жылдың 6 қыркүйегінде үйленді; олардың некесінен Сурган атты ұл дүниеге келді. 1327 жылы Чупан мен Әбу Саид арасында қақтығыс болғанда Сати Бег Ильханға қайтарылды. Чупан сол жылы Әбу Саидтың талабымен өлім жазасына кесілді; Сати Бег пен Сурган аман қалды.
She was born as the daughter of Öljaitü and his Khongirad wife Eltuzmish Khatun. Upon her brother's accession in 1316, Sati Beg was betrothed to the amir Chupan, one of the most powerful individuals in the Ilkhanid court. They were wed on 6 September 1319; their marriage produced a son, Surgan. When Chupan and Abu Sa'id came into conflict in 1327, Sati Beg was returned to the Ilkhan. Chupan was executed that same year at Abu Sa'id's insistence; Sati Beg and Surgan were spared.
Билік
1335 жылы Әбу Саид қайтыс болғаннан кейін Илхан мемлекеті ыдырауға бет бұрды. 1336 жылы Сати Бег пен Сурган Арпа Кеун жағына шығып, Сати Бег өзі оған тұрмысқа шықты. Бірақ ол қайтыс болғаннан кейін, олар Жалайырид әулетінің негізін қалаушы Хасан Бузургпен бірікті. Ол Батыс Парсыны басып алғаннан кейін Сурганды Қарабақтың (қазіргі Әзірбайжан) әкімі етіп тағайындады, ол анасымен бірге сол жерге көшті. Алайда, Чупанның немересі Хасан Кучек 1338 жылғы шілдеде Хасан Бузургты жеңген кезде Сати Бег пен Сурган оның жағына ауысты. Хасан Кучек оның туыстық байланыстарын пайдаланып, сол жылдың шілдесінде немесе тамызында оны Илханид тағына отырғызды. Оның уәзірлері де Иранның белгілі әулеттерінен тағайындалды. Оның билігі тек Солтүстік-Батыс Парсыдағы Шобанидтердің иелігіне ғана шектелді. Сати Бег «сұлтан» немесе «сұлтанша» деген лақаптары бар монеталар шығарды. Оңтүстік-Батыс Парсы мен Иракты әлі де бақылап отырған Хасан Бузург Илханид тағына талапкер болған Тоға Темурдан көмек сұрады. Ол 1339 жылдың басында Шобанид жерлеріне шабуыл жасады. Бірақ Хасан Кучек Сати Бегтің қолын оған уәделеп, одақ құруға тырысты. Алайда бұл алдау еді, мақсаты – Хасан Бузурқты Тоға Темурдан алшақтату. Жалайыридтер қолдауын кері алып, Тоға Темур Сати Бегті ала алмай, шегінуге мәжбүр болды. Осы уақытта Хасан Кучек Сати Бег пен оның ұлына күдікпен қарады. Оның толығымен жойылғанын қаламай, оны тақтан түсіріп, өзінің жаңа үміткері – Сүлеймен ханға тұрмысқа беруге мәжбүр етті.
Following Abu Sa'id's death in 1335, the Ilkhanate began to disintegrate. By 1336, Sati Beg and Surgan had taken the side of Arpa Ke'un, Sati Beg herself marrying him. However, after his death, they joined forces with the founder of the Jalayirid dynasty, Hasan Buzurg. After the latter seized control of western Persia, Surgan was made governor of Karabakh (in modern Azerbaijan), where he and his mother moved to. However, when a grandson of Chupan, Hasan Kucek, defeated Hasan Buzurg in July 1338, Sati Beg and Surgan defected to his camp. Taking advantage of her family ties, Hasan Kucek raised her to the Ilkhanid throne in July or August of that year. Her viziers were also from famous families in Iran. Her nominal authority only extended to the Chobanid domains of northwestern Persia. Sati Beg issued coins using the title sultan or sultana. Hasan Buzurg, who still controlled southwestern Persia and Iraq, requested the assistance of another claimant of the Ilkhanid throne named Togha Temur. The latter invaded the Chobanid lands in early 1339. Hasan Kucek, however, promised Sati Beg's hand in marriage to him in exchange for an alliance. This proved, however, to be a ruse; the intent was merely to alienate Hasan Buzurg from Togha Temur. The Jalayirids withdrew their support, and Togha Temur was forced to retreat without gaining Sati Beg. Meanwhile, Hasan Kucek was growing suspicious of Sati Beg and her son. Realizing that she was too valuable to be removed completely, he deposed her and then forced her to marry his new candidate for the throne, Suleiman Khan.
Кейінгі өмірі
Хасан Кучек 1343 жылдың соңында өлтірілді; Сати Бегтің ұлы Сурган Шобанидтер жерлерін бақылау үшін қайтыс болған билеушінің інісі Мәлек Асраф және оның әйелі Яги Бастимен бәсекелестікке түсті. Мәлек Асраф оны жеңген соң, ол анасы мен әкесіне қашып кетті. Үшеуі одақ құрды, бірақ Хасан Бузург уәделеген қолдауын кері тартып алғанда жоспар орындалмады, және олар Диярбақрға қашты. 1345 жылы Сурганды Малек Асраф тағы жеңді, содан кейін олар Анатолияға қашып кетті. Сати Бегтің атымен 1342/1343 жылдардағы Гессн Кайфа мен Арзан (Грузия) қалаларындағы (1345 жылғы) монеталар – оның соңғы белгісі. Сурган Анатолиядан Бағдадқа көшті, онда Хасан Бузург оны өлімге жіберді; Сати Бег те осындай тағдырға ұшыраған болуы мүмкін, бірақ бұл әлі белгісіз.
Hasan Kucek was murdered late in 1343; Sati Beg's son Surgan found himself competing for control of the Chobanid lands with the late ruler's brother Malek Asraf and his uncle Yagi Basti. When Malek Asraf defeated him, he fled to his mother and stepfather. The three of them then formed an alliance, but when Hasan Buzurg decided to withdraw the support he promised, the plan fell apart, and they fled to Diyarbakr. Surgan was defeated again in 1345 by Malek Asraf and they fled to Anatolia. Coinage dating from 1342/1343 in Hesn Kayfa and Arzan (in Georgia) (dated 1345) in Sati Beg's name; this is the last trace of her. Surgan moved from Anatolia to Baghdad, where he was eventually executed by Hasan Buzurg; Sati Beg may have suffered the same fate, but this is unknown.